Кіріспе
Ұшу кезінде әуе кемелерінің жолаушыларына қолжетімді ойын-сауық – бұл ұшу барысында жолаушыларға ұсынылатын ойын-сауық түрлері. 1936 жылы "Гинденбург" дирижаблі Еуропа мен Америка арасындағы екі жарым күндік сапар кезінде жолаушыларға пианино, демалыс бөлмесі, асхана, темекі шегуге арналған бөлме және бар ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тамақ және сусын қызметтері ұсыныла бастады, ал ұзақ рейстерде барлық жолаушылар көре алатын үлкен экрандарда фильмдер көрсетілді. 1985 жылы жеке аудио плеерлерді сатып алуға болады, ал 1989 жылы шуды басатын құлаққаптар енгізілді. 1990 жылдары жақсырақ IFE-ге деген сұраныс ұшақ кабиналарын жобалаудың маңызды факторы болды. Оған дейін ойын-сауық аудио құлаққаптар арқылы және әуе компаниясы ұсынатын түрлі жанрдағы музыка мен көрсетіліп жатқан фильмдердің дыбыстық жолы арқылы жүзеге асырылды. Қазір көптеген ұшақтардағы орындықтардың көпшілігінде жеке IFE дисплейлері орналасқан, олар ойын-сауық пен ұшу туралы ақпаратты ұсынады, мысалы, жылжымалы карта, жылдамдық және биіктік сияқты мәліметтерді. Шағын ойын-сауық және байланыс құрылғыларының пайда болуы жолаушыларға өз құрылғыларын пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ олардың ұшақ жабдықтарына кедергі келтірмеуі үшін белгілі бір ережелерге бағыну керек. IFE-ді жобалау кезіндегі мәселелерге жүйе қауіпсіздігі, шығындардың тиімділігі, бағдарламалық жасақтаманың сенімділігі, аппараттық техникалық қызмет көрсету және пайдаланушымен үйлесімділік кіреді. Әуе компанияларындағы ұшу кезіндегі ойын-сауық көбінесе контент-провайдерлермен басқарылады.
In flight entertainment (IFE) refers to the entertainment available to aircraft passengers during a flight. In 1936, the airship Hindenburg offered passengers a piano, lounge, dining room, smoking room, and bar during the 2 1/2 day flight between Europe and America. After World War II, food and drink services were offered, and movies were projected onto big screens viewable by all passengers on long flights. In 1985 the first personal audio player became available for purchase, and noise cancelling headphones were introduced in 1989. During the 1990s, the demand for better IFE was a major factor in the design of aircraft cabins. Before then, entertainment came via audio headphone sockets and airline provided headphones providing music of various genres and the soundtrack of projected movies. Now, in most aircraft, personal IFE display screens are available at most seats, offering entertainment and flight information such as a moving map, speed, and altitude. The advent of small entertainment and communication devices also allows passengers to also use their own devices, subject to regulations to prevent them interfering with aircraft equipment. Design issues for IFE include system safety, cost efficiency, software reliability, hardware maintenance, and user compatibility. The in flight entertainment on board airlines is frequently managed by content service providers.
