Кіріспе

Бұрын құл болған африкалық америкалық (1777–1854)
Free Frank McWorter (1777 – 7 қыркүйек, 1854) – Кентуккиде бостандық сатып алып, 1836 жылы Иллинойс штатында Нью-Филадельфия қаласын құрған, құл болып туған америкалық; ол АҚШ-та қаланы жоспарлап, тіркеген және жоспарлы қауымдастық құрған алғашқы африкалық америкалық болды. Нью-Филадельфия қалашығы 2009 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және 2022 жылы Ұлттық парктер қызметіне қосылды. Фрэнк МакУортер Оңтүстік штатындағы плантацияда құл болып дүниеге келді. Оның анасы – африкалық америкалық құл. Оның және анасының ақ құл иесі сонымен қатар оның биологиялық әкесі болды. Ересек болғаннан кейін, бос уақытында, құл иесінен (әкесінен) жұмысын аяқтаған соң, Фрэнктің тұздықты (оқ-дәрі жасауға қолданылатын табиғи ингредиент) жинап, сатуға дайындау үшін үңгірді пайдалануға рұқсат берілді. Осылайша, Фрэнк алдымен әйеліне бостандық сатып алуға жеткілікті ақша жинады, содан кейін өзінің бостандығын сатып алды (осылайша ол "Бос" Фрэнк атанды). Кейіннен ол балаларының бостандығы үшін тұздықты өндіруден бас тарды және Иллинойс штатына көшіп кетті. Он жылдар бойы МакУортер мен оның мүлігі Кентуккидегі 15-22 құл отбасы мүшелерінің бостандығын сатып алуға 500 000 доллар (2021 жылғы бағамен) жұмсады. Бұл бостандықтардың бірнешеуі Нью-Филадельфия, Иллинойс штатындағы жер участаларын сату арқылы қаржыландырылды. 20 ғасырдың соңында жергілікті тарих клубы ұзақ жылдар бойы тасталып кеткен Иллинойс қалашығын зерттеу үшін археологтарды шақырды. Мэриленд университеті (Колледж Парк), Иллинойс университеті (Урбана-Шампейн) және Де Пол университетінің топтары жылдар бойы зерттеулер мен қазба жұмыстарын жүргізіп, халық санағы және жер тізімінен тұрғындар туралы мәліметтер жинады және мыңдаған артефакттарды тапты. Олар сонымен қатар жазғы мектептерде студенттерді оқытып, МакУортер, оның отбасы және оның қаласының тарихы туралы есептер, мақалалар мен кітаптар жариялады. МакУортердің ұрпақтары 2008 жылдың ақпан айында жиналған 11 томдық құжаттаманы Авраам Линкольн президенттік кітапханасына табыс етті. Сонымен қатар, отбасы оның шөпшесі Ширли МакУортер Мосс жасаған Фрэнк МакУортердің қола бюстін сыйлады.

Иллинойсқа көшіп бару

1830 жылы Франк, Люси және олардың төрт еркін баласы Иллинойс штатының Пайк округіне көшіп келді. Екінші жылы олар шаруашылықпен айналыса бастады. 1836 жылы Франк Нью-Филадельфия ауылын құру үшін жоспар тапсырды, оны ол федералды үкіметтен 100 долларға сатып алған еді. 144 учаскеге бөлінген ауылдық жер 1836 жылы мемлекеттік органдарда тіркелді. МакУортер отбасымен бірге Нью-Филадельфияда тұрып, басқа учаскелерді жаңа тұрғындарға сатты. Онда қаралар да, ақтар да қоныстанды және біртұтас мектепке қолдау көрсетті. Бұл ауыл шаруашылық өнімдерінің тоғысқан жері болды және құрылған кезде жоспарланған Иллинойс-Мичиган каналының (ешқашан салынбаған) бағытында орналасқан деп есептелді. 1837 жылы Фри-Франк Иллинойс заң шығарушы органына (қажеттілік туғанда) МакУортер тегін ресми түрде қабылдау туралы өтініш берді. Сол жылы «Фрэнк МакВортер» деп атауға рұқсат беретін заң қабылданды. Бұл оған Иллинойс штатындағы ақ нәсілді еркектерге ғана берілетін белгілі бір құқықтарды берді. Ол сотқа шағымдануға және 40 жылдан астам бірге өмір сүрген әйелімен заңды түрде некеге тұруға құқылы болды. Бірақ ол әлі де дауыс бере алмады. МакУортер муниципалитетті құрған АҚШ-тағы алғашқы қара нәсілді адам болды. Ол Нью-Филадельфияның мэрі қызметін көп жылдар бойы атқарды, ол жақын арада африкалық және еуропалық американдықтармен толықты. МакУортер өмірінің көп бөлігін батыс Иллинойста өткізді, ал Америка Азамат соғысынан бұрын Кентуккиде үш ересекті баласы мен немерелерінің бостандығын сатып алу үшін аралықта болды. Мысалы, 1835 жылы ол қайтып келіп, ұлы Сүлейменнің бостандығын сатып алды. Әр сапарда ол заңды түрде бос болғанына қарамастан, адал емес құл сатушылардың қолына түсіп қалу қаупіне тап болды. МакУортер 1854 жылдың 7 қыркүйегінде қайтыс болды; ол кезде ол тағы сегіз туысының бостандығын сатып алған еді. Оның еңбегі арқасында отбасының 16 мүшесі азаттыққа ие болды. Оның мұрагерлері мұралық ақшаны тағы жеті туысын босатуға жұмсады.

Қаланың құлдырауы

1869 жылы Пайк округі арқылы алғашқы темір жол салынды, ол Жаңа Филадельфияны солтүстікке айналып өтіп, теміржол станциясы бар Бейлис қаласына жетті. Кәсіпорындар жақсы қолжетімділік үшін сол жерге көшті. Жаңа Филадельфияның халқы тез азайды. XIX ғасырдың соңына қарай, кейбір елді мекендер егіс алқаптарына айналып, жыртылды, бірақ басқа аймақтар 1920 жылдарға дейін қоныстанды. 1988 жылы Маквортердің қабірі Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Ол Иллинойс штатындағы Барри қаласының шығысында, АҚШ 36-тамыры бойында шамамен 4 миль жерде орналасқан.