Кіріспе

Менталистердің адамның ойларын немесе білімін анықтау үшін қолданатын әдіс – бұлшықет оқу, сонымен қатар "Геллстромизм", "Кемберлендшілдік" немесе "тікелей ой оқу" деп те аталады. Бұл менталистердің адамның ойларын немесе білімін анықтау үшін қолданатын әдіс, оның нәтижесі ой оқудың бір түрі ретінде қабылданады. Орындаушы сөйлеуге немесе кез келген басқа да тітіркендіргіштерге жауап ретінде болатын көзге көрінбейтін, еріксіз реакцияларды байқау арқылы адамның психикалық жағдайы туралы көптеген мәліметтерді анықтай алады. Бұл идеомоторлық эффектімен тығыз байланысты, онда санасыз жасалған ұсақ қозғалыстар адамның ойлап отырған физикалық қимылын, әрекетін немесе бағытын көрсетеді. "Бұлшықет оқу" терминін 1870 жылдары американдық невролог Джордж М. Бирд осы өнердің алғашқы жақтаушысы болған менталист Дж. Рэндалл Браунның іс-әрекеттерін сипаттау үшін қолданған.

Тарих

Бұлшықет оқуы танымал қойылымдарда қолданған адамдардың есімдерімен де белгілі. Алғашқы орындаушы Стюарт Камберлендтің жетістігі осы техниканың «Камберлендшілдік» деген басқаша аталуына себеп болды. Менталист Аксель Хеллстромның даңқы оны «Хеллстромдық» деп атауға әкелді. Рэндолл Браун, Эрик Ян Ханусен, Франц Полгар, Крескин және Надер Ханна сияқты орындаушылар да өз өнерлерінде бұлшықет оқуын табысты қолданды. 1924 жылы фокусник Карл Герц: «Ой оқу – бұлшықет оқудан басқа ештеңе емес» деп мәлімдеді. Ой оқушы адамды жасырын затқа жеткізетін барлық жағдайда, көрермен толығымен субъектінің еріксіз бұлшықет қозғалыстарымен басқарылады. Менталист Вашингтон Ирвинг Бишоп бұлшықет оқуының көмегімен көзін байлап шағын көлік жүргізе алатын еді. Қазіргі заманғы бұлшықет оқуының ең шебер орындаушыларының бірі – Крескин, ол жүргізушіге машинада қайда бару керектігін айта алады, ал субъект оның білегін ұстап тұрады (немесе керісінше). Бір кітабында ол осы техниканы балалар ойынымен байланыстырады, онда жасырын затты «ыстық» немесе «суық» кері байланысы арқылы табады. Джун Дауни бұлшықет оқуын психологиялық тұрғыдан зерттеген. Ол бұлшықет оқу мәселесіндегі сарапшы ретінде танымал.

Техника

Бұл әдіс субъектінің өзінің ойларын өте ұсақ, еріксіз физикалық реакциялар арқылы, яғни идеомоторлық жауаптар арқылы санасыз түрде көрсететіні туралы болжамға негізделген. Орындаушы осы жауаптарды танып, түсіндіру арқылы субъектінің не ойлап жатқанын анықтай алады. Кейбір әртістер бұлшықет оқуды парапсихологиялық құбылыс ретінде ұсынуы мүмкін, онда көрермендерге субъектімен физикалық байланыс орнату арқылы жақсырақ парапсихологиялық байланыс құруға болатыны айтылады. Шындығында, бұл байланыс орындаушыға субъектінің қозғалыс функцияларындағы, байланыссыз жағдайда байқауға келмейтін, мысалы бұлшықет бақылауы мен жүрек соғуы сияқты, одан да нәзік реакцияларды оқуға мүмкіндік береді. Бұлшықет оқу субъектінің қоршаған орта мен жағдайға қатысты санасыз реакцияларына өте тәуелді болғандықтан, бұл әдіс көбінесе аудиторияда немесе сахнада заттарды табуға байланысты трюктарды орындағанда қолданылады, және дене тілін оқуды меңгерген фокусник бұл трюкты "таза" орындай алады. Әртістер көбінесе субъектіге дауыстап нұсқаулар айтуды көзге елестетуді ұсынады, бұл субъектінің реакцияларын күшейтеді, соның салдарынан трюк шынайы ойды беру немесе ойды оқу қабілетімен байланысты деген ой тудырады. Дегенмен, "бағыттарды ойлап отырған" субъектінің физикалық, кинестетикалық реакциясы орындаушыға бағыт көрсетеді, мысалы, ол штыны қайда орналастыру керектігін бұрын білмей тұрып, қабырғадағы нақты орынды таба алады. Бұлшықет оқуды білу – покер ойыншыларының өз реакцияларын жасыру үшін, сондай-ақ қарсыластарының ықтимал блефтерін және/немесе жақсы қолдарын анықтау үшін қолданатын әдіс екені хабарланады.