Тарих
Ұшу туралы алғашқы фильмді 1921 жылы Aeromarine Airways көрсетті, ол Howdy Chicago атты фильмді Felixstowe F.5 ұшақ қайығындағы жолаушыларға, Чикаго қаласының үстінен ұшқанда көрсетті. 1925 жылғы сәуір айында "Жоғалған әлем" фильмі Лондон (Кройдон әуежайы) мен Париж арасындағы Imperial Airways рейсіндегі жолаушыларға көрсетілді. Он бір жыл өткен соң, 1932 жылы, "медиа оқиғасы" деп аталған ұшудағы алғашқы теледидар Western Air Express Fokker F.10 ұшағында көрсетілді. Алайда, ұшудағы ойын-сауық 1960 жылдарда ғана кеңінен танылып, танымал болды. 1961 жылы Inflight Motion Pictures компаниясының Дэвид Флексері коммерциялық ұшақтардың көптеген түрлері үшін 25 дюймдік катушканы пайдаланатын 16 мм фильм жүйесін жасады. Бұл жүйе бүкіл фильмді сыйдыра алатын және кеңістікті үнемдеу үшін көлденең орнатылатын, бұрынғы 30 дюймдік катушкаларды алмастырды. 1961 жылы TWA Flexer технологиясын қабылдап, ұшу кезінде көркем фильм көрсеткен алғашқы компания болды. Inflight компаниясының еншілес кәсіпорны Amerlon Productions, ұшақтарда пайдалану үшін арнайы түсірілген Deadlier Than the Male атты кем дегенде бір фильм шығарды. Pakistan International Airlines бұл ойын-сауық жүйесін енгізген алғашқы халықаралық әуе компаниясы болды және 1962 жылдан бастап тұрақты кесте бойынша фильмдер көрсетті. 1963 жылы Avid Airline Products әуе компанияларында қолданылатын алғашқы пневматикалық құлаққапты жасап, TWA компаниясына осы құлаққаптарды жеткізді. Бұл алғашқы жүйелерде орындықтан аудио естілетін, іші қуыс түтікшелі құлаққаптар болды. Бүгінде ұшу кезінде ойын-сауық дерлік барлық кең денелі ұшақтарда ұсынылады, ал кейбір тар денелі ұшақтар мүлдем жабдықталмаған. Бұл негізінен ұшақтың салмағы мен жүк көлеміне байланысты. Boeing 757 аудио және бейне ойын-сауықтарын кеңінен ұсынған алғашқы тар денелі ұшақ болды және бүгінде Boeing 757 ұшағында ойын-сауық жүйесі болмауы сирек кездеседі. Көптеген Boeing 757 ұшақтары төбеге орнатылған CRT экрандарымен жабдықталған, бірақ кейбір жаңа 757 ұшақтары әр орындықтың артында LCD экрандары немесе сұраныс бойынша аудио-видео жүйелерімен жабдықталған болуы мүмкін. Көптеген Airbus A320 сериялы және Boeing 737 Next Generation ұшақтары да төмен түсетін LCD экрандарымен жабдықталған. WestJet, United Airlines және Delta Air Lines сияқты кейбір әуе компаниялары тар денелі ұшақтардың әр орындығына жеке бейне экрандарды орнатты. Air Canada және JetBlue сияқты басқа компаниялар тіпті кейбір өңірлік ұшақтарды VOD жүйесімен жабдықтады. JetBlue ұшақтарына жеке теледидарларды енгізген кезде компания басшылығы дәретханаға бару үшін кезекте тұрғандардың азайғанын байқады. Бастапқыда олардың екі ұшағы болды, біреуінде IFE жұмыс істеді, екіншісінде болмады; жұмыс істейтін ұшақ кейін "бақытты ұшақ" деп аталды.
Жүйе қауіпсіздігі және реттеу
Ұшу кезінде ойын-сауық жүйесін құрудың басты кедергісі – жүйенің қауіпсіздігі. Кейде шақырымдармен өлшенетін сымдардың болуы кернеудің кездейсоқ ағып кетуіне, қысқа тұйықталуына және қызып кетуіне әкеледі. Бұл тек теориялық алаңдаушылық емес; 1998 жылы Swissair рейсі 111-нің апатына IFE жүйесінің қатысы бар болды. Мүмкін болатын кез келген мәселені болдырмау үшін ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйесі әдетте ұшақтың негізгі жүйелерінен оқшауланады. АҚШ-та авиациялық өнім қауіпсіз және сенімді деп танылуы үшін FAA сертификациясынан өтуі және Федералдық авиациялық ережелерде (Federal Aviation Regulations) қарастырылған барлық талаптарға сәйкес келуі керек. Әуе тасымалы саласы мен ұшақта орнатылған электрондық жүйелерге қатысты маңызды бөлім – CFR 14-тараудың 25-бөлімі. 