Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сусуга Малиэтоа Лаупепа (1841 – 22 тамыз 1898) – 19 ғасырдың соңында Самоаның Малиэтоа титулымен билеушісі болған. Ол алғаш рет 1875 жылы таққа отырды. Патшалық құрған кезінде ол таққа таластанушылармен үздіксіз соғыстар жүргізді, бұл шайқастар Бірінші Самоа азамат соғысын құрады, осы соғыс туралы мәліметтер "Тарихқа бір шолу: Самоадағы сегіз жылдық сынақтар" еңбегінде қамтылған.
Susuga Malietoa Laupepa (1841 – 22 August 1898) was the ruler (Malietoa) of Samoa in the late 19th century. He was first crowned in 1875. During his tenure as King, he fought constant warfare from many contenders to the throne, these battles would make up the First Samoan Civil War, which is documented in A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa.
Жеке өмір
Лаупепа 1841 жылы Самоаның Савайи аралындағы Сапапали'и қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Малиетоа Моли, ал анасы Фа’алаитуа Фуатино Су’апа’ия болды. Ол Малиде өскен, Малуа семинариясында діни білім алған және әулетті христиан ретінде танымал болған. Ол негізінен солтүстік Туамасагада орналасқан Са Моли тайпасының танылған басшысы болды. Лаупепа Палаули (Савайидегі Са Моли тайпасының жалғыз маңызды қолдау базасы) аралынан Ниува’айдың қызы Сисавай’и Малупомен некелесіп, байланыстарын нығайтты. Осы некеден Танумафили және Силива’ай есімді екі ұл және Фа’амулеуатоивао есімді қыз дүниеге келді. Шамамен 20 жасында ол Малиетоа Танумафили I атанды және басқа да некелер жасады. Одан Саитауа есімді қызы дүниеге келді, ол Солсололодан Леота Лайафиге үйленді. Фуаолемало Фаумуина Фиаме Лейтутуа Джонсоннан (Лепеа және Лефагадан) Та’асе және Фаамусами есімді екі қызы болды. Фаамусами Мата’афа Фиаме Фаумуина Мулину’у I-ге, ал Та’асе Мали мен Сапапали’и, Савайиден Аину’у Мауалайвао Таси Тупуға үйленді. Кейіннен Лаупепа Кук аралдарының әулеттік отбасынан шыққан Туи Арики есімді раротонгалық әйелге үйленді. 1892 жылдың мамыр айында Лаупепа Батыс Самоадағы Фейгланың негізін қалаушы үйіне, Уполуға сапар жасады. 1894 жылдың маусым айында Лаупепа мен оның ұлы Моли II 1000-ға жуық сарбаздан тұратын әскер полкімен бірге Лаловиде, Мулифануада соңғы күнгі қасиетті миссионерлермен кездесті. Миссионерлер Лаупепаны "өте жағымды қарт кісі" деп сипаттады, ол шамамен 178 см бойында және 82 кг салмағында болған, ал даусы "терең, қалың" болған. Лаупепа қырық жасында пе’а дәстүрлі татуировкасы алу рәсімінен өтті.
Laupepa was born in 1841 in Sapapali'i, Savai'i, Samoa. His father was Malietoa Mōli and mother was Fa’alaitaua Fuatino Su’apa’ia. He was raised in Malie, received a religious education at Malua Seminary and was well known as a devout Christian. He was the recognized leader of the Sā Mōlī which was based primarily in northern Tuamasaga. Laupepa cemented ties with Palauli (the only significant Sā Mōlī support base on Savai‘i) through his marriage to Sisavai‘i Malupo, a daughter of Niuva‘ai of Palauli, Savaii. The children of this marriage were two sons named Tanumafili and Siliva‘ai, and daughter Fa‘amuleuatoivao. When about 20, he became Malietoa Tanumafili I and had other marriages. One he had a daughter by the name of Saitaua who married Leota Laiafi of Solosolo. From his marriage to Fuaolemalo Faumuina Fiame Leitutua Johnson of Lepea and Lefaga he had two daughters; Ta‘ase and Faamusami. Faamusami married Mata‘afa Fiame Faumuina Mulinu‘u I and Ta‘ase married Ainu‘u Maualaivao Tasi Tupou of Malie and Sapapali‘i, Savai‘i. and Laupepa later married a Rarotongan woman named Tui Ariki of a chiefly Cook Islands family. In May 1892 laupepa made a visitation to the founding house of Feigla in Western Samoa, Upolu. In June 1894, both Laupepa and his son Mōlī II visited with the Latter day Saint missionaries at Lalovi, Mulifanua with an army regiment of about 1,000 men. The missionaries described Laupepa to be “a very pleasant old gentleman,” about 5’9” and 180 pounds who spoke in a “deep bass voice”. Laupepa underwent the rituals to receive the pe'a traditional tattoo when he was in his forties.
