Кіріспе

Канада конституциялық құқығындағы доктрина

Канада конституциялық құқығындағы басымдық доктринасы бойынша, жарамды провинциялық және федералдық заңдар арасында қайшылық туған жағдайда, федералдық заң басым болады және провинциялық заң федералдық заңмен қайшылыққа түскен дәрежеде әрекетсіз болып табылады. Федералдық биліктің ауқымымен айналысатын юрисдикциялық иммунитеттен өзгеше, басымдық осы билікті жүзеге асыру тәсілімен айналысады. Доктринаға жалғыз ерекшелік 1867 жылғы Конституциялық актінің 94А бабында қарастырылған, ол федералдық үкіметке де, провинцияларға да қарттық зейнетақы және қосымша төлемдер туралы заңдар қабылдауға рұқсат береді, бірақ кез келген қайшылық жағдайында провинциялық заң федералдық заңнан басым болады.

Даму

Бұл доктрина алғаш рет «Жергілікті тыйым салу ісі» бойынша айтылды, және кейін Лорд Дюнедин «Grand Trunk v. Attorney General of Canada» ісінде былайша сипаттады:

Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл доктрина өте қатаң түсіндірілді. Егер федералдық немесе провинциялық заңдардың арасында қандай да бір үйлесімділік болса, федералдық заң провинциялық заңды, тіпті қақтығыс болмаса да, әрқашан күшсіз ететін. Уақыт өте келе соттар мен ғалымдар бұл өкілеттікті тек бір заңға сәйкес келу екіншісін міндетті түрде бұзу жағдайында ғана қолданылатынын түсіндіре бастады. Канаданың Жоғарғы соты «Смит және Королева» ісінде осындай түсіндірмеге келді. Сот, басымдық доктринасын қолдану үшін заңдар арасында «іс жүзінде үйлесімсіздік» болуы керек деп шешті. Қазіргі заманғы басымдық доктринасы «Multiple Access v. McCutcheon» ісінде айқындалды. Бұл істе провинциялық және федералдық үкіметтер дерлік бірдей ішкі сауда заңнамасын қабылдады. Канаданың Жоғарғы соты заңдық қайталау басымдыққа себеп болмайды деп тапты, өйткені соттың екі есе жазалауды болдырмау үшін дискрециялық құқығы бар. Керісінше, басымдық тек бірін орындау екіншісін бұзуға әкелгенде ғана қолданылуы мүмкін. Кейінгі мысал «Law Society of British Columbia v. Mangat» ісінде келтірілді, онда Сот судьяның алдында адвокат емес адамдардың өкілдік етуіне тыйым салатын провинциялық «Заңгерлік мамандық туралы» заң мен адвокат емес адамдарға иммиграциялық трибунал алдында өкілдік етуге рұқсат беретін федералдық «Иммиграциялық заң» арасындағы іс жүзіндегі қайшылықты анықтады.

Екі тармақты сынақтағы кернеулер

Қалыптастық тестінің әрбір тармағының қолданылу мүмкіндігі Канада Жоғарғы Сотының 2015 жылдың қараша айында шешкен бірнеше ісінде қарастырылды, бұл істер «қалыптастық трилогиясы» деп белгілі болды. Олардың әрқайсысының көпшілігі мынаны мәлімдеді:

«Операциялық қақтығыс» кең мағынада түсіндірілуі керек, мазмұнды, контексттік және мақсатты көзқарас қолданылуы тиіс, сондай-ақ екі жақты сәйкестік мүмкін емес екенін қарастыру қажет емес. «Федералды мақсат» федералды заңды дұрыс анықтау үшін оны терең талдау және түсіндіруді қажет етеді. Осы мақсатта шешім қабылдаушылар оны тым жіті іздемеуі керек, себебі тым кең сипаттама провинциялық заң шығару билігін қасақана шектеуге алып келуі мүмкін. Сот судьясы Коте барлық үш істе де қарсылық білдірді, көпшіліктің бірінші тармақты түсіндіруі бұрынғы сот шешімдерінде айқындалған екі жақты сәйкестіктің мүмкін болмауының нақты стандартына қайшы келеді деп мәлімдеді. Бұл «бірнеше қолжетімділік» ісінде «бір заң – иә, екіншісі – жоқ дейді; азаматтарға өзара қайшы нәрселер жасауды бұйырады; біреуіне бағыну екіншісіне қарсы келеді» деп қысқаша айтылған. Сонымен қатар, көпшіліктің екінші тармақты түсіндіруі Мангат ісі бойынша Соттың бұрынғы шешімімен келіспейді, себебі «федералды және провинциялық заңнаманы үйлесімді түсіндіру федералды заңнамада көзделген анық мақсаттарды елемеуге әкелмейді».