25-бөлімде ұшақтың электрондық жүйесіне қатысты ережелер қамтылған. FAA-ның ұшуға жарамдылық ережелерінің екі маңызды бөлімі көлік санатындағы ұшақтардағы ойын-сауық жүйелері мен олардың қауіпсіздігін реттейді: 14 CFR 25.1301 – электрондық жабдықты орнатуға және пайдалануға рұқсат береді, жүйенің дұрыс таңбаланғанын және оның дизайны мақсатына сай екенін қамтамасыз етеді. 14 CFR 25.1309 электрлік жабдықтың ақаулық жағдайында ұшақтың қауіпсіздігіне немесе жұмыс істеуіне әсер ете алмайтынын айтады. IFE жүйесінің осы реттеу талаптарына сәйкес келуінің бір жолы – ұшақтың негізгі қуат көзінен және процессорынан тәуелсіз болуы. Қуат көзі мен деректерді ұшақтың басқару процессорынан бөлу арқылы, жүйе ақаулық жағдайында өздігінен жұмыс істейді және ұшақтың жұмысына әсер ете алмайды. АҚШ-тың барлық қолданылатын ережелеріне сәйкес екені көрсетілген жағдайда, ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйесі АҚШ-та мақұлдануы мүмкін. IFE үшін берілген кейбір АҚШ-тың жобалау мақұлдаулары басқа елдерде тікелей қабылдануы мүмкін немесе қолданыстағы екіжақты әуе қауіпсіздігі келісімдеріне сәйкес жарамды деп танылуы мүмкін.
Шығындар тиімділігі
Бұл салаға қатысатын компаниялар жүйе сапасын және үйлесімділігін төмендетпей, өндіріс шығындарын азайту үшін үздіксіз күресіп келеді. Өндіріс шығындарын азайту, жеке телевизорлардың корпусын өзгертуден бастап, ұшу кезіндегі ойын-сауық процессорларындағы кіріктірілген бағдарламалық жасақтама мөлшерін азайту сияқты әртүрлі жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін. Сонымен қатар, әуе компаниялары сияқты клиенттер үшін де ұшу ойын-сауық жүйелерін сатып алуда қиындықтар туындайды. Көптеген ұшу ойын-сауық жүйелері қолданыстағы әуе компаниялары арқылы қолданыстағы ұшақ паркін жаңарту пакеті ретінде сатып алынады. Мұндай жабдықтаудың құны ұшақ үшін 2 миллион доллардан 5 миллион долларға дейін жетеді, бұл орындықтардың артына LCD мониторлар мен кіріктірілген IFE жүйесін орнатуды қамтиды. Кейбір IFE жүйелері жаңа ұшақтарға, мысалы Airbus A320-ға орнатылған күйі сатып алынады, бұл жаңарту кезінде туындауы мүмкін қиындықтарды болдырмайды. Кейбір әуе компаниялары осы шығынды тікелей билет бағасына қосады, ал кейбіреулері жеке клиенттердің пайдалану жиілігіне байланысты пайдалану төлемақысын қабылдайды. Ал кейбіреулері IFE-де, оның айналасында және ішінде жарнама орналастыру арқылы шығындардың көп бөлігін өтеуге тырысады. Ірі халықаралық әуе компаниялары кейде бір фильмді екі-үш ай бойы көрсетуге лицензия үшін 90 000 доллардан астам төлейді. Әдетте, мұндай әуе компаниялары бір уақытта 100-ге дейін фильм көрсетеді, ал 20 жыл бұрын олардың репертуарында 10 немесе 12 фильм ғана болған. АҚШ-та әуе компаниялары әр жолаушы фильмді қараған сайын белгілі бір төлем жасауға міндетті. Кейбір әуе компаниялары контентке жылына 20 миллион долларға дейін жұмсайды.
Бағдарламалық қамтамасыз етудің сенімділігі
Ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйелері үшін бағдарламалық қамтамасыз ету эстетикалық тұрғыдан әдемі, сенімді, үйлесімді және қолдануға оңай болуы керек. Бұл талаптар жеке бағдарламалық жасақтаманы жасаудың қымбаттығын түсіндіреді. Ұшу кезіндегі ойын-сауық жабдықтары көбінесе сенсорлық экранды болады және оны қолмен басқаруға болады, бұл ұшақтағы әрбір орындықтан және борт сәйкес қызметкерлерден сымсыз байланыс арқылы өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Бағдарламалық қамтамасыз ету, әуе кемесінің толыққанды желісімен жұмыс істеумен қатар, ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйесінің басты процессорымен байланыс жасағанда да сенімді болуы тиіс. Бұл қосымша талаптар бағдарламашыларға ғана емес, сонымен қатар бағаға да қосымша жүктеме жасайды. Бағдарламалау қателері сынақ кезеңдерінен өткізіліп, кейіннен мәселелер тудыруы мүмкін.
