Кіріспе

Шах Абдул Латиф кітабының бет парағы. Кітап атауы = Shah Jo Risalo. Сурет = Shah Jo Risalo.jpg Түсіндірме = Автор = Шах Абдул Латиф Бхитай. Суретші = Мұқаба суретшісі = Ел = Пәкістан. Тіл = Синдхи. Серия = Тақырып = Суфизм, Мәдениет, Тарих. Жанр = Поэзия. Баспа = Синдхи Әдеби Кеңесі. Басылым күні = Беттер саны = ISBN = Шах Жо Рисало – Синдхи суфи ақыны Шах Абдул Латиф Бхитайдың өлеңдер жинағы. Шах Абдул Латифтің өлеңдері өмір бойы ауызша таратылып, оның өлімінен кейін жинақталды және Шах Жо Рисало немесе Шахтың өлеңдері деп аталды. Эрнест Трумпп 1866 жылы Рисалоны өңдеп, Германияның Лейпциг қаласында жариялағанда оны Диван деп атады. Шах Абдул Латифке Маулана Румидің «Мәснауи» кітабы үлкен әсер етті. Сүрлер (тараулар) Шах Жо Рисалоның дәстүрлі жинақтарына 30 сүр (тарау) кіреді. Шах Жо Рисалоның ең көне басылымдарында 36 сүр болған, бірақ кейін лингвистердің көпшілігі 6 сүрді жойды, өйткені олардың тілі мен мазмұны Шахтың стиліне сай келмеді. Жақында синди тілінің лингвисті, доктор Наби Бакш Балуч 32 жылдық зерттеулерден кейін халықтық мәдениет, тіл және синди тілінің тарихы бойынша жаңа басылымды жинақтап, жариялады. Тағы бір ақын, доктор Аурангзеб Сиял, «Louk Zangeer» атты кітап жариялады. Санскрит тіліндегі «Свара» сөзінен шыққан «Сүр» сөзі ән айту тәсілін білдіреді. Сүрлер рагтар ретінде орындалады. Үнді классикалық музыкасында оның «Рагтары» мен «Рагинилері» күндіз бен түнінің әртүрлі уақыттарында орындалады. Рисалода сүрлер тақырыбына қарай аталды. Негізгі тақырып – адамның рухани қасиеттерін дамытуы, эгоизмін жоюы және жақсы адам болуы. Шах Жо Рисалоға кіретін дәстүрлі 30 сүр:

Калян
Яман Калян
Ханбхат
Сури Раг
Самунди
Сонхи
Сассуи Абури
Мазури
Деси
Кохари
Хусаини
Лилан Чанесар
Момал Рано
Маруи
Камод
Гатту
Сорат
Кедаро
Саранг
Асаа
Риппа
Хахори
Барво Синди
Рамкали
Капати
Пураб
Караял
Пирбати
Дахар
Билавал

Бұл сүрлерде Шах Латифтың ыстық күйінде айтқан байттары бар. Сүрдегі осы байттар оның қаһарман әйелдерінің өмірлік оқиғаларына қатысты, атап айтқанда Сонхи, Сассуи, Лила, Момал, Маруи, Нури және Сорат. Олар хронологиялық ретпен орналастырылмаған, өйткені суфи ақыны «Ваджд» немесе ыстық күйінде өмірлік оқиғалардағы сәттерге назар аударды, оларды мистикалық тәжірибесін білдіру үшін аллегория ретінде пайдаланды. Шахтың қаһармандары Шах Абдул Латиф Бхиттаи поэзиясының қаһармандары Синдхи фольклорындағы Сегіз патшайым ретінде белгілі, оларға Шах Жо Рисалода патшалық мәртебесі берілген. Сегіз патшайым Синдтің барлық аймақтарында олардың жақсы қасиеттері – адалдық, ізгілік, имандылық және сенімділік үшін құрметтеледі. Олар сондай-ақ батылдықтары мен махаббат үшін өмірін қатерге тігуге дайындығы үшін де бағаланады. Шах Жо Рисалода айтылған жеті патшайым – Маруи, Момал, Сассуи, Нури, Сонхи, Сорат және Лила. Шах өзінің поэзиясында Синдхи халық аңыздарының кейіпкерлеріне ерекше назар аударды және оларды жоғары рухани өмірдің метафоралары ретінде пайдаланды. Бхиттаидің бұл романтикалық әңгімелері Момал Рано, Умар Маруи, Сонхи Мехар, Лилан Чанесар, Нури Джам Тамачи, Сассуи Пунхун және Сорат Рай Диях немесе Шах Абдул Латиф Бхиттаидың жеті патшайымы (ست سورميون) ретінде белгілі. Сассуи Пунхун және Сонхи Мехар, яки Сонхи Махивал, Пәкістанның Пәнджаб аймағында Хир Ранджа және Мирза Сахибанмен бірге аталып өтіледі және осылайша Пәнджаб дәстүрлерінің бір бөлігін құрайды. Оңтүстік Азиядағы (қазіргі Пәкістанның барлық аймақтары) осы он қайғылы романс Пәкістанның мәдени сәйкестігінің бір бөлігіне айналды.

Аудармалар

Шах Жо Рисало алғаш рет 1866 жылы неміс ғалымы және миссионері Эрнест Трумп неміс тіліне аударды. Ол Синдхи тілі мен мәдениетіне, сондай-ақ Шах Латифтің өлеңдерін орындаған жоғылар мен әншілерге қызығушылық танытқан. Синдхи ғалымдарының көмегімен ол түпнұсқа өлеңдердің жинағын жасап, оны "Шах Жо Рисало" (Шахтың хабары) деп атады. Оны алғаш рет Аллама И.И. Казидің әйелі Эльза Кази ағылшын тіліне аударды, ол Шах Жо Рисалодан үзінділерді ағылшын прозасына аударған. Кейін 1940 жылы ағылшын ғалымы доктор Х.Т. Сорли Синдхи тілін үйреніп, Оксфорд университетінің баспасынан "Биттен шыққан Шах Абдул Латиф: Оның поэзиясы, өмірі және заманы: XVIII ғасырдағы әдеби, әлеуметтік және экономикалық жағдайлар туралы зерттеу" атты Рисалодан таңдамалар жинағын жариялады. Рисалоның ағылшын тіліне аударылған ең соңғы жұмысы (1994) – Синд университетінің ағылшын әдебиеті профессоры Амена Хамисанидің еңбегі. Әйгілі Синдхи ақыны Шейх Аяз Рисалоны урду тіліне аударған. Рисало сонымен қатар Картар Сингх Арш панджаби тіліне аударған, ал жақында Синд мәдениет департаменті француз тіліне аударма жасады. Рисалоның бір бөлігі араб тіліне де аударылған. Шах Абдул Латифтің "Сүйіктіні іздеу" деген тағы бір аудармасы бар, оны белгілі Синдхи ақыны Хари Дарьяни 'Дилгир' және Әнжу Маххижа бірлесіп аударған. Бұл кітап 2011 жылы аударма саласындағы Сахтия Академия сыйлығымен марапатталды.