Әскери және саяси науқандар
Лаупепа өмір бойы христиан дінін адал сақтады, бірақ соғысқұмар ағасы Талавуға қарсы билік күресіне тартылған сайын агрессивтілігі күшейді. Лаупепа өз элиталық самоалықтарының толық қолдауын алған жоқ және оның соғыс тарихы көңіл көншітпейтін болды; алайда, ол бірнеше шайқаста жеңіске жетіп, 1881 жылы өзін бірлескен патша, патшаның орынбасары (Талавудың кезінде) және Самоаның жалғыз патшасы етіп тағайындады, бірақ кейін тақтан түсірілді. Черчвард (84) мәлімдегендей, қазір Тувалу аралдары деп белгілі болған "Эллис тобы" Лаупепаның Малуа теологиялық колледжіндегі әріптестерінің бірі арқылы "Малиетоа атынан Самоаға ресми түрде қосылды". 1898 жылдың 22 тамызында қайтыс болмас бұрын Лаупепа шетелдік консулдардың қолдауын алды, бірақ көптеген самоалықтардың көз алдындағы беделі мен сенімін жоғалтты, өйткені ол үнемі шайқаста жеңіліске ұшырап, ақырында Маршалл аралдарына жер аударылды. Лаупепаның "қымбатты самоалық соғыс таяғы" болды – бұл, мүмкін, Малиетоа әулетінің анава мұрасы еді, ол оны американдық консул Уильям Черчилльге сыйлады. 1897 жылы Бернис П. Бишоп мұражайы осы таяқты алуға тырысты, бірақ Черчилль оны берген жоқ (Соренсон және Теру 2005).
Laupepa maintained his devout profession of Christianity throughout his life, although he became increasingly aggressive as he was thrust into the power struggle against his warlike uncle Talavou. Laupepa did not enjoy universal support from his fellow Samoans and his warfare record was dismal; he did, however, win some battles and managed to have himself crowned and subsequently deposed as Joint King, Deputy King (under Talavou), and sole King of Samoa in 1881. Churchward (84) recorded that the "Ellice group", now known as the Tuvalu islands, were "formally annexed to Samoa in the name of Malietoa" by one of Laupepa's colleagues from Malua Theological College. Before his death on August 22, 1898, Laupepa managed to gain the support of the foreign consuls but he had suffered great losses of prestige and confidence in the eyes of many Samoans after being continually routed in battle and eventually exiled to the Marshall Islands. Laupepa owned a "prized Samoan war club" – probably a Malietoa family anava heirloom – which he gave to the American consul William Churchill. This club was sought by the Bernice P. Bishop Museum in 1897 but was not relinquished by Churchill (Sorenson & Theroux 2005).
Лаупепа, Са-Тупуа және шетелдік үкіметтер
Лаупепа 1881 жылдың наурыз айында Германия империясы, Америка және Ұлыбритания консулдары тарапынан Самоаның королі деп жарияланды. Қызығы, Āтua және A‘ana-ның Тумуа биліктері Лаупепаны король ретінде қабылдамады (олар бұрын оны Малиетоа Талаву Тонумайпеаға қарсы қолдаған болатын), содан кейін олар Лейлулуэгада өз үкіметін құрды. Туиātua Tupua Tamasese Titimaea олардың жарияланған Самоа королі болды. Тамасесе мен Лаупепа арасында соғыс жарияланды, бірақ 1881 жылдың 12 шілдесінде қол қойылған Лаккавана келісімі шайқасқан жағдайды сақтап тұрды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны J. H. Gillis-тің делдалымен жасалған бұл келісім Лаупепаның таққа деген құқығын растады және Titimaea-ны вице-король, ал Matā‘afa Iosefo-ны премьер-министр етіп тағайындады (Keesing 1934:68). Король Лаупепа Самоа саясатына Германияның үлкен араласуына және Самоа үкіметіне наразылық білдіріп, 1883 жылы және 1884 жылдың қараша айында Ұлыбританияның королевасы Викториядан қорғау сұрап петиция жіберді. Германия консулы Вебер петициялар туралы білгеннен кейін Лаупепа мен оның басшыларын Апиядан қуды. 1885 жылдың желтоқсанында Германия консулы Stuebel Лаупепаның Апиадағы базасынан ұлттық туды алып тастауға бұйрық бергенде Лаупепаның билігіне үстемдік етті (Gilson 1970). Германия консулы Туиātua Tupua