Кіріспе

Ilirska Bistrica (; Illyrisch Feistritz; , 1927 жылға дейін: Bisterza, венгрше: Illírbeszterce) – Словенияның оңтүстік-батысындағы Ішкі Карниола аймағында орналасқан қала. Бұл Илирская Бистрица муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.

Атауы

Ilirska Bistrica атауы «Иллириялық Бистрица» дегенді білдіреді, ол Австрия империясы тұсында пайда болған. Ол кезде бұл аймақ 1816 және 1849 жылдар аралығындағы әкімшілік бірлік – Иллирия Корольдігінің құрамына кірген. Ескі атау Бистрица (Фейстриц) есімдігіне «Ilirska» (Illyrisch) сөзі қосылып, осы аймақтағы басқа қалалардан, мысалы, Фейстриц им Розентал немесе Словенска Бистрица (Виндиш Фейстриц) сияқтылардан ерекшелендірілді. Қаланың елтаңбасы аймақтың тарихын көрсетеді, бұл жерді бір кезде мекендеген славянға дейінгі Иллирия халқы мен олардың кеме жасау өнерін еске салады. Қаланың қазіргі елтаңбасы 19 ғасырдың ортасында бекітілген және ол Иллирия Корольдігінің елтаңбасынан шамалы ғана өзгеше.

География

Қала орталығы Адриатика теңізі жағалауындағы Постойна мен Пивка қалаларынан Риекаға дейінгі ежелгі жол бойында орналасқан. Ол Река өзенінің аңғарында, солтүстік-шығыстағы тығыз орманды Снежник үстіртінің тік беткейінде жатыр. Оңтүстік-батысында Бркини төбелері тарихи Словениялық жағалау (Словениялық Истрия) аймағымен табиғи шекара құрайды.

Тарих

12 ғасырда қала орталығынан шығысқа қарай төбеде ежелгі қоныстың орнында бекініс салынды, ол кезде бұл аймақ Карниола императорлық маршының бір бөлігі болды. Кейіннен қамал Дуино графтарының меншігіне өтті, ал 14 ғасырдан бастап Постойнадағы Ауэрсперг әулеті басқарды. Ilirska Bistrica елді мекені алғаш рет шамамен 1300 жылы айтылған; оның тиімді орналасуы, айналасындағы карст бұлақтары мен кең орман шаруашылығының дамуына, сондай-ақ 15 ғасырдың басынан бастап көптеген арақзауыттардың және дамыған ағаш саудасының өркендеуіне жағдай жасады. Карниола герцогтігінде орналасқан қала ғасырлар бойы Габсбург монархиясының құрамында болды. 19 ғасырда ол Ішкі Карниола округінің бөлігі еді. Ilirska Bistrica ағаш саудагерлері негізінен Триест және Риеканың австриялық теңіз порттарын жабдықтады. 1873 жылы Австрияның Оңтүстік темір жолы компаниясы Пивкадан және Оңтүстік темір жолынан Ilirska Bistrica темір жол станциясы арқылы Опатия мен Риека жағалау қалаларына дейін темір жол желісін ашты. Соңғы 100 жылда қала тарихына басты үлес оған тиесілі болған елдер енгізді. 1867 жылы Ilirska Bistrica Австро-Мажар империясының австриялық бөлігіне қосылды, 1920 жылы Рапалло шарты бойынша Италия Корольдігіне аннексияланды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияның құрамына кірді. Бұл мемлекеттердің іздерін бүгін де көптеген ескерткіштерде, теміржол станциясында және Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған итальяндық казармаларда көруге болады. Қазіргі таңда ол тәуелсіз Словенияның бөлігі. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері неміс тау әскерінің генералдарының бірі Людвиг Кюблер басқарған 97-ші армия корпусы Риека мен Снежник тауы арасындағы қорғаныс аймағын қорғады, бұл аймақ Ингридстаунг немесе Ингрид қорғаныс желісі деп те белгілі болды. Олардың міндеті – Югославияның Триест және Люблянаға қарайғы шабуылын тоқтату, сондай-ақ С және Е армиялар тобының тылын қауіпке тікелей ұшырату. Тито 4-ші армияға 97-ші корпусты айналып өтіп, Триестті басып алуға бұйрық берген кезде, 97-ші армия корпусы Ilirska Bistrica және Снежник тауы маңындағы аймақта қоршауға түсті. Партизандар Триестті басып алғаннан кейін ғана 97-ші корпустың Ilirska Bistrica, Постойна және Люблянаға қарай жол ашуына рұқсат берілді. Бұл жорық 2 мамыр күні түнде "кірпіш" формациясында басталды. 5 және 6 мамыр күндері корпус Ilirska Bistrica-ны басып алды, бірақ одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік болмады және 7 мамыр күні сағат 6:04-те капитуляцияға қол қойылды. Шамамен 16 000 әскер, 40 жоғары шенді офицер және үш генерал тұтқынға алынды. Тұтқынға алынған техникалардың ішінде 31 танк, 841 артиллерия, 536 миномет, 1670 пулемет, 2468 жеңіл пулемет және 716 түрлі автокөлік болды. 1991 жылдың 27 маусымында, онкүндік соғыс кезінде Словенияның аумақтық қорғанысы Риека мен Югослав халық армиясының 13-ші жаяу әскер корпусын Словенияның ішкі аймақтарымен байланыстыратын жолды тосқаулады. Соңғы күні Словенияның аумақтық қорғанысы Ilirska Bistrica маңындағы Козезеде Югослав халық армиясының колоннасына шабуыл жасады. Словенияның аумақтық қорғанысы мен Югослав халық армиясы арасындағы қатыгез шайқастан кейін Югослав халық армиясы шегінді. Нәтижесінде Югослав халық армиясының үш сарбазы қаза тауып, екі тараптың да бірнеше сарбазы жараланды.

