София Даниялық: Дания және Норвегия патшайымы, ғылым мен саясат меценаты.
Sophie of Mecklenburg-Güstrow
София Мекленбург-Гюстров, Дания және Норвегия королевасы, Фредерик II-нің әйелі, Христиан IV-нің анасы. Өмірбаяны, регенттік және әулеттік байланыстар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
София Мекленбург-Гюстровская (Sophia; 4 қыркүйек 1557 – 14 қазан 1631) – Дания және Норвегия королевасы, Дания королі Фредерик II-ге тұрмысқа шыққан арқасында. Ол Дания королі Кристиан IV және Дания ханшайымы Аннаның анасы болды. 1590 жылдан 1594 жылға дейін Шлезвиг-Гольштейннің регенті қызметін атқарды. 1572 жылы ол өзінің туысы, Дания королі Фредерик II-ге үйленді, олардың некесі өте бақытты болды. Некеде ол саяси ықпалы аз болғанымен, жеке сарайын ұстап, меценаттықтан белгілі бір дәрежеде тәуелсіздікке ие болды. София астрология, химия, алхимия және иатрохимияға қызығушылық танытты, 1586 жылы және одан кейін Вендегі Тихо Брагеге қолдау көрсетіп, онымен кездесті. Кейін ол «әсіресе ғалымдардың қамқоршысы ретінде танымал болған» әйел ретінде сипатталды. Ол 31 жасында күйеуін жоғалтты. Үлкен жесірлік мүлкін тиімді басқару арқылы ол зор байлық жинады, Солтүстік Еуропадағы ең бай әйел және Баварияның Максимилиан I-нен кейін Еуропадағы ең бай екінші адамға айналды. Ол өзінің «шексіз қазынасы» арқылы ұлын, соның арқасында бүкіл Дания-Норвегия мемлекетін қаржылық тұрғыдан қолдады. Ол ірі несие беру бизнесін жүргізіп, пайыз алып, басқалармен қатар: ұлы Кристиан IV, Дания кеңесі, күйеу баласы король Джеймс VI және I, немересі герцог Фредерик Ульрих Брансвик-Люнебург және басқа неміс князьдарына несие берді. 1631 жылы қайтыс болғанда, 17 ғасырдың ағылшын-уэльс тарихшысы және жазушысы Джеймс Хауэлл оны «Христиан әлеміндегі ең бай королева» деп атады. Королева София жесір қалғаннан кейін ішкі және халықаралық салада маңызды саяси ықпалға ие болды. Протестант князьдерімен кеңінен хат алмасып, стратегиялық қаржылық мәмілелер жасау арқылы ол Дания және Солтүстік Еуропа саясатын қалыптастыруда, әсіресе Отыз жылдық соғыс кезінде маңызды рөл атқарды, Данияның бейбіт келіссөздеріне әсер етті және 1629 жылы Любек шартына қол жеткізуге көмектесті.
Sophie of Mecklenburg Güstrow (Sophia; 4 September 1557 – 14 October 1631) was Queen of Denmark and Norway by marriage to Frederick II of Denmark. She was the mother of King Christian IV of Denmark and Anne of Denmark. She was Regent of Schleswig Holstein from 1590 to 1594. In 1572, she married her cousin, Frederick II of Denmark, and their marriage was remarkably happy. She had little political influence during their marriage, although she maintained her own court and exercised a degree of autonomy over patronages. Sophie developed an interest in astrology, chemistry, alchemy and iatrochemistry, supporting and visiting Tycho Brahe on Ven in 1586 and later. She has later been described as a woman "of great intellectual capacity, noted especially as a patroness of scientists". She became widowed at the age of 31. Through the skilful management of her vast widowed estate, she amassed an enormous fortune, becoming the richest woman in Northern Europe and the second wealthiest individual in Europe after Maximillian I of Bavaria. Through her "inexhaustible coffers", she financially supported her son, and thereby effectively the entire Danish Norwegian state. She maintained a large lending business, earning interest, and extending loans to, among others: her son Christian IV, the Danish Council of the Realm, her son in law King James VI & I, her grandson Duke Frederick Ulrich of Brunswick Lüneburg and other German princes. When she died in 1631, James Howell, a 17th century Anglo Welsh historian and writer, remarked that she was the "richest Queen in Christendom". Queen Sophie exerted significant political influence both domestically and internationally during her widowhood. Through extensive correspondence with Protestant princes and her strategic financial dealings, she played a crucial role in shaping Danish and Northern European politics, notably during the Thirty Years' War, influencing danish peace negotiations and ultimately contributing to the Treaty of Lübeck in 1629.