Жылжымалы карта жүйелері
Жылжымалы карта жүйесі – бұл ұшу туралы ақпараттың нақты уақыт видеоарнасы, ол кабинадағы проекциялық/видеоэкрандар мен жеке телевизорларға (PTV) таратылады. Ұшақтың орналасуын және бағытын көрсететін картаны көрсетумен қатар, жүйе (империялық және метрикалық жүйелерді пайдалана отырып) биіктігін, ұшу жылдамдығын, сыртқы ауа температурасын, мақсатты жерге дейінгі қашықтықты, бастапқы нүктеден қашықтықты, сондай-ақ бастапқы/мақсатты/жергілікті уақытты (12 сағаттық және 24 сағаттық форматта) көрсетеді. Жылжымалы карта жүйесінің ақпараты ұшақтың ұшу компьютерлік жүйелерінен нақты уақытта алынады. Жолаушыларға арналған алғашқы жылжымалы карта жүйесі 1982 жылы Airshow деп аталды. Оны Airshow Inc (ASINC) компаниясы ойлап тапты, ол Калифорнияның оңтүстігіндегі шағын корпорация, кейін Rockwell Collins компаниясының құрамына кірді. KLM және Swissair әуе компаниялары жолаушыларына жылжымалы карта жүйесін ұсынған алғашқы әуе компаниялары болды. IFE өндірушілері ұсынатын жылжымалы карталардың соңғы нұсқаларына AdonisOne IFE, ICARUS Moving Map Systems, Rockwell Collins компаниясының Airshow 4200, Panasonic Avionics компаниясының iXlor2 және Honeywell Aerospace компаниясының JetMap HD кіреді. 2013 жылы Betria Interactive FlightPath3D-ді таныстырды, ол Google Earth-ке ұқсас 3D әлем картасында жолаушыларға сенсорлық жестілер арқылы масштабтау және картаны жылжыту мүмкіндігін беретін толыққанды интерактивті жылжымалы карта. FlightPath3D Norwegian әуе компаниясының жаңа Boeing 787 Dreamliners паркінде жылжымалы карта ретінде таңдалды, ол Panasonic-тің Android негізіндегі сенсорлық экранды IFE жүйесінде жұмыс істейді. 2009 жылғы Рождество күні жасалған бомбалау әрекетінен кейін, АҚШ Көлік қауіпсіздігі басқармасы (TSA) АҚШ-қа қондыратын халықаралық рейстердегі тікелей картаны уақытша тоқтатуға бұйрық берді. Кейбір әуе компаниялары мұндай шешімнің IFE жүйесінің толығымен өшірілуіне әкелуі мүмкін деп шағымданып, наразылық білдірді. Әуе компаниялары мен жолаушылардың шағымдарынан кейін бұл шектеулер жеңілдетілді.
