Гранвилл Шарп: Құлдыққа қарсы күрескер және қайырымдылық жасаған ғалым
Granville Sharp
Гранвилл Шарп (1735-1813): британдық философ, аболиционист, құл саудасына қарсы күрескен. Сомерсет ісі арқылы Англиядағы құлдықты жоюға үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Британдық ғалым, қайырымдылық жасаушы және құлдықты жоюшы (1735–1813) Лейбір партиясының Парламент депутаты
British scholar, philanthropist and abolitionist (1735–1813)
the Labour Party Member of Parliament
Гранвилл Шарп (10 қараша 1735 – 6 шілде 1813) – британдық ғалым, шын ниетті христиан, қайырымдылық жасаушы және Ұлыбританиядағы құл саудасын жою науқанының алғашқы қолдаушыларының бірі. Дархемде дүниеге келген ол бастапқыда Әскери ведомствода мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді. Оның құлдықты жою қозғалысына қатысуы 1767 жылы Барбадостан келген, ауыр жарақат алған құлдың қожайынына қарсы сот ісінде оны қорғаған кезде басталды. Бұл мәселеге толыққанды берілген Шарп, құлдықтың заңдық негіздемесіне қарсы сот процестерін іздеумен айналысты және 1769 жылы Англияда құлдық идеясын тікелей сынаған алғашқы трактатты жариялады. Гранвилл Шарптың күш-жігері 1772 жылы Сомерсет пен Стюарт ісінде лорд Мэнсфилдтің құлдықтың ағылшын заңдарында негізі жоқ деген үкім шығаруына ықпал етті. 1787 жылы Шарп пен Томас Кларксон құл саудасын жоюға бағытталған қоғамды құрды. Шарп, Кларксон және Уильям Уилберфорстың үздіксіз жүргізген науқандары 1807 жылғы құл саудасы туралы заң арқылы құл саудасын тоқтатуға әкелді. Шарп 1813 жылы қайтыс болды, бұл 1833 жылғы құлдықты жою туралы заңға екі он жыл бұрын болған, ол заң Ұлыбритания империясының көп бөлігінде құлдықты жойды. Құлдықты жоюмен қатар, Шарп Сьерра-Леонеде еркін колония құруды да қолдады, бұл Ұлыбританиядағы афроамерикандықтарды Батыс Африкаға көшіп баруға ынталандырды. Оның күш-жігері Бостандық провинциясының, кейін Фритаунның құрылуына әкелді. Ол сонымен қатар американдық отаршылдардың, парламенттік реформаның және Ирландияның заң шығару тәуелсіздігінің жақтасы болды. Классикалық әдебиеттің және Библияны зерттеуші ғалым Шарп, сондай-ақ Британдық және шетелдік Библия қоғамын құрушылардың бірі болды.
Granville Sharp (10 November 1735 – 6 July 1813) was a British scholar, devout Christian, philanthropist and one of the first campaigners for the abolition of the slave trade in Britain. Born in Durham, he initially worked as a civil servant in the Board of Ordnance. His involvement in abolitionism began in 1767 when he defended a severely injured slave from Barbados in a legal case against his master. Increasingly devoted to the cause, he continually sought test cases against the legal justifications for slavery, and in 1769 he published the first tract in England that explicitly attacked the concept of slavery. Granville Sharp's efforts culminated in 1772 when he was instrumental in securing Lord Mansfield's ruling in Somerset v Stewart, which held that slavery had no basis in English law. In 1787, Sharp and Thomas Clarkson founded the Society for Effecting the Abolition of the Slave Trade. The continuing campaigns of Sharp, Clarkson and William Wilberforce led to the abolition of slave trade through the Slave Trade Act 1807. Sharp died in 1813, two decades before the Slavery Abolition Act 1833, which abolished slavery in most of the British Empire. In addition to his abolitionist cause, Sharp also championed the creation of a free colony in Sierra Leone, which encouraged black people in Britain to settle in west Africa. His efforts led to the founding of the Province of Freedom and later Freetown. He was also an advocate for the American colonists, parliamentary reform and the legislative independence of Ireland. An accomplished classicist and biblical scholar, Sharp was also one of the founders of the British and Foreign Bible Society.