Бірлескен қабірлер

Илирская Бистрицада Екінші дүниежүзілік соғыстан екі белгілі жаппай қабір бар. Штражица жаппай қабірі, сондай-ақ Қара дала жаппай қабірі (Grobišče Črne njive) деп те аталады, қаланың солтүстігінде, Штражица төбесінің солтүстігіне қарай орналасқан. Онда 1945 жылдың мамыр айының басында қаза тапқан 97-ші корпустың неміс әскерлерінің қалдықтары сақталған. Қабір қазылып зерттелген. Зират жаппай қабірі (Grobišče pod pokopališčem) қала зиратының жанында орналасқан. Онда бұрынғы оқ ату орнында жерленген 82 неміс әскерінің қалдықтары бар. Зират кеңейтілген кезде қабірдің үстінен асфальт жол мен тұрақ салыныпты. 2023 жылдың 1 тамызында Словенияның Илирская Бистрица қаласында сирек кездесетін құйын пайда болып, үйлерге зақым келтіріп, ағаштарды құлатты.

Шіркеу

Қаладағы приход шіркеуі Әулие Петірге арналған және Копер дін аймағына қарасты. Ол бұрынғы Трново ауылының орнында тұр. Қалада тағы бір шіркеу бар, ол Әулие Георгийге арналған.

Демалыс

Қала туристер мен жаяу жүргіншілер үшін Ілерска Бистрицадан бір күндік саяхатқа Снежник платосының басына жол ашатын бастау пункті ретінде пайдаланылады. Платоның ең биік нүктесі – Үлкен Снежник тауы, Словениядағы Альпі емесі ең биік шыңы болып табылады.

Баскетбол

Ilirska Bistrica – словениялық екінші баскетбол лигасына қатысатын KK Plama Pur баскетбол клубының туған жері.

Футбол

Ilirska Bistrica – NK Ilirska Bistrica футбол клубының туған қаласы, бұл клуб Словенияның үшінші лигасынде ойнайды.

Басқа спорт түрлері

Ilirska Bistrica-да басқа да бірнеше клубтар мен қауымдастықтар бар, мысалы, Ilirska Bistrica гандбол клубы, бірнеше каратэ клубы және жебеату клубы.