Аудио ойын-сауық
Аудио ойын-сауық музыканы, сондай-ақ жаңалықтар, ақпарат және комедияны қамтиды. Көптеген музыкалық арналар алдын ала жазылған және өздерінің диджейлері бар, олар әңгімелесу, әндерді таныстыру және әртістермен сұхбаттасу үшін пайдаланылады. Сонымен қатар, кейде ұшақтың радио байланысына арналған арна бар, ол жолаушыларға ұшқыштың басқа ұшақтармен және жердегі станциялармен әуедегі сөйлесуін тыңдауға мүмкіндік береді. Аудио-видео сұраныс бойынша (AVOD) жүйелерінде MusicMatch сияқты бағдарламалық құралдар музыка серверінен музыка таңдау үшін қолданылады. Phillips Music Server – AVOD жүйелерін басқару үшін Windows Media Center-де жұмыс істейтін ең көп қолданылатын серверлердің бірі. Ұшу кезіндегі ойын-сауықтың бұл түрі жолаушыларға таратылатын құлаққаптар арқылы жүзеге асырылады. Құлаққаптардың ұясы әдетте тек жолаушының қол тіреуіндегі аудио ұясымен ғана үйлесімді (және керісінше), ал кейбір әуе компаниялары оларды алу үшін шағын төлем алуы мүмкін. Берілген құлаққаптарды жеке теледидар көру үшін де пайдалануға болады. Жолаушылар үйлесімді жалғауыштары болса, өздерінің құлаққаптарын қосуға болады; қозғалтқыш пен қоршаған орта шуын қысқартатын шуды жоятын құлаққаптар өте танымал. Ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйелері XM спутниктік радиосымен және iPod-тармен үйлесімді жасалды, бұл жолаушыларға өздерінің шоттарына кіруге немесе өз музыкаларын әкелуге, сондай-ақ әртүрлі жанрлардағы толық аудио CD кітапханаларын ұсынуға мүмкіндік береді.
Видео ойын-сауық
Видео ойын-сауық кабинаның алдыңғы бөлігінде орналасқан үлкен бейне экран арқылы, сондай-ақ дәліздердің үстіндегі әрбір бірнеше қатарда орналасқан кішірек мониторлар арқылы ұсынылады. Дыбыс аудио ойын-сауық үшін таратылған құлаққаптар арқылы беріледі. Дегенмен, әрбір жолаушыға арналған жеке телевизорлар (PTV) жаңа және классикалық фильмдер, комедиялар, жаңалықтар, спорттық бағдарламалар, деректі фильмдер, балалар шоулары және драмалық сериалдарды көрсететін арналарды ұсынады. Кейбір әуе компаниялары сондай-ақ жаңалықтар мен өзекті мәселелерді ұсынады, олар көбінесе алдын ала жазылған және рейстер басталғанға дейін таңертең жеткізіледі. АҚШ-тың ішкі рейстерінде кейбірі тікелей эфирде теледидар ұсынады, оның ішінде көптеген ұлттық жаңалықтар арналары бар. PTV-лер ұшу кезіндегі басқару жүйесі арқылы басқарылады, ол алдын ала жазылған арналарды орталық серверде сақтайды және оларды ұшу барысында PTV орнатылған орындықтарға жібереді. AVOD жүйелері жеке бағдарламаларды бөлек сақтайды, бұл жолаушыға белгілі бір бағдарламаны жеке көруге және ойнатуды басқаруға мүмкіндік береді. Кейбір әуе компаниялары видео ойын-сауық жүйесіне видео ойындарды да қосады. Мысалы, Singapore Airlines жолаушылары кейбір рейстерде KrisWorld ойын-сауық жүйесінің бөлігі ретінде Super Nintendo ойындарына қол жеткізе алады. Virgin America және Virgin Australia ойын-сауық жүйелері жолаушыларға Linux операциялық жүйесі арқылы интернеттегі ойындарды ұсынады.
Жеке теледидар
Көптеген әуе компаниялары қазір ұзақ қашықтыққа ұшатын барлық жолаушыларға жеке телевизор орнатты. Бұл телевизорлар әдетте орындықтардың арқасында орналасады, ал алдыңғы қатардағы және бірінші сыныптағы орындықтарда қол тіректеріне жасырылған болады. Кейбір әуе компаниялары тікелей спутниктік теледидар трансляциясын ұсынады, бұл жолаушыларға тікелей эфирде телеарналарды көруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, кейбір әуе компаниялары PTV құрылғыларын пайдалана отырып, бейне ойындарды ұсынады. Көптеген компаниялар қазір саңырау немесе нашар еститін жолаушылар үшін субтитрлерді (closed captioning) қолдануда. Талап бойынша аудио-видео ойын-сауық (AVOD) жүйесі де енгізілді. Бұл жолаушыларға бағдарламаны кез келген уақытта тоқтатуға, кері қайтаруға, жылдам оратуға немесе тоқтатуға мүмкіндік береді. Бұл ескі ойын-сауық жүйелерінен өзгеше, онда мұндай мүмкіндіктер болмайтын. AVOD сонымен қатар жолаушыларға ұшақтың компьютерлік жүйесінде сақталған фильмдерді таңдауға мүмкіндік береді. Орындықтардың арқасына орнатылған жеке телевизорлардан басқа, портативті медиа ойнатқыштар (PMP) саласында жаңа революция болып жатыр. Олардың екі түрі бар: коммерциялық (COTS) негізіндегі және эксклюзивті ойнатқыштар. PMP-ді кабина экипажы таратып, жинап алады немесе оларды орындықтың арқасына немесе қол тірегіне "жартылай енгізуге" болады. Екі жағдайдың да бірінде PMP орындыққа орнатылған немесе қолға арналған корпусқа салынып, алынып тұрады. PMP-нің бір артықшылығы – PTV-ден айырмашылығы, ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйесіне арналған жабдық қораптарын орындықтардың астына орнату қажеттігі жоқ, себебі мұндай қораптар ұшақтың салмағын арттырады және аяқтарға арналған кеңістікті азайтады.