Өмір
Гранвилл Шарп – Джудит Уилердің (1757 ж. қайтыс болған) және Томас Шарптың (1693–1759), Нортумберленд архидиаконы, теологиялық жазбалардың көрнекті авторы және әкесі, Йорк архиепископы Джон Шарптың өмірбаянын жазған ұлы. Джудит – саяхатшы Джордж Уилер мен Грейс Хиггонстың қызы, ол сэр Томас Хиггонстың саяси үйінде өскен. Шарп 1735 жылы Даремде дүниеге келді. Оның сегіз ағасы және бес қарындасы болды. Оның бес ағасы балалық шақтарынан аман қалды, ал Шарп жасөспірім шағында олардың білімі үшін отбасылық қаражаттың көп бөлігі сарп болды, сондықтан Шарп Дарем мектебінде, бірақ көбінесе үйде оқыды. Ол он бес жасында Лондонның зығыр мата сатушысының шәкірті болды. Шарп пікір таласуға және дебаттарға бейім болды, ал оның өткір зиялылығы оның айналысқан қарапайым жұмысында тиісті қолдау таппады. Алайда, оның шәкірттестерінің бірі социниан (Мәсіхтің құдайлығын жоққа шығаратын унитариандық секта) болды. Тағы бір шәкірті яһуди болғандықтан, Шарп әріптесімен теологиялық мәселелерді талқылау үшін еврей тілін үйренді. Шарп сондай-ақ өзінің қожайындарының бірі Генри Виллоуби үшін генеалогиялық зерттеулер жүргізді, ол Виллоуби де Пархам бароны атағына ие болды, және Шарптың жұмысы арқасында Виллоуби Лордтар палатасында өз орнын алды. Шарптың шәкірттік мерзімі 1757 жылы аяқталды, көп ұзамай оның екі ата-анасы да қайтыс болды. Сол жылы ол Лондон мұнарасындағы қару-жарақ кеңсесінде кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты. Бұл мемлекеттік қызмет оған ғылыми және интеллектуалдық ізденістерін жалғастыруға жеткілікті бос уақыт берді. Екі апта сайын су арқылы жүретін концерттер 1775–1783 жылдары, оның ағасы Джеймс қайтыс болған жылы өтті. Шарптың бас дауысы өте жақсы болды, оны үшінші Георг «Британиядағы ең жақсы» деп сипаттады, сонымен қатар ол кларнет, гобой, флажолет, барабан, арфа және өзі жасаған қос флейтада ойнады. Достарына жазған хаттарында өзінің атына G♯ деп қол қоятын. Ол Лондонның Фулхэм қаласында тұрды және Фулхэмдегі Барлық Әулиелер шіркеуінің ауласына жерленді. Пастор Шарптың Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамымен байланысы болғандықтан, ол шіркеуде жерлеу рәсімін өткізуге рұқсат бермеді, себебі бұл қоғам конформист емес еді. Шарп пен оның ағасы оның жарақаттарын емдеп, Бартс ауруханасына жатқызды, онда оның жарақаттары соншалықты ауыр болды, төрт ай бойы емдеу қажет болды. Шарптар оның емделуіне төледі және ол дені сау болған соң, квакер дәріханашысының досының жұмысына жұмысқа орналастырды. 1767 жылы Лизл Стронгты көшеде көріп, оны Джеймс Керр есімді Ямайка плантаторына 30 фунтқа сатуды жоспарлады. Екі құл аулаушы Стронгты Кариб теңізіне жіберу үшін тұтқынға алды, онда ол Керрдің плантациясында жұмыс істеуге тиіс болды. Стронг Шарпқа хабарласып, ол тікелей Лорд-мэрге барып, Стронгқа талап етушілерді шақырды. Сотта Керрдің адвокаты Макбин Лизлдің Стронгты Керрге сатқан кездегі сату туралы құжаттарды ұсынды. Бұл Лорд-мэрді сендіруге жеткіліксіз болды, өйткені Стронг нақты себепсіз қамауға алынды, сондықтан ол Стронгты босатып жіберді. Кейін Батыс Үндістан капитаны Дэвид Лэрд Джонатан Стронгтың қолын ұстап, оны Джеймс Керрдің меншігі ретінде алып кетуге ниеттенгенін мәлімдеді. Шарп, Лондонның коронері Томас Бичтің кеңесімен, Лэрдті күшпен алып кетуге тырысса, оған шабуыл жасаумен айыптайтынын мәлімдеді. Лэрд Стронгты босатып жіберді және шақырылғандардың барлығы одан әрі даусыз кетіп қалды.
