Кіріспе

Джон Смит (1790 жылдың 27 маусымы – 1824 жылдың 6 ақпаны) – ағылшын миссионері және құлдыққа қарсы күрескер. Оның Британдық Батыс Үндістандағы тәжірибесі құлдыққа қарсы белсенді Уильям Уилберфорстың назарын аударды. Смиттың іс-қимылдары, әскери соттағы сот процесі және түрмеде қайтыс болуы оған "Демерара шейіті" деген атты әкелді. Оның ісі және көтерілістің зор ауқымы мен африкалықтардың көптеп қаза болуы туралы жаңалықтар Англияда үлкен қозғалыс тудырып, 1838 жылы бүкіл әлемдегі британдық территорияларда сәттілікке жеткен құлдыққа қарсы күресті күшейтті.

Өмірбаян

Смит 1790 жылы 27 маусымда Нортгемптонширде жетім болып дүниеге келді. Ол алғашқы білімін тек жексенбілік мектепте алды, нан пісіруші болып оқыды, содан кейін миссионер болуға өтініш берді. Ол Джейн Годденге үйленді. 1816 жылы 12 желтоқсанда Тонбридж шіркеуінде дін қызметкері ретінде тағайындалды. Смит 1817 жылы 23 ақпанда Лондон миссионерлік қоғамының қолдауымен Демерараға келді. Джон Смит 13 қазанда подполковник Гудман алдындағы әскери сотта айыпталушы ретінде отырды. Смиттың соты бір айдан кейін, 24 қарашада аяқталды; Смит негізгі айыптаулар бойынша кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді; ол Колония үйінен түрмеге ауыстырылды. Брайант Смит 1824 жылғы 6 ақпанда, патшалық кешірімі келмес бұрын, бұрыннан барған аурудан қайтыс болғанын айтты; ол Смит біраз уақыт бойы ауырған, бірақ оның жатқан жері кең және жарық болғанын, оған "барлық назармен және мейіріммен" қарағандарын мәлімдеді. Дегенмен, Якобсен (1972) және Краттон (1982) сияқты басқалар Смит ылғалды түрмеде туберкулезден көз жұмғанын айтады. Құлдардың наразылығын тудырудан қорқып, отаршылар оны таңғы сағат төртте, қабірін белгілемей жерледі. Оның өлімі құлдықты жою науқанында маңызды қадам болды. Оның өлімі туралы хабар британдық газеттерде жарияланып, үлкен ашу-ыза тудырды және Парламентке 200 петиция жиналды.