Ұшудағы фильмдер
Жеке сұраныс бойынша бейнелер әуе кемесінің негізгі бортындағы ойын-сауық жүйесінде сақталады, одан жолаушылар әуе кемесінің кіріктірілген медиа сервері және сымсыз хабар тарату жүйесі арқылы оларды қажеттілік бойынша көре алады. Сұраныс бойынша көрсету мүмкіндігімен бірге, пайдаланушы фильмді кез келген жерде тоқтатуға, кері қайтаруға, жылдам оратуға немесе кез келген сәтке секіруге мүмкіндік алады. Сонымен қатар, әдетте ортақ төбе экрандарында немесе кабина алдындағы экранда бір уақытта бүкіл әуе кемесінде көрсетілетін фильмдер де бар. Көбінесе қазіргі заманғы әуе кемелері жеке электрондық құрылғыларды (ЖЭҚ) бортындағы ойын-сауық жүйесіне қосылу үшін пайдалануға мүмкіндік береді. 1961 жылы Нью-Йорк пен Лос-Анджелес арасындағы рейстерде тұрақты түрде көрсетілетін әуе кемесіндегі фильмдер көрсетіле бастады. Алғашқы көрсетілген фильм – Лана Тернердің қатысуымен түсірілген «Бай Лав Посесесед» (1961) фильмі; ол алғаш рет 1961 жылдың 19 шілдесінде TWA әуе компаниясының бірінші сынып жолаушыларына көрсетілді.
Ұшудағы ойындар
Видео ойындар – ұшу кезіндегі тағы бір жаңа ойын-сауық мүмкіндігі. Кейбір ойын жүйелері бірнеше жолаушының бірлесіп ойнауына мүмкіндік беру үшін желіге қосылған. IFE ойындарының жаңа буындары таза ойын-сауықтан білім беруге көшуді бастады. Бұл өзгеше үрдістің ең жақсы мысалдары – танымал викторина ойындарының сериясы және жолаушыларға өз ана тілінде жаңа тіл үйренуге мүмкіндік беретін Berlitz Word Traveler. Ол – сабақтар мен шағын ойындардың үйлесімі, арқасында жолаушылар ойын ойнап, жаңа тілдің негіздерін меңгере алады. IFE нарығында оқуға бағытталған көптеген жаңа қолданбалар пайда болып келеді.
Исламдық дұғалар және Меккеге жолдамалар
Мұсылман әлемінің бірнеше әуе компанияларында AVOD жүйелері мұсылмандарға Меккеге қарай дұға етуге қажетті Қибла бағытын көрсетеді. Бұл әуе компанияларының ішінде Emirates, Turkish Airlines, Pakistan International Airlines, Etihad Airways, Malaysia Airlines, IranAir, Qatar Airways, Mahan Air, Royal Jordanian және Saudia бар. Saudia және Malaysia Airlines электрондық кітап түрінде Исламның қасиетті кітабы – Құранды ұсынады, ал Garuda Indonesia арнасында Құранға арналған жеке арна бар. Saudia және Emirates әуе компанияларында аудио түріндегі Құран қолжетімді.
