Кіріспе

Кристина Гольштейн-Готторп (13 сәуір 1573, Киль қаласында туған – 8 желтоқсан 1625, Грипсхольм сарайында қайтыс болған) – Швеция королевасы, король Карл IX-ның екінші әйелі. Ол күйеуінің болмаған кезінде 1605 жылы, сондай-ақ ұлы Густав II Адольф ересек болмаған кезінде 1611 жылы регент қызметін атқарды.

Өмірбаян

Кристина Гольштейн-Готторп герцогы Адольф пен Гессеннің Кристинасының (Гессен ландгравы Филипп I-нің қызы) қызы болды. 1586 жылы оны Польшаның Зигмундына әйел ретінде ұсынған, бірақ оған үйлену жоспары іске аспады. 1592 жылдың 8 шілдесінде ол 1599 жылы Швецияның регенті, ал 1604 жылы король атанған Сёдерманланд герцогы Карлдың екінші жұбайы болды. Ол 1607 жылы күйеуімен бірге Уппсала соборында таж кигізілді. Аңыз бойынша, ол 1598 жылы Зигмундқа үйленбегендігіне ренжу себебінен оны тақ үшін күресуге ынталандырды.

Таңдау

Кристина патшайымы үстемдік танытып, қатал мінезді, күшті жігерлі және үнемділікке мән беретін адам еді. Ол еңбектің жемісін бағалап, сыйлағанмен, сонымен қатар одан қорқып та жүрді. Оны қатал, жартас мінезді және ашкөз деп сипаттайды. Әйелі болған әйел әрқашан оны істерінде кеңшілік танытуға көндіруге тырысса, Кристина керісінше істеді. Ол сарайды тым қатаң бақылауда ұстады, тіпті қызметшілеріне тігін жібін өлшеп бергендігі туралы әңгімелер де бар. Олардың мінездері ұқсас болғандықтан, олардың некелері бақытты деп есептеледі. 1600-1601 жылдары ол күйеуімен бірге Эстония мен Финляндияға сапар шекті. Кристина күйеуінің де үстем және жартас мінезді болғанымен, оған үстемдік етпеді, бірақ саяси маңызы мен ықпалы жоқ емес еді. Күйеуі оған саясатқа араласуға рұқсат бермегенімен, саяси мәселелерде оның кеңесін сұрады. Даниямен соғыс кезінде ол оның кеңесін елемеді және оның Данияны қолдайды деп күдіктенгендіктен, олар арасында қақтығыс туды. 1604 жылы Карл IX, егер ұлы мен мұрагері кәмелетке толмаған жағдайда, өзі қайтыс болғанда, ол қорғаншы үкіметтің регенті болуы керек деген нұсқау қалдырды. 1605 жылы күйеуі Ливонияда болмаған кезде ол регенттік міндетін атқарды. Сондай-ақ, ол 1610-1612 жылдары кіші ұлы Карл Филиптің Ресей патшасы тағына сайлануына кедергі келтірді, оны Мәскеуге жіберуге тиіс болған кезде үйде ұстады. 1614 жылы бұл мәселе шешілгенде ол тыныс алды.

Патша жесір

Күйеуінің 30 қазан күні 1611 жылы қайтыс болуымен, ол 1604 жылғы акт бойынша баласының кәмелетке толмаған кезінде регент болды. Ол регенттік билікті Остроготия герцогы Джонмен бөлісті. Дегенмен, ұлының жасы жетілгенге жақын болғандықтан, оның билігі сол жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін ғана созылды және ұлының 9 желтоқсандағы туған күнінде, ол толыққанды жасқа келгенде автоматты түрде тоқтатылды. 1610-жылдардағы ұлының патшалық құрған алғашқы жылдары, ол формальды түрде регент болмаса да, кейбіреулер оны тақтың артындағы нақты, немесе бірінен кейін бірі келетін билеушілердің бірі деп есептеді. Ол әрі қарай ұлына кеңесші ретінде көмектесті. 1612 жылы ол қызының үйленуі туралы кеңес сұрады, бұл кейін Лютеран шіркеуімен қақтығысқа себеп болды. Шындығында, ол саяси себептермен осы некені ұсынған және оны жүзеге асыруға бекінген еді. Сонымен қатар, ол 1615 жылы кеңестің қарсылығына қарамастан, өгей қызы Екатеринаның үйленуін ұйымдастырды. Жесір патшайым ретінде ол ұлының Эбба Брагеге үйленуіне кедергі келтіргенімен белгілі, бұл мәселе 1613-1615 жылдары бірнеше жылға созылды. Оның себебі – саяси тиімділік үшін династиялық некеге басымдық беруі және ақсүйекпен некеден туындауы мүмкін қиындықтардан қаушада болуы еді. Ол сондай-ақ королева Гунилла Билькеден жаман үлгі деп ойлады, оған саяси ықпалды қолдану және туыстарын жақтау айыбы тағылған. Осы мәселе кезінде ол Эбба Брагеге арналған әйгілі өлеңді терезеге жазды: «Сенің қалағаның осы, сонда болады – осы секілді жағдайларда осылай». Оның үлкен ұлының регенттігі қысқа болғанымен, ол кіші ұлы Карл Филипп, Сёдерманланд герцогының кәмелетке толмаған кезінде 1611-1622 жылдар аралығында Сёдерманланд герцогтығында регенттік қызметін де атқарды, өйткені герцогтық іс жүзінде дербес болды. Ол Никопинг сарайында тұрып, күйеуінің темір кендерін басқарды және бизнеске белсенді қызығушылық танытты. Оның билігінде герцогтық астық экспортының, темір және қару-жарақ өндірісінің орталығына және патшалықтың ірі қаржы демеушілерінің біріне айналды. Ол сондай-ақ герцогтықтардың тәуелсіздігін патшадан қорғады, бұл ұлының, патшамен қақтығысқа әкелуі мүмкін еді. Алайда, 1622 жылы кіші ұлы Карл Филипп қайтыс болды, ол қоғамдық өмірден толығымен бас тартып, өзінің жесірлік ақшасына көшті. Оның өлімінен кейін оның Элизабет Риббингпен құпия некесі белгілі болды, ол оның қызы Элизабет Гильенхильмнің (1622–1682) қамқоршысы болды.