Кіріспе

Дін қазіргі Еуропа қоғамдарының, мәдениеттерінің, дәстүрлерінің, философияларының, көркемдік өрнектерінің және заңдарының қалыптасуына зор ықпал етті. Еуропадағы ең ірі дін – христиан діні. Дегенмен, кейбір елдерде дінсіздік пен секуляризация да кең таралған. Оңтүстік-Шығыс Еуропада үш елде (Босния және Герцеговина, Косово және Албания) мұсылмандар көпшілік құрайды, ал христиан діні сол елдерде екінші ірі дін болып табылады. Ежелгі Еуропалық діндерде Зевс сияқты құдайларға табыну болған. Бұл діндердің қазіргі замандағы жаңғыру қозғалыстарына пагандық, Родновери, Ромува, Друидтік сенім, Викка және тағы да басқалары жатады. Кішірек діндерге үнді діндері, иудаизм және Шығыс Азияның кейбір діндері кіреді, олардың ең ірі топтары Ұлыбритания, Франция және Калмыкияда кездеседі. Неолит дәуіріндегі Еуропаның тарихқа дейінгі діні туралы көп мәлімет жоқ. Қола және темір дәуіріндегі Еуропа діндері, басқа жерлердегідей, көп құдайлы болды (Ежелгі грек діні, Ежелгі рим діні, Баск мифологиясы, Фин құдайлары, Кельт политеизмі, Герман политеизмі және т.б.). Рим империясы 380 жылы христиан дінін ресми түрде қабылдады. Ерте орта ғасырларда Еуропаның көп бөлігі христиандығына көшті, бұл процесс Жоғары орта ғасырларда Скандинавияның христиандығымен аяқталды. «Еуропа» және «Батыс әлемі» ұғымдары «Христиан әлемі» ұғымымен тығыз байланысты, және көптеген адамдар христиандықты еуропалық ұлттық сананы қалыптастырған біріктіруші сенім деп санайды, әсіресе христиандық 8 ғасырдан бастап Таяу Шығыста исламның күшеюіне байланысты ығысып қалғандықтан. Бұл қақтығыс крест жорықтарына әкелді, олар әскери тұрғыдан сәтсіз болды, бірақ діни негізде еуропалық ұлттық сананың қалыптасуына маңызды қадам болды. Осыған қарамастан, халықтық діннің дәстүрлері барлық уақытта институттық дін мен догматикалық теологиядан тәуелсіз жалғасты. 11 ғасырғы Ұлы схизма және 16 ғасырғы Реформация христиан әлемін жауласқан фракцияларға бөліп жіберді. 18 ғасырғы Орта ғасырлар дәуірінен кейін, Еуропада атеизм мен агностицизм кеңінен тарады. 19 ғасырғы шығыстану индуизм мен буддизмнің белгілі бір дәрежеде танымалдығына әсер етті, ал 20 ғасыр синкретизмнің, «Жаңа дәуір» қозғалысының және көптеген еуропалықтар үшін руханилықты мұра еткен дәстүрлерден ажыратып, жаңа діни қозғалыстардың өркендеуіне әкелді. Соңғы жылдары дінсіздік пен діни плюрализмнің артуы байқалады.

Діндарлық

Кейбір еуропалық елдерде шіркеу мүшелерінің саны мен шіркеуге қатысудың азаюы байқалды. Осы тенденцияның айқын мысалы – Швеция, онда Швеция шіркеуі, бұрынғы мемлекеттік шіркеу (2000 жылға дейін), 2000 жылы швед халқының 82,9% құрамын өз қатарында екенін мәлімдеді. Сауалнамалар көрсеткендей, 2008 жылға қарай бұл көрсеткіш 72,9%-ға, ал 2019 жылға қарай 56,4%-ға төмендеді. Сонымен қатар, 2005 жылғы Еуробарометр сауалнамасында швед халқының 23% рух, Құдай немесе өмір күші бар дегенге сенбейтінін, ал 2010 жылғы Еуробарометр сауалнамасында 34% дінге сенбейтінін айтты.

Деизм

Ағарту дәуірінде деизм әсіресе Франция, Германия, Нидерланды және Ұлыбританияда кең таралды. Күннің галактика орталығында орналасқандығы сияқты және Киелі кітапқа қарсы келетін басқа да ғылыми жаңалықтар Киелі кітаптағы түсініктерге күдік тудырды. Белгілі ерте деистердің қатарында Вольтер, Кант және Менделеев бар.