Tamasese Titimaea-ны Лаупепаның кеңсесіне орналастырды, содан кейін 1887 жылы Sā Malietoa және Sā Tupua арасында тағы бір соғыс басталды. Аудандық және туысқандық байланыстар жиі бөлініп кетті немесе бейтарап қалды, себебі көптеген жетекші басшылар екі руға да байланысты болды. Лаупепа 1887 жылдың 7 қаңтарында Гавай Корольдігінің королі Kalākaua-дан келген делегацияны қабылдады. Оның басшысы John Edward Bush болды және сол күні Океания жұлдызының Корольдік орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Бұл орден Полинезия империясының мемлекет басшылары үшін жаңадан құрылған еді. 1887 жылдың 17 ақпанында Лаупепа Гавай Корольдігімен одақтастырылатын Федерация шартына қол қойды. Гавайлықтар самоа саясатын еуропалықтардан жақсы түсінгендей көрінді, себебі олар басқа tama‘āiga-лардың қолтаңбаларын да іздеді, бірақ немістер Matā‘afa және Tupua Tamasese-ге құжатты куәландыруға кедергі жасады. Лаупепа Гавай делегациясының шулылығына риза болмады, бірақ ол Полинезия конфедерациясы самоа ісіне тек сөзбен ғана емес, іспен де көмектеседі деп үміттенді. Гавай Корольдігінің қолдауы ешқашан іске аспады және Лаупепа тамыз айында Германия қолдаған Sā Tupua әскерінен жасырынуға мәжбүр болды. Лаупепа мен оның жетекші басшыларының бірнешесі апталар бойы тұтқындалудан қашып, содан кейін неміс билігіне өздерін тапсырды. Германия капитаны Eugen Brandeis Лаупепаны және басқаларын 1887 жылдың 15 қыркүйегінде Titimaea-ны Самоа королі ретінде ресми түрде мойындауға мәжбүр етті, содан кейін Лаупепа 1887 жылдың 17 қыркүйегінде жер аударылды. Немістер, Ta‘imua және Faipule-мен бірге Tupua Tamasese Titimaea-ны Самоа королі деп жариялады және 1888 жылдың тамызында Tamasese өзін Malietoa және Tafa‘ifā деп атады. Ол Malietoa отбасыларын қатты ренжітті, себебі ол шын мәнінде Malietoa атағын иеленбеген еді. Ол Malietoa отбасының құрметті кілемдерін жинап, осынымен олардың намысын одан әрі қорлады. Matā‘afa Iosefo, ол Tamasese-нің осы батыл мәлімдемесіне наразы болды. Лаупепаның жер аударылуымен Sā Malietoa тағы да Malietoa отбасыларын кімнің дұрыс өкілдік етуі керектігіне қатысты екіге бөлінді. Кейбіреулер Tamasese-нің Malietoa-ға деген құқығы заңды деп санайды; басқалары Fa‘alataitaua (Talavou-дың ұлы) заңды sa‘o болды деп санайды; ал енді біреулері Matā‘afa Iosefo-ны заңды үміткер деп есептейді. Matā‘afa Iosefo [Faife‘au] ақырында Malietoa атағы үшін күрестің алдыңғы қатарына шықты және ол 1888 немесе 1889 жылы Malietoa атағын алған көрінеді. Matā‘afa, Fa‘alataitaua және Sā Talavou фракциясының қолдауымен Malietoa одақтастарын қайта біріктіріп, 1888 жылдың тамызында Tamasese Titimaea-ға қарсы аттанды. Matā‘afa-ның халқы Tamasese-ні король ретінде танудан бас тартты, әсіресе Manono және Apolima. Оларға жауап ретінде неміс соғыс кемесі SMS Adler 1888 жылдың 5 қыркүйегінде Manono және Apolima-ға шабуыл жасады (Sorenson & Theroux 2005), Фалекулада Matā‘afa Iosefo-ның Самоа королі деп жариялануынан үш күн бұрын. Қыркүйек айының ортасында Matā‘afa-ның әскерлері Tamasese-нің Ātua әскерлерін Vaiala-дан Matafagatele-ге (Vaimauga, Tuamasaga) қуып, түнгі сағат 10-да шайқаста жеңіске жетті (Tuvale 45). Савай аралындағы Satupa'itea-дан келген Malietoa одақтастары 20 қыркүйекте A‘ana-ның астанасы Leulumoega-ны басып алып, қиратты, ал Matā‘afa-ның жасақтары Leulumoega жеңісінен кейін бір ай ішінде Satapuala, Faleasiu, Fasito'o Uta және A‘ana-ның басқа да аудандарындағы ауылдар мен егістіктерді өртеді. Ātua халқы да сол тағдырға ұшырады, себебі Manono және Fa'asaleleaga-дан келген жаңадан жабдықталған Matā‘afa Malietoa флоты Tamasese-нің одақтастарының Falefā, Faleapuna, Lufilufi және Sāluafata-дағы жағалау ауылдарына шабуыл жасады. 1889 жылдың ақпанына қарай Matā‘afa-ның жеке әскері шамамен 6000 саяхатшыға дейін жетті.
