Кіріспе

Құстардан белгілер оқу практикасы. Орнитомантия (қазіргі термин, грек тіліндегі ornis – "құс" және manteia – "болжау" сөздерінен құралған; ежелгі грек тілінде: οἰωνίζομαι – "құстардың ұшуы мен дауысынан белгі алу") – гректер сияқты көптеген ежелгі мәдениеттерде кездесетін, құстардың қимыл-қозғалысы арқылы белгілер оқу тәсілі. Бұл ежелгі римдіктер қолданған аруданаумен (augury) бірдей. Орнитомантияның әртүрлі түрлері өнеркәсіптік революцияға дейінгі әлемнің көптеген халықтары арасында таралған.

Жерорта теңізіндегі оқиғалар

Құстар арқылы болжам айту Анадолиядағы хеттердің арасында пайда болған, хет тілінде жазылған құс оракулдары туралы мәтіндер б.з.б. 13-14 ғасырлардан белгілі, және гректердегі осы тәжіриба олардан тараған болуы мүмкін. Бұл практика этрускілерге де таныс болған, және олар оны Римге әкелген болуы мүмкін.

Грек дәлелдері

Орнитомантия ерте грек дәуіріне дейін барып жетеді, ол архаикалық вазаларда, сондай-ақ Гесиод пен Гомердің еңбектерінде кездеседі: соңғысынан берілген маңызды мысал – «Одиссея», онда бүркіт үш рет пайда болады, оңға қарай ұшып, тырнақтарында өлген көгершін ұстап, бұл Одиссейдің оралуын және оның әйеліне таласқандардың өлімін болжайтын белгі саналды. Аэскхилдің сөзіне сүйенсек, Прометей адамзатқа орнитомантияны табиғатынан жақсы және жаман құстарды анықтау арқылы үйреткен. Орнитомантия кездейсоқ туындауы мүмкін, немесе ол ресми кеңес берудің нәтижесі болуы мүмкін: болжаушы солтүстікке қарап тұрады, ал оң жақтағы құстар – шығыс, күн шығысының бағыты – жақсы белгі саналды (ал римдік агур керісінше, оңтүстікке қарап тұратын). Көбінесе құстардың ұшуы мен әндері зерттелгенмен, кез келген әрекет болашақты болжау немесе құдайлардан хабар беру ретінде түсіндірілуі мүмкін еді.

Римдіктер тәжірибесі

Римдіктер құстардың ұшуын бақылау арқылы алынған белгілерді ең жоғары деңгейде қастерлеген. Агур деп аталатын дін қызметкерлерінің орнитомантиясы қаланың негізі қалатынға дейін Римнің ұлттық дінінің бір тармағы болды және оның практикасын қадағалау үшін жеке діни колледжі болды. "Инаугурация" сөзі латынша "inauguratio" атауынан шыққан, ол "inaugurare" етістігінен туындаған, яғни "ұшып бара жатқан құстардан белгі алу" дегенді білдіреді. Римдік агурлар көбінесе құстарға белгілер іздегендіктен, оларды ауспекс ("құс бақылаушы", көпше түрі - ауспицийлер) деп те атаған, алайда олар сонымен қатар күннің шуағы, молния, кейбір жануарлардың мінез-құлқы және ерекше оқиғаларды да түсіндірген. "Ауспицийлердің қамқорлығымен" деген тіркес агурлардың белгілерді жақсы оқу қажеттілігінен туындаған.

Мәдениеттік көріністер

Льюис Намиер Англиядағы он сегізінші ғасырдағы саясатты просопографиялық зерттеуін Аэскхилдің құс бақу туралы цитатасымен бастады: "Мен иінтірек тұмсықты құстардың ұшуын анықтауға тырыстым, қайсысы табиғатынан дұрыс, қайсысы бұрыс екенін және олардың әрқайсысының өмір салты қандай екенін белгіледім". Қарға санау әні – құс бақудың фольклорлық қалдығы.

Тайвань

Тайвандықтар қарғаның "о-а, о-а" деп айқайлауын pháinn kiat tiāu деп атайды, бұл жаман ырымға ишара және басқа жергілікті тайпалардың шабуылдауы мүмкін екенін көрсетеді. Аңшылар мұндай дауысты естісе, аң аулауға бармауға кеңес беріледі. Тайвандық қауымдастықтардағы, Раурон сияқты жерлердегі Конг Кай қоғамдық залының шатырында жиі кездесетін қара құс мүсіндері қарғаларды бейнелейді деп саналады.