Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ранда – Швейцариядағы Вале кантонының Висп округіндегі муниципалитет. Ол Матер аңғарында, Вейсхорн мен Дом таулары арасында орналасқан. Ауылға автомобиль және теміржол арқылы баруға болады, сондай-ақ Zermatt қаласына такси қызметі ұсынатын кемпингі де бар (Zermatt – көлік құралдарына тыйым салынған қала). Glacier Express пойыз жолы да Ранданы Зерматтпен байланыстырады.
Randa is a municipality in the district of Visp in the canton of Valais in Switzerland. It is located between the Weisshorn and the Dom in the Matter Valley. The village is accessible by road and rail, and it has a campsite which offers a taxi service to Zermatt, a car free town. The Glacier Express train line also connects Randa to Zermatt.
Тарих
Ранда алғаш рет 1305 жылы Ранда деп еске алынады. 1991 жылы қаланың үстіндегі тік жардан үлкен тас құлап, ауылдың бір бөлігі суға батты. Рандадан әлемдегі ең ұзын жаяу жүргіншілерге арналған қарапайым аспалы көпір – Чарльз Куонен аспалы көпіріне дейін екі сағаттық жаяу жолмен жетуге болады. Ол 2017 жылы Grächen мен Zermatt арасындағы көркем жаяу серуендеу жолы – Europaweg аясында ашылды.
Randa is first mentioned in 1305 as Randa. In 1991, a portion of the village was flooded following a large rockslide from a cliff above the town. Randa is a two hour hike from the Charles Kuonen Suspension Bridge, the world's longest simple suspension bridge for pedestrians. It was opened in 2017 as part of the Europaweg, the scenic hiking route between Grächen and Zermatt.
География
2011 жылы Ранданың ауданы – . Осы ауданның 8,0% ауыл шаруашылығына пайдаланылады, ал 9,9% орманмен жабылған. Қалған жердің 0,6% құрылыстар мен жолдарға бекітілген, ал 81,5% өнімсіз жер болып табылады.
Randa has an area, as of 2011, of Of this area, 8.0% is used for agricultural purposes, while 9.9% is forested. Of the rest of the land, 0.6% is settled (buildings or roads) and 81.5% is unproductive land.
Демография
2008 жылы Ранданың халқы, оның 22,7% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (2000–2010 жылдары) халық саны 9,7% өсті. Бұл өсімнің 3,5% көші-қонға, ал 2,8% туу және өлім-жітімге байланысты болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде сөйлейді (320 адам немесе 79,2%), ал екінші ең көп таралған тіл – албан тілі (55 адам немесе 13,6%), үшінші орында серб-хорват тілі (17 адам немесе 4,2%) тұр. Француз тілінде сөйлейтін 1 адам, итальян тілінде сөйлейтін де 1 адам бар. Муниципалитет тұрғындарының 240-ы немесе шамамен 59,4% 2000 жылы Рандада туып, сол жерде тұрған. Олардың 51-і немесе 12,6% сол кантонда, 26-сы немесе 6,4% Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 84-і немесе 20,8% Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы муниципалитетте 146 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үйде 2,8 адам тұрды. 2010 жылы муниципалитеттегі бос тұрғын үйлердің көрсеткіші 0,29% құрады.
Randa has a population of as of 2008, 22.7% of the population are resident foreign nationals. Over the last 10 years (2000–2010 ) the population has changed at a rate of 9.7%. It has changed at a rate of 3.5% due to migration and at a rate of 2.8% due to births and deaths. Most of the population (as of 2000) speaks German (320 or 79.2%) as their first language, Albanian is the second most common (55 or 13.6%) and Serbo Croatian is the third (17 or 4.2%). There is 1 person who speaks French, 1 person who speaks Italian. Of the population in the municipality, 240 or about 59.4% were born in Randa and lived there in 2000. There were 51 or 12.6% who were born in the same canton, while 26 or 6.4% were born somewhere else in Switzerland, and 84 or 20.8% were born outside of Switzerland. as of 2000, there were 146 private households in the municipality, and an average of 2.8 persons per household. The vacancy rate for the municipality, in 2010, was 0.29%.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия CVP болды, ол дауыстардың 72,09%-ын алды. Келесі үш ең танымал партиялар: SP (12,69%), SVP (11,9%) және Жасылдар партиясы (1,66%). Федералды сайлауда барлығы 166 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 59,3% құрады. 2009 жылғы Conseil d'État/Staatsrat сайлауында барлығы 147 дауыс берілді, оның 14-і немесе шамамен 9,5%-ы жарамсыз деп танылды. Сайлауға қатысу 54,2% болды, бұл кантондық орташа көрсеткіш 54,67%-ға жақын. 2007 жылғы Швейцария Мемлекеттік кеңесі сайлауында барлығы 164 дауыс берілді, оның 6-сы немесе шамамен 3,7%-ы жарамсыз болды. Сайлауға қатысу көрсеткіші 59,6% құрады, бұл кантондық орташа көрсеