Кіріспе

Siemens v Manitoba (AG), [2003] 1 S. C. R. 6, 2003 SCC 3 – Канада Жоғарғы Сотының видео лотерея терминалдарының (VLT) жекелеген қалалар мен аудандарда тыйымдалуы туралы шешім қабылдау үшін қолданылған провинциялық референдумның конституциялық екендігі туралы маңызды шешімі. Сот референдумдардың 1867 жылғы Конституциялық актінің 92(16) бабына сәйкес, «жергілікті сипаттағы» мәселелер бойынша заң шығару өкілеттігін дұрыс пайдалану екенін, сондай-ақ референдумның VLT иелерінің Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 2(b), 7 және 15(1) баптарында қарастырылған құқықтарын бұзбағанын мәлімдеді.

Өмірбаян

1998 жылы Манитоба штатының Винклер қаласында міндетті емес плебисцит өткізілді, онда қауымдастықта VLT құрылғыларын тыйым салу туралы шешім қабылданды. 1999 жылы Манитоба провинциясы «Ойынды бақылау туралы жергілікті таңдау заңы» (онда «VLT Act» деп аталады) қабылдады, ол муниципалитеттерге VLT құрылғыларын тыйым салу үшін міндетті плебисциттер өткізуге рұқсат берді. VLT Act-тің 16-бабында Винклер плебисцитін міндетті ететін ереже болды, нәтижесінде Siemens компаниясына тиесілі Winkler Inn VLT құрылғыларын жабуға мәжбүр болды. Siemens компаниясы VLT Act-тің 16-бабы провинциялық үкіметтің өкілеттігін асырып кеткендігіне, себебі бұл федералдық қылмыстық құқық саласына жататын мәселе және ол Хартияның 2(b) бабындағы сөз бостандығы құқығын, Хартияның 7 бабындағы өмір сүру, бостандық және жеке қауіпсіздік құқығын, сондай-ақ Хартияның 15(1) бабындағы теңдік құқығын бұзады деп шағымдады. Сот төрешісі алғашқы талаптарды қабылдамады, және бұл шешім Апелляциялық сотта қолдау тапты. Әділет судьясы Мейджор бірауыздан сот шешімінде заңның провинциялық заң шығару билігін дұрыс пайдалану болып табылатынын және ол Хартияның ешбір бабын бұзбайтынын мәлімдеді.

Соттың пікірі

Бірінші кезекте майор 16-баптың заңды түрде қабылдануы туралы мәселені қарастырды. Ол заңның және даулы ережелердің мәні мен мазмұнын зерттеді. Заңның 16-бабының мақсаты – Винклер қаласындағы VLT-ге тыйым салу және мекемелерінде VLT-лер барлар үшін барлық қолданыстағы «жай орналасу шарты»н тоқтату болды. Заңнамалық пікірталастар негізінде, бұл бөлім бұрын өткізілген плебисциттің нәтижесін іске асыру үшін қолданылды. Заңның жалпы мақсаты – «қалалық муниципалитеттерге өздерінің қауымдастықтарында VLT-ге рұқсат беруді немесе тыйым салуды міндетті плебисцит арқылы білдіруге мүмкіндік беру» еді. Құмар ойындарды реттеу және жергілікті пікірді ескеру 1867 жылғы Конституциялық актінің 92-бабына жатады. «Жай орналасу шартын» тоқтатуға қатысты 16-бап, 1867 жылғы Конституциялық актінің 92(13)-бабына сәйкес провинциялық құзыретіне жататын мүлік және азаматтық құқықтарға қатысты. Заңның жалпы мазмұны бойынша, қауымдастыққа VLT-лерді реттеу құқығы беріледі, демек, бұл мәселе 92-бап бойынша жергілікті мәселе болып саналады. Майор заңның қылмыстық заң шығаруға жасалған «жасанды» әрекет екендігі туралы аргументті қабылдамады. Заңда жарамды қылмыстық заң үшін қажетті жазалау шаралары көзделмеген, сондай-ақ заңның мақсаты қылмыстық сипатта болған жоқ. Заңның моральдық жағы реттеу схемасының бір бөлігі ғана болды. Майор Хартияның барлық аргументтерін қабылдамады. Біріншіден, ол 2-бап бойынша аргументті жоққа шығарды, өйткені дауыс беру – Хартиямен қорғалған өркендеудің бір түрі болғанымен, ол заңмен құрылған референдумдағы дауыс беруді қамтымайды. Екіншіден, ол 7-бап бойынша аргументті жоққа шығарды, себебі экономикалық мүдделер Хартиямен қорғалмайды және 7-бапқа жатпайды. Соңында ол 15-бап бойынша аргументті жоққа шығарды, өйткені талапкерлер белгілі бір қауымдастықта немесе қалада тұруды кемсітудің «ұқсас негізі» екенін көрсетпеді.