Laupepa was crowned King of Samoa by the German Empire, American, and British consuls in March 1881. Curiously, the Tumua polities of Ātua and A‘ana did not accept Laupepa as king (even though they previously supported him against Malietoa Talavou Tonumaipe'a) and they subsequently set up their own government in Leulumoega with Tuiātua Tupua Tamasese Titimaea as their declared King of Samoa. War between Tamasese and Laupepa was declared but the Lackawanna Agreement, signed on July 12, 1881, maintained an uneasy peace. This treaty, mediated by US Navy Captain J. H. Gillis, upheld Laupepa's claim to the throne and named Titimaea as vice king and Matā‘afa Iosefo as premier (Keesing 1934:68). King Laupepa protested the increasing German interference in Samoan politics and the Samoan government by petitioning Queen Victoria of Great Britain for protection in 1883 and again (twice) in November 1884. When German consul Weber learned of the petitions he banished Laupepa and his chiefs from Apia. The German consul Stuebel asserted his dominance over Laupepa's kingship in December 1885 when he ordered the removal of the national flag from Laupepa's base in Apia (Gilson 1970). The German consul placed Tuiātua Tupua Tamasese Titimaea in Laupepa's office and yet another war between the Sā Malietoa and Sā Tupua began in 1887. Districts and families were very often divided or remained neutral since so many leading chiefs were related to both clans. Laupepa received a delegation from King Kalākaua of the Kingdom of Hawaii on January 7, 1887. It was headed by John Edward Bush, and awarded the honorary decoration Grand Cross of the Royal Order of the Star of Oceania the same day. The order had just been created for the heads of state for the proposed Polynesian empire. On February 17, 1887, Laupepa signed the Deed of Federation allying his government to that of the Kingdom of Hawaii. The Hawaiians seemed to understand Samoan politics better than the Europeans since they also sought the signatures of the other tama‘āiga but the Germans prevented Matā‘afa and Tupua Tamasese from attesting the document. Laupepa did not appreciate the rowdiness of the Hawaiian delegation, but he hoped that the Polynesian Confederation would provide more than lip service to the Samoan cause. Support from the Hawaiian Kingdom never materialized and Laupepa was ultimately driven into hiding by the German backed Sā Tupua army in August. Laupepa and some of his leading chiefs avoided capture for several weeks before turning themselves into the German authorities. German Captain Eugen Brandeis coerced Laupepa and others to formally recognize Titimaea as King of Samoa on September 15, 1887 (Gray 78–79) and then Laupepa was exiled on September 17, 1887. The Germans, along with the Ta‘imua and Faipule, declared Tupua Tamasese Titimaea King of Samoa and by August 1888 Tamasese was calling himself both Malietoa and Tafa‘ifā. He gravely offended the Malietoa families because he did not in fact hold the Malietoa title. He added further insult by amassing Malietoa family fine mats for himself. Matā‘afa Iosefo, who was the actual italic=no and italic=no, likewise took offense to Tamasese's audacious claim. With Laupepa in exile the Sā Malietoa was divided once again as to who should rightfully represent the Malietoa families. Some believed Tamasese's claim to the Malietoa was legitimate; others felt that Fa‘alataitaua (Talavou's son) was the rightful sa‘o; others saw Matā‘afa Iosefo as the legitimate contender. Mata'afa Iosefo [Faife‘au] eventually came to the forefront of the Malietoa title struggle and he seems to have obtained the Malietoa title in 1888 or 1889. Matā‘afa – who was supported by Fa‘alataitaua and the Sā Talavou faction – managed to reconsolidate the Malietoa allies and led them against Tamasese Titimaea in August 1888. Matā‘afa's people refused to recognize Tamasese as king, especially Manono and Apolima. In response, the German gunship SMS Adler attacked Manono and Apolima on September 5, 1888 (Sorenson & Theroux 2005), three days before Matā‘afa Iosefo was declared King of Samoa at Fale‘ula. In mid September, Matā‘afa's forces drove Tamasese's Ātua forces from Vaiala to Matafagatele (Vaimauga, Tuamasaga) and won the battle around 10 o’clock at night (Tuvale 45). Malietoa allies from Satupa'itea on Savaii island, raided and razed Leulumoega, the capital of A'ana, on September 20 and Matā‘afa's militias burned villages and plantations in Satapuala, Faleasiu, Fasito'o Uta, and other areas of A‘ana within a month of the Leulumoega victory. The people of Atua experienced the same fate when the newly refurbished Matā‘afa Malietoa fleets from Manono and Fa'asaleleaga invaded the coastal villages of Tamasese's allies in Falefā, Faleapuna, Lufilufi and Sāluafata. By February 1889 Matā‘afa's personal army had swelled to about 6,000 warriors.
Малиэто Лаупепа мен Мата'афа Иосефо
Алғашында Германия Мата’афа Иосефоны билеуші ретінде мойындаудан бас тартты, бірақ самоалықтардың көпшілігі оны өздерінің патшасы және итумало көшбасшысы ретінде қабылдады. Оның орнына Германия, Ұлыбритания және АҚШ 1889 жылғы 14 маусымда Берлиннің Бас шартына қол қойды, ол Лаупепаны, тіпті ол әлі де жер аударылған болса да, қайтадан патша деп жариялады (Беванс 118). Лаупепа 1889 жылғы 8 қарашада Самоаға оралғанда, Мата’афаның соғыс және халықтың келісімі арқылы иеленген атақ пен лауазымға құқығын мойындады. Біраз уақыт бойы бейбітшілік орнады және екеуі де Малиетоа титулының иегерлері және ұлттық көшбасшылар ретінде танылды. Алайда Лаупепа көп ұзамай, шетелдік державалар мен Берлин шарты оған бөлген патшалықты қайтаруға өз әріптестерін көндірді. 1889 жылғы 4 желтоқсанда Лепеада, Фалеатада фоно (самоалық басшылардың дәстүрлі кеңесі) өтті, онда Лаупепаның жақтастары (оның ішінде бірнеше Тутуила басшылары) оны Самоаның патшасы деп жариялады. Бұл жариялау Са Малиетоаның тағы бір бөлінуіне әкелді, бұл жолы Лаупепа Са Моли және Мата’афа Са Талаву арасындағы бөліс болды. Са Талавудың санкциясымен Мата’афа Лаупепа мен Са Молиге қарсы шығып, 1891 жылғы 31 мамырда Малиетоа басшыларының дәстүрлі үкімет орыны – Малиеге орналасты. Лаупепа мен оның жақтастары Лаупепаның үкіметінің штаб-пәтері орналасқан Мулину’уді басып алуға көшті. Соңғы күндердің қасиетті миссионерлік журналдары шығыс Уполу (Ātua) Малидегі Мата’афаға (сол кезде Туиатуа) қолдау көрсеткенін және жүздеген адам көмектесу үшін келгенін көрсетеді. 1892 жылғы 28 қазанда Мулину’уге "100 қайық" әскери қолдау мен азық-түлікпен келген кезде Лаупепаға қолдау көрсетудің ұқсас көрінісі болды. Малиетоа Лаупепа 1893 жылдың сәуір айының соңында Мата’афаны Малиден ығыстыруға қол жеткізді. Мата’афа кейін Манонода қоныстанды, онда ол То’оа титулы арқылы Тама Саа деп аталды, оны Малиетоаның (Тамасе 1995b:71) титулымен шатастырмау керек. 1893 жылғы соғысты Малиетоа Лаупепа сол жылдың шілдесінде жеңіп алды, ал Мата’афа және басқа да көрнекті басшылар сол жылдың 26 шілдесінде Маршалл аралдарындағы Джалуитке жер аударылды (Кисинг 1934:72). Мата’афа депортацияланғанмен, оны Лаупепаға қарағанда артық көретін топтар корольге қарсылық білдіруді жалғастырды. Малиетоа Фа’алатаитуа Мата’афаның жоқтығында Са Талавудың толық басшылығын өз мойнына алды. Мата’афаның Малиетоа ретіндегі санкциясы ырым-жырым арқылы «жуылды», ал титул содан кейін Са Талаву (Малиетоа Фа’алатаитуаның артында) және Са Моли (Малиетоа Лаупепаның басшылығымен) арасында дауға түсті. Чарльз Моррис Вудфорд 1894 жылғы желтоқсаннан 1895 жылғы қыркүйекке дейін Апиядағы британдық консулы және комиссардың орынбасары болды. Оның мақсаты Самоаны Ұлыбританияға қосу еді, бірақ американдық консул Дж. А. Муллиган Тупуа Тамасе Леалофи а’ананы (Тупуа Тамасе Леалофи I) қолдады. Вудфорд 1895 жылы Лаупепа мен Леалофи о’Ахананың келісу кездесуін ұйымдастырды. Малиетоа Лаупепа 1898 жылғы 22 тамызда таңғы сағат 10-да қайтыс болды, оның орнына оның ұлы Малиетоа Танумафили I келді. Лаупепаның қайтысынан кейін Самоадағы жағдай одан әрі нашарлап, Екінші Самоа азаматтық соғысына әкелді.
At first, Germany refused to recognize Mata'afa Iosefo as ruler even though the Samoans in general recognized him as their king, and a leader of the itūmālō. Instead, Germany, Britain, and the United States signed the General Act of Berlin on June 14, 1889, which declared Laupepa king once again even though he was still in exile (Bevans 118). When Laupepa returned to Samoa on November 8, 1889, he acknowledged Matā‘afa's right to the title and office which had both been acquired through war and the consent of the people. Peace existed for a time and both men were acknowledged as Malietoa titleholders and national leaders. However Laupepa was soon convinced by his chiefly colleagues to reclaim the kingship which the foreign powers and the Berlin Treaty had allotted him. On December 4, 1889, a fono (traditional council of Samoan leaders) was held in Lepea, Faleata and Laupepa's supporters (including several Tutuila chiefs) declared him King of Samoa. This declaration led to another division of the Sā Malietoa, this time between Laupepa Sā Mōlī and Matā‘afa Sā Talavou. Under Sā Talavou sanction, Matā‘afa challenged Laupepa and the Sā Mōlī by establishing himself in Malie, the traditional government seat of the Malietoa chiefs, on May 31, 1891. Laupepa and his supporters moved in to occupy Mulinu‘u where Laupepa's government had been headquartered. Latter day Saint missionary journals reveal that support from eastern ‘Upolu (Ātua) had rallied behind Matā‘afa (who was by this time the Tuiātua) in Malie and hundreds were arriving to offer their assistance. A similar show of support for Laupepa was witnessed on October 28, 1892 when “a hundred boats” arrived at Mulinu‘u bearing military support and provisions. Malietoa Laupepa eventually succeeded in ousting Matā‘afa from Malie toward the end of April 1893. Matā‘afa then “set up house” in Manono where he was designated “Tama Sā” through the title To‘oā, not to be confused with the italic=no title of the Malietoa (Tamasese 1995b:71). The subsequent War of 1893 was won by Malietoa Laupepa in July of that year and Matā‘afa and other notable leaders were deported to Jaluit, Marshall Islands on July 26 of that year (Keesing 1934:72). Even though Matā‘afa had been deported, the factions that favored him over Laupepa continued in their opposition of King Laupepa. Malietoa Fa‘alataitaua assumed full leadership of the Sā Talavou in the absence of his ally, Matā‘afa. Matā‘afa's sanction as Malietoa was “washed out” through a desanctification ritual and the title then fell into dispute between the Sā Talavou (behind Malietoa Fa‘alataitaua) and the Sā Moli (led by Malietoa Laupepa). Charles Morris Woodford was Acting British Consul and Deputy Commissioner in Apia from December 1894 to September 1895. His goal was for Samoa to be annexed by Great Britain, although the American Consul, J. A. Mulligan, was supporting Tupua Tamasese Lealofio a’ana (Tupua Tamasese Lealofi I). Woodford arranged a reconciliation meeting between Laupepa and Lealofi o a’ana in 1895. Malietoa Laupepa – italic=no and italic=no – died at 10 o’clock in the morning of August 22, 1898 and was succeeded by his son Malietoa Tanumafili I. The situation in Samoa further deteriorated after the death of Laupepa, which lead to the Second Samoan Civil War.