Ұшу кезінде байланыс
IFE кеңейтіліп, оған интернетке кіру, мәтіндік хабарламалар, ұялы телефонды пайдалану (рұқсат етілген жағдайда) және электрондық пошта сияқты байланыс қызметтері қосылды. Шындығында, авиаиндустриясындағы кейбір мамандар ұшу кезіндегі ойын-сауық саласын толығымен "IFEC" (In Flight Entertainment and Connectivity немесе In Flight Entertainment and Communication) деп атауды бастады. Ұшақ жасаушы компания Boeing 2000 және 2001 жылдары Connexion by Boeing деп аталатын еншілес компаниясы арқылы ұшу байланысы саласына енді. Бұл қызмет коммерциялық әуе компанияларына ұшу кезінде кеңжолақты интернет-қызметін ұсыну мақсатымен жасалды; Boeing United Airlines, Delta және American компанияларымен серіктестік орнатты. 2006 жылы Boeing Connexion қызметін тоқтатты; сарапшылар технология, салмақ және құн мәселелерін атап өтті. Сол кездегі Connexion жабдығының салмағы қабылдауға келмейтін болды. Connexion тоқтатылғаннан кейін, басқа провайдерлер әуе компанияларына ұшу кезінде кеңжолақты байланыс қызметін ұсыну үшін пайда болды – атап айтқанда, Row 44, OnAir және AeroMobile спутниктік байланыс провайдерлері, ал Aircell ұялы сигнал арқылы әуеден жерге байланыс жасады. Көптеген компаниялар жолаушылар үшін ұшу кезіндегі байланысты сынап, іске қосты. Индустрия өкілдерінің болжамы бойынша, 2011 жылдың соңына қарай АҚШ-та ұшатын мыңдаған ұшақта жолаушыларға ұшу кезінде кеңжолақты байланыс түрлері ұсынылатын болады.
After Connexion was discontinued, other providers emerged to deliver in flight broadband communication to airlines—notably satellite based by Row 44, OnAir and AeroMobile, and air to ground connectivity via a cellular signal by Aircell. Many have tested and deployed in flight connectivity for passengers. Industry expectations were that by the end of 2011 thousands of planes flying in the US would offer some form of in flight broadband communication to passengers.
Спутниктік және ішкі телефония
Кейбір әуе компаниялары ұшақтың стратегиялық жерлерінде орналасқан немесе жолаушылардың ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйесінің қашықтан басқару пультіне енгізілген спутниктік телефондарды ұсынады. Бұл телефондар көбінесе қоңырау шалуға, бірақ қабылдауға мүмкіндік бермейді. Тариф шамамен минут сайын 10 АҚШ долларына тең. Кейбір ұшақтарда факс жіберу және телефон арқылы SMS ("хабарлама") жолдау мүмкіндігі де бар. Ал кейбір жүйелер жолаушыға орын нөмірі арқылы басқа жолаушыға қоңырау шалуға рұқсат береді.
Деректермен байланыс
Интранет типті байланыс жүйелері енгізілді. Олардың мүмкіндіктеріне жолаушылардың бір-бірімен әңгімелесуі, ұсынылған ойындарда жарысуы, борт сәйкес қызметкерлермен байланысуы, тамақ немесе сусынға тапсырыс беру және төлеуі, сондай-ақ интернетке және электрондық поштаға толық қол жеткізу кіруі мүмкін.