Granville Sharp was the son of Judith Wheler (d. 1757) and Thomas Sharp (1693–1759), Archdeacon of Northumberland, prolific theological writer and biographer of his father, John Sharp, Archbishop of York. Judith was the daughter of travel writer George Wheler and Grace née Higgons, who grew up in the political household of Sir Thomas Higgons. Sharp was born in Durham in 1735. He had eight older brothers and five younger sisters. Five of his brothers survived their infancy and by the time Sharp had reached his midteens the family funds set aside for their education had been all but depleted, so Sharp was educated at Durham School but mainly at home. He was apprenticed to a London linen draper at the age of fifteen. Sharp loved to argue and debate, and his keen intellect found little outlet in the mundane work in which he was involved. However, one of his fellow apprentices was Socinian (a Unitarian sect that denied the divinity of Christ), and in order better to argue, Sharp taught himself Greek. Another fellow apprentice was Jewish, and so Sharp learned Hebrew in order to be able to discuss theological matters with his colleague. Sharp also conducted genealogical research for one of his masters, Henry Willoughby, who had a claim to the barony of Willoughby de Parham, and it was through Sharp's work that Willoughby was able to take his place in the House of Lords. Sharp's apprenticeship ended in 1757, and both his parents died soon after. That same year he accepted a position as Clerk in the Ordnance Office at the Tower of London. This civil service position allowed him plenty of free time to pursue his scholarly and intellectual pursuits. The fortnightly water borne concerts took place from 1775–1783, the year his brother James died. Sharp had an excellent bass voice, described by George III as "the best in Britain", and he played the clarinet, oboe, flageolet, kettle drums, harp and a double flute which he had made himself. He often signed his name in notes to friends as G♯. He lived in Fulham, London, and was buried in the churchyard of All Saints', Fulham. The vicar would not allow a funeral sermon to be preached in the church because Sharp had been involved with the British and Foreign Bible Society, which was Nonconformist. Sharp and his brother tended to his injuries and had him admitted to Barts Hospital, where his injuries were so bad they necessitated a four month stay. The Sharps paid for his treatment and, when he was fit enough, found him employment as an errand runner with a Quaker apothecary friend of theirs. In 1767, Lisle saw Strong in the street and planned to sell him to a Jamaica planter named James Kerr for £30. Two slave catchers captured Strong with the intention to ship him to the Caribbean where he would work on Kerr's plantation. Strong was able to get word to Sharp, who went directly to the Lord Mayor who in turn convened those laying claim to Strong. In court, Macbean, Kerr's attorney, produced the bill of sales from when Lisle sold Strong to Kerr. That was not enough to convince the Lord Mayor because Strong was imprisoned without clear cause, and so he liberated Strong. Afterwards, a West India Captain named David Laird grabbed Jonathan Strong's arm and claimed he would take him as James Kerr's property. Sharp, at the suggestion of Thomas Beech, the Coroner of London, threatened to charge Laird with assault should he attempt to take Strong by force. Laird let go of Strong and everyone who had been summoned departed without further dispute.