Ерте өмір
Висмарда дүниеге келген ол Мекленбург-Гюстров герцогы Ульрих III және Дания ханшайымы Елизаветаның (Фредерик I мен Помераниялық Софияның қызы) қызы болды. Әкесі арқылы, Дания ханшайымы Елизаветаның немересі ретінде, ол Дания королі Иоанннан, Фредерик I-нің бауырынан тараған. Ол да Ульрих сияқты білімге құштар болды. Кейіннен ол заманындағы ең білімді патшайымдардың бірі ретінде белгілі болды.
Born in Wismar, she was the daughter of Duke Ulrich III of Mecklenburg Güstrow and Princess Elizabeth of Denmark (a daughter of Frederick I and Sophie of Pomerania). Through her father, a grandson of Elizabeth of Denmark, she descended from King John of Denmark, the brother of Frederick I. Like Ulrich, she had a great love of knowledge. Later, she would be known as one of the most learned Queens of the time.
Таңдау
София 1572 жылғы 20 шілдеде 14 жасында Копенгагенде Дания королі Фредерик II-ге үйленді. Ол ертесі күні таж кигізілді. Олар Дания және Норвегия королі Фридрих I арқылы туған іні-қарындас еді. Олар патшаның Помераниялық Маргаретпен кездесуі жоспарланған Никёбинг сарайында танысты. Софияның ата-анасы оны Данияға әкелді және өз қыздарын да бірге алып келуге шешім қабылдады. София патшаның көңілінен шықты, ол оған ұсыныс жасады, ал алты айдан кейін үйленді. Король Фредерик көп жылдар бойы ақ сүйек әйел Анна Корфицдаттер Харденбергке ғашық болған, бірақ ол ханшайым емес, ақ сүйек болғандықтан, Данияның құпия кеңесінің қарсылығы мен соңында Аннаның өзінің келісімсіздігіне байланысты оған үйлене алмады. Екі тараптың да заңнан тыс қарым-қатынаста болғанына дәлел жоқ.
At the age of fourteen Sophie, on 20 July 1572, married Frederick II of Denmark in Copenhagen; he was thirty eight. She was crowned the following day. They were first half cousins, through their grandfather, Frederick I, King of Denmark and Norway. They met at Nykøbing Castle, when it had been arranged for the king to meet with Margaret of Pomerania. She was brought to Denmark by Sophie's parents, who decided to also bring their own daughter. Sophie found favour with the king, who betrothed himself to her, and married her six months later. King Frederick had been in love with the noblewoman Anne Corfitzdatter Hardenberg for many years, but was unable to marry her due to her being a noblewoman, not a princess, the opposition of the Danish Privy Council as well as eventually Anne herself.) and there is no evidence of extramarital affairs on the part of either spouse.
Жұптар құрастырушы
Фредерик қайтыс болған шақта Софидің ең маңызды қызметі – балаларының үйленуіне қадағалау жасау еді. Оның қызы Анна 1589 жылы Шотландия королі Джеймс VI-ға үйленіп, патшайым болды. Ол кеңестің қарсылығына қарамастан, осы некені ұйымдастырды. Джеймс VI Данияға келгенде, ол оған 10 000 далер сыйлық берді. Сонымен қатар, ол ханшайым Елизаветаның Брансвик-Люнебург герцогы Генрих Юлиусқа үйленуіне әкелген келіссөздерге белсенді қатысты. Ол екі үйлену тойы мен басқа да шығындар үшін 150 000 далер жинауды қадағалады және зергерлік бұйымдарға 50 000 далер жұмсады. 1596 жылы ол қызы Аугустаның Холштейн-Готторп герцогы Иоганн Адольфқа үйленуін ұйымдастырды, бұл Данияның солтүстік неміс лютеран мемлекеттерімен байланысын нығайтты. Соңында, 1602 жылы ол Хедвигтің Саксония курфюрсі Кристиан II-ге үйленуі үшін келісім шарттарын жасастырды. Ол сондай-ақ кіші ұлдарына лайықты жар табуда да маңызды рөл атқарды. Ол тақтың мұрагері, ұлы Кристиан мен Софи "таза інжу" деп атаған Бранденбург ханшайымы Анна Катаринаның үйленуіне қатысты келіссөздердің басты келіссөзшісі болды.