Атеизм мен агностицизм

ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында атеизм мен агностицизмнің таралуы артты, сонымен қатар түрлі Еуропа елдерінде шіркеуге барушылар мен оның мүшелерінің саны төмендеді. 2010 жылғы "Евробарометр" сауалнамасы бойынша ЕО28 халқының жалпы санының 51% "Құдай бар деп сенеді", 26% "кейбір түрдегі рух немесе өмір күші бар деп сенеді", ал 20% "рух, Құдай немесе өмір күші жоқ деп сенеді" екені анықталды. Дегенмен, көптеген ежелгі дінді ұстанушылар Пәгян федерациясының (ПФ) кеңесіне сүйеніп, өздерін жай ғана "Пәгян" деп атады, ал басқалары діни сенімдерін нақтыламады. Ásatrúarfélagið (Esetroth Fellowship) 1973 жылы Исландия үкіметі тарапынан ресми дін ретінде мойындалды. Оның алғашқы 20 жылы шаруа және ақын Свейнбьёрн Бейнтинссон басшылығымен өтті. 2003 жылы оның құрамында 777 мүше болды, ал 2014 жылы 2,382 мүшеге жетті, бұл Исландия халқының 0,8% құрайды. Исландияда герман дінінің ықпалы оның жақтастарының санынан гөрі зор. Швецияда 1994 жылы шведтік Forn Sed Ассамблеясы (Forn Sed, немесе көне Forn Siðr, "Ескі дәстүр" деген мағынаны білдіреді) құрылды және 2007 жылдан бері швед үкіметі тарапынан діни ұйым ретінде мойындалды. Данияда Forn Siðr 1999 жылы құрылып, 2003 жылы ресми мойындалды. Норвегиялық Åsatrufellesskapet Bifrost (Esetroth Fellowship Bifrost) 1996 жылы құрылды; 2011 жылғы мәліметтер бойынша, қауымдастықта 300-ге жуық мүше бар. Foreningen Forn Sed 1999 жылы құрылды және Норвегия үкіметі тарапынан діни ұйым ретінде мойындалды. Испанияда Испанияның Одинист қауымдастығы – Ásatrú бар.

Римдік

Рим политеизмі, латын тілінде Religio Romana (Рим діні) немесе италия тілінде 'Via romana agli Déi' деп аталатын, қазір көбінесе Италиядағы шағын қоғамдар мен байланыссыз ұйымдарда сақталып қалған.

Дрюиттер

Дрюидтердің діни дамуына Іоло Морганунг зор ықпалы болды. Қазіргі заманғы амалдар Темір ғасырындағы келт халықтарының амалдарын қайталауға ұмтылады.

Ресми діндер

Еуропаның бірқатар елінде ресми діндер бар, оның ішінде Грекия (Ортодоксалды), Лихтенштейн, Мальта, Монако, Ватикан қаласы (католик); Армения (Апостолдық православие); Дания, Исландия және Ұлыбритания (тек Англия) (Англикан). Швейцарияда кейбір кантондар ресми түрде католик, ал кейбіреулері реформацияланған протестант. Кейбір швейцариялық ауылдардың кіреберісіндегі тақташаларда ауылдың атымен қатар олардың діні де жазылған. Грузияда формалды түрде ресми шіркеу жоқ, бірақ Грузин православие шіркеуімен ерекше конституциялық келісім жасалған, ол де-факто ерекше құқықтарға ие. Германияда да Евангелистік шіркеу, Рим-католик шіркеуі және еврей қауымы үшін осыған ұқсас жағдай қолданылады. Финляндияда Фин православие шіркеуі де, лютеран шіркеуі де ресми мәртебеге ие. Англия, Ұлыбританияның бір бөлігі, ресми діні – англикандық. Шотландия, Ұлыбританияның тағы бір бөлігі, пресвитериандық шіркеуі ұлттық шіркеу болып табылады, бірақ ол енді "ресми" емес. Швецияда бұрынғы ұлттық шіркеу лютерандық болған, бірақ 2000 жылдан бері ол "ресми" мәртебесінен айырылды. Әзірбайжан, Чехия, Германия, Франция, Ирландия, Италия, Люксембург, Португалия, Сербия, Румыния, Ресей, Испания және Түркия ресми түрде зайырлы мемлекеттер.

Буддизм

Буддизм Еуропаға сиреп тараған, сонымен қатар соңғы жылдары шамамен 3 миллион жақтасы бар, ең қарқынды өсіп келе жатқан дін. Калмыкияда тибет буддизмі басым.

Индуизм

Гібралтардағы Мандир. Индуизм көбінесе үнді иммигранттары арасында таралған. Соңғы жылдары, әсіресе Ұлыбританияда, Францияда, Нидерландыда және Италияда қарқынды өсіп келеді. 2010 жылы Еуропада шамамен 1,4 миллион индуист бар екені есептелді.

Сикхизм

Еуропада сикх дінін ұстанушылардың саны шамамен 700 000-ға жуық. Осы қауымның көп бөлігі Ұлыбританияда (450 000) және Италияда (100 000) тұрады. Бельгия мен Францияда шамамен 10 000 сикх өмір сүреді. Нидерланды мен Германияда сикхтердің саны 22 000-ға жетеді. Грекия сияқты басқа елдерде 5 000 немесе одан аз сикх бар.