Wi-Fi желісі
Бірнеше әуекомпаниялар кабинадағы Wi-Fi жүйелерін сынақтан өткізеді. Ұшу кезінде интернет-қызметі жерсеріктік желі немесе әуеден жерге желі арқылы ұсынылады. Airbus A380 ұшақтарында спутниктік жүйе арқылы деректерді жеткізу жолаушыларға жеке IFE құрылғыларынан немесе ноутбуктерден ұшақтағы Wi-Fi арқылы тікелей интернетке қосылуға мүмкіндік береді. Boeing компаниясының 2006 жылы Connexion by Boeing жүйесін тоқтатуы Qantas компаниясының Airbus A380 және Boeing Dreamliner 787 ұшақтары сияқты жаңа буын ұшақтарында ұшу кезінде интернет болмайды деген алаңдаушылықты тудырды. Алайда, Qantas 2007 жылдың шілдесінде A380 паркіндегі барлық қызмет кластарында сымсыз интернетке қол жеткізуге, сондай-ақ орындық артындағы экрандар арқылы электрондық поштаға және кэштелген веб-шолуға қол жеткізуге мүмкіндік болатынын мәлімдеді, ал Airbus 2008 жылдың қазанында жұмысын бастады. Кейбір элементтер бұрынғы Boeing 747-400 ұшақтарына да орнатылды. 2010 жылға қарай АҚШ-тың он алты ірі әуекомпаниясы өз ұшақтарында Wi-Fi қосылымы қызметін ұсынды. Бұл әуекомпаниялардың көпшілігі Gogo Wi-Fi қызметі ұсынған қызметті пайдаланды. Қызмет Wi-Fi қолдаушы құрылғыларға интернетке қосылуға мүмкіндік береді. Delta компаниясы ең көп Wi-Fi жабдықталған парктің иесі болды, 500 ұшақ Wi-Fi қызметімен жабдықталған. 2019 жылы кейбір әуекомпаниялар жолаушылардың жеке ұялы құрылғыларына бейнелерді трансляциялау арқылы ақша үнемдеп, орындықтардың артқы экранын алып тастады.
Ұялы телефон
Жалпы ереже бойынша, ұшақта ұялы телефонды пайдалануға әуе тасымалдаушы ғана емес, сонымен қатар тиісті юрисдикциядағы реттеуші органдар да тыйым салады (мысалы, АҚШ-тағы FAA және FCC). Дегенмен, жаңа технологиялардың енгізілуіне байланысты, кейбір тасымалдаушылар белгілі бір бағыттарда ұялы телефондарды пайдалануға рұқсат береді. Emirates ұшақ ішінде ұялы телефонды пайдалануға рұқсат берген алғашқы әуе компаниясы атанды. Телекоммуникациялық компания AeroMobile ұсынған жүйелерді пайдалана отырып, Emirates 2008 жылдың 20 наурызында коммерциялық қызмет көрсетуді бастады. Алғашқыда Airbus A340-300 ұшағына орнатылған AeroMobile жүйесі қазір Emirates әуе флотының барлық Boeing 777 және Airbus A380 ұшақтарында қолданылады. Ryanair бұрын ұшақта ұялы телефонды пайдалануға мүмкіндік беретін алғашқы әуе компаниясы болуды жоспарлаған, бірақ жүйесін 2009 жылдың ақпанына дейін коммерциялық түрде іске қоспады. Жүйе Дублин әуежайында орналасқан 22 737-800 ұшағына орнатылды және 2010 жылға дейін Ryanair-ның 200-ден астам 737-800 ұшақтарына енгізілді. OnAir GSM желісі арқылы әртүрлі әуе компанияларына ұшақтағы ұялы байланыс қызметін ұсынады, бұл желі Inmarsat SwiftBroadband спутнигі арқылы жер үсті инфрақұрылымына қосылып, тұрақты жаһандық жабуды қамтамасыз етеді. Virgin Australia барлық ішкі рейстерде тегін, ал халықаралық рейстерде ақы төленетін бортындағы Wi-Fi қызметіне де ие болды. Bain Capital компаниясы оларды сатып алғаннан кейін Virgin Australia тікелей интернетке қол жеткізуді тоқтатты. China Airlines және Singapore Airlines да ұқсас Wi-Fi қызметтерін ұсынады және пайдаланылған уақытқа қарай төлем қабылдайды.
Негізгі желілік байланыс
2024 жылы SpaceX және OneWeb төмен Жер орбитасындағы спутниктерді сынап жатты, Amazon одан да көп спутникке рұқсат алуға тырысып жатты, ал басқа компаниялар HAPS прототиптерін жасаумен айналысты. 2019 жылдан бері Сими Валли, AWN және Aeronet Global Communications Services сияқты ұшақ негізіндегі байланыс саласындағы жаңадан келген компаниялар қызметтерін азайтып келеді.