Around the time of Frederick's death, Sophie's most important function was as a matchmaker for her children. Her daughter, Anne of Denmark, married James VI of Scotland and became queen consort in 1589. She arranged the marriage against the will of the council. When James VI came to Denmark, she gave him a present of 10,000 dalers. She was also deeply involved in the negotiations that led to the wedding of Princess Elizabeth to Henry Julius, Duke of Brunswick Lüneburg. She oversaw the levying of 150,000 dalers for the two weddings and other expenses, and spent herself 50,000 on jewellery. In 1596, she arranged the marriage of her daughter Princess Augusta to John Adolf, Duke of Holstein Gottorp, which improved Denmark's connections to the north German Lutheran states. Finally, in 1602, she negotiated the marriage of Hedwig to Christian II, Elector of Saxony. She also played a key role in finding appropriate spouses for her younger sons. She was the main negotiator in the marriage arrangements between her son Christian, heir to the throne, and Princess Anne Catherine of Brandenburg, whom Sophie called a "pure pearl".
Регенттік
София патшайымы күйеуінің өмірінде ешқандай саяси билікке ие болған жоқ. Бірнеше жыл бойы оның Лолланд және Фальстердегі патшалық мүлігі кеңейтілді, үлкен мүліктер жесірдің иелігіне берілді, соның ішінде Корселице және Скёрринг, олардың Фальстердегі иеліктері 100-ден астам шаруашылықты құрады. София ұзақ жылдар жесірлікте болған кезде негізгі назарын өз мүліктерін басқаруға жұмсады, онда ол тиімді түрде тәуелсіз билеуші болды. Ол өзінің иелігіндегі адамдарды қорғады, ірі саудамен және ақша берумен айналысты. 1589-1591 жылдары Наксковтегі әлі де сақталған Королева қоймасы оның үшін салынған. Ежелгі патшайым София Лолланд-Фальстердегі мүліктерін осылай жақсы басқарғандықтан, оның ұлы бірнеше рет соғыстары үшін одан ақша қарыз алды.
Queen Sophie had no political power during the lifetime of her spouse. Over a number of years, her crown property on Lolland and Falster was expanded, with large properties being transferred to the widow's estate, including Corselitze and Skørringe, whose holdings on Falster totalled over 100 farm estates. During her long widowhoow, Sophie mainly devoted herself to managing her estates, where she was effectively an independent ruler. She protected the residents of her dowerlands and engaged in large scale trade and in money lending. The still existing Queen's Warehouse in Nakskov was constructed for her in 15891591. The Dowager Queen Sophie managed her estates in Lolland Falster so well, that her son could borrow money from her on several occasions for his wars.
Жесір әйел ретінде саяси ықпал ету
Өзінің зор байлығының арқасында жесір королева София ұлы Кристиан IV (1596–1648 жылдары билік құрған) билігі кезінде Данияның ішкі саясатына да, Солтүстік Еуропаның халықаралық саясатына да елеулі ықпал ете алды. Күйеуінің 1588 жылы қайтысынан бастап, содан кейін қырық үш жыл өткен соң қайтыс болғанға дейін ол Данияның саяси өмірінде белсенділік танытты. Королева жесір Еуропадағы және империядағы ағымдағы саяси жағдайлар туралы протестант князьдерімен және Мекленбургтегі туыстарымен қарқынды хат алмасып, үнемі хабардар болып отырды. Ол сондай-ақ католик әскерлерінің басшысы граф Тиллимен қаржылық мәмілелер жүргізді, оның мақсаты – бірлескен кредиторлар фронтын құру еді. Отыз жылдық соғысқа Данияның қатысуының соңғы кезеңдерінде жесір королева София түрлі тараптармен кеңінен хат алмасып, дипломатиялық рөл атқарды. Ол, басқалармен қатар, Саксонияның сайлаушысы Иоанн Георг I, Баварияның сайлаушысы Максимилиан I, Баварияның Фердинанды, Кёльн архиепископы, Филипп Кристоф фон Зётем, Трир архиепископы және Майнц архиепископы Георг Фридрих фон Грейфенклаумен хат алысты. Осы хаттар арқылы ол неміс князьдерінен бейбітшілікті қолдау және араласуға көмектесу үшін көптеген мәлімдемелер алды, сондай-ақ Любектегі бейбіт келіссөздерге делегаттар жіберуге шақырды. 1629 жылдың мамырында Любек шартына қол қойылды, бұл Отыз жылдық соғыста Данияның араласуын аяқтады. Ол сондай-ақ Киелі Рим императоры Фердинанд II-ге, әсіресе Отыз жылдық соғыс кезінде өзінің қаржылық мүдделерін жеткіліксіз қорғауына наразылығын білдірді, онда императордың жоғарғы қолбасшысы Альбрехт фон Валленштейн оның борышкерлерінің Мекленбург аймақтарын басып алды және қарыздың пайызын немесе үлесін төлеуден бас тартты.
Because of her great wealth, Dowager Queen Sophie was able to exercise considerable influence on both Danish domestic affairs and the international politics of Northern Europe during the reign of her son, Christian IV (reigned 1596–1648). During a period from the death of her husband in 1588 until her death forty three years later, she was active in the political life of Denmark. The queen dowager maintained a constant awareness of the current political developments in Europe and in the empire, through intensive correspondence with Protestant princes and her Mecklenburg relatives. She also conducted financial dealings with the leader of the Catholic forces, Count Tilly, with whom she wanted to form a joint creditors' front. During the latter stages of the Danish participation in the Thirty Years' War, Dowager Queen Sophie played a diplomatic role by engaging in extensive correspondence with various parties involved. She corresponded with, among others, John George I, Elector of Saxony, Maximilian 1, Elector of Bavaria, Ferdinand of Bavaria, Archbishop Elector of Cologne, Philipp Christoph von Sötem, Archbishop Elector of Trier and Georg Friedrich von Greiffenklau, Archbishop Elector of Mainz, through which she established numerous declarations from German princes for their assistance in the promotion and intervention on behalf of peace, and to send delegates to participate in peace negotiations in Lübeck, which in May 1629 led to the Treaty of Lübeck, ending the Danish intervention in the Thirty Years' War. She also corresponded with Ferdinand II, Holy Roman Emperor, notably concerning her displeasure at the inadequate protection of her financial interests during the Thirty Years' War, where imperial supreme commander, Albrecht von Wallenstein, had seized the Mecklenburg territories of her debtors, and refused to pay interest or instalments on the debt.
Кейінгі өмірі мен тағдыры
Ол Мекленбургке жиі баратын, және 1602 жылы Дрезденде қызының үйлену тойына қатысты. 1603 жылы ол өзінің ағасымен мұра дауына қатысты, ол ағасы 1610 жылы қайтыс болғаннан кейін де шешілмеді. Оның немересі, Карл I, ағылшын сарайына аза тұтуға бұйрық берді және дереу Дания сарайына ерекше елші, Роберт Сидни, Лестердің 2-ші графы, көңіл айту үшін және мұраның бір бөлігін талап ету үшін жіберді. Софияның немересі, Богемия патшайымы Елизавета Стюарт та мұраның бір бөлігін алғысы келді. Ағасы Чарльздан өзгеше, ол анасы, Данияның Аннасынан мұра алған жоқ, сондықтан ол ағасының марқұм әжесінен алған мұрасының бір бөлігін өзіне беру керек деп талап етті. Бастапқыда Чарльз бұған келісім білдірді, бірақ мұраның көлемі қаншалықты зор екенін білген соң, ол ойын өзгертті. Бірақ Кристиан IV мұраның көп бөлігін жылдамдықпен өзіне қаратты, ол өзі басып алған ақшаның тек ағылшын қарызының бір бөлігін төлеуге жұмсалғанын мәлімдеді.
She often visited Mecklenburg, and attended her daughter's wedding in Dresden in 1602. In 1603 she became involved in an inheritance dispute with her uncle, which remained unsolved at his death in 1610. Her grandson, Charles I, ordered the English court to enter into mourning, and immediately deployed an ambassador extraordinaire, Robert Sidney, 2nd Earl of Leicester, to the Danish court to offer condolences, and claim part of the inheritance. Sophie's granddaughter, Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia, also wanted a part of the inheritance. Unlike her brother Charles, she had not inherited from her mother, Anne of Denmark, and therefore argued that she should receive part of her brother's inheritance from their late grandmother. Initially Charles was accepting of this, but after he found out the vast size of the inheritance, he changed his mind. However, Christian IV quickly appropriated most of the inheritance, claiming that what he had seized only served to pay part of the English debt.