Кіріспе

Буддистік таяқ (қақахара), кейде ағылшын тілінде қалайы таяқ деп аталады, – металл сақиналары бар таяқ, дәстүрлі түрде буддистік монахтар, әсіресе Шығыс Азия буддизмінде қолданылады. Бастапқыда монахтың келуін хабарлау және жануарларды қорқыту үшін пайдаланылған, кейіннен оны ән шырқау және сутра оқу кезінде ырғақты аспап ретінде, сондай-ақ қару ретінде қолдануға бейімделген. Оны "жолбарыс қайың таяқ" (虎錫) деп те атайды, себебі ол жыртқыш жануарларды қуып жіберу үшін дәстүрлі түрде қолданылған. Қақахара туралы ең алғашқы жазбалар 671-695 жылдары Қытай, Индонезия және Үндістан арасында саяхат жасаған қытайлық саяхатшы-монах Ицзиннің жазбаларында кездеседі.

Дизайн

Хакхараның негізгі дизайны – орталық таяқ, әдетте ағаштан жасалған, металдан жасалған тұғыры бар, одан екі жағына кішкентай металл сақиналар ілінген иілген өрнекпен (дәстүрлі қытай монеталарының тізбегіне ұқсас). Махаяна сутрасы, «Қола таяқ сутрасы» (得道梯橙錫杖經) деп белгілі, онда Будда өз монахтарына осындай таяқтардың біреуін міндетті түрде ұстау керектігін айтты, себебі өткен, қазіргі және болашақ Буддалар да осындай таяқтарды ұстаған. Факсианның «Будда мемлекеттерінің жазбаларына» сәйкес, Нагара қаласында Буддаға тиесілі таяқ сақталған вихара болған. Таяқ «бықтың басы сандал ағашынан» (санскрит: gośīrṣa candana) жасалған және шамамен 16-17 чи ұзын болған. Ол ағаштан жасалған қаптамамен қапталған, сондықтан оны тіпті мың адам да жылжыта алмаған.

Мәдениет және символика

Қытай монастыларында хакхара аббаттың әкімшілік билігін көрсетеді. Ірі салтанаттар кезінде платформаға көтерілгенде, аббат хакхараны алып, оны шайқап, жерге үш рет ұрады, бұл білімсіздікті жою және барлық тіршілік иелерін шақыру мағынасын білдіреді. Жапон ғибадатханаларында хакхара көбінесе қолда ұсталады, ал хакхараның дыбысы сутра оқылғанда ырғақты сақтау үшін, ағаш балық сияқты музыкалық аспап ретінде қолданылады.

Фольклорлық

Қытайдың Гуанчжоу қаласындағы Байюн тауында "Қалайы таяқ бұлағы" (錫泉) деп аталатын бұлақ бар. Аңыз бойынша, бір монах жерді таяғымен ұрып, сол арқылы бұлақ пайда болған. Жапонияның Кочи префектурасындағы Энкодзидегі "көз жуатын құдық" (根洗いの井戸) хакхара көмегімен жасалған делінеді. Ғибадатхананың аңызшасы бойынша, 795 жылы Кобо Дайши таяғымен жерді жарып, су шығарып, жақын маңдағы ауылды құрғақшылықтан сақтап қалған.

Жауынгерлік өнерлер

Ағаштан жасалған таяқ ұзын болса, серуендеуге немесе таяқ ретінде қолданылуы мүмкін, ал қысқа болса, ән айтуға немесе дұға оқуға сүйемелдеу үшін пайдаланылады. Қараққа таяқ ретінде қару ретінде де қолданылуы мүмкін. Қытай уксиа романдарында қараққа көбінесе жауынгер-монахтардың, әсіресе Шаолин монастырының қаруы болып келеді. Оны ғасырлар бойы Шығыс Азияда саяхаттайтын буддалық монахтар қорғану үшін пайдаланған, ал Қытайдағы Шаолин ғибадатханасындағы монахтар оны қолдануда шебер болған. Жапонияда шакуджо тәжірибелі буддалық монахтардың қолында күшті қаруға айналды. Оны шабуылдарды тойтару және қабылдау үшін таяқ ретінде қолдануға болады, ал ұшындағы металл жүзіктерді қарсыластың бетіне тигізіп, оны уақытша соқыр етуге болады. Металлдан жасалған ұшының басында денедегі осал жерлерге шабуыл жасауға болатын өткір ұшы бар. Қараққаның төменгі бөлігінде қарсыласты итеруге немесе соққы беруге арналған металл тұмсығы бар. Шоринджи Кэмпода қараққаны қолдана отырып өзін-өзі қорғау әдістері бар, бірақ қазіргі таңда олар сирек қолданылады.

Буддизмнен тыс

Басқа қытай әдебиеттерінде ұлылыққа құрмет көрсету (филиалдық парыз) аясында таяқ туралы айтылады. Егер ата-ана тозаққа түсетін болса, бұл олардың өзінің жамандықтарының салдары деп есептеледі. Онда Будданың қалайы таяғы оларды қалай құтқара алады (豈浮屠錫杖所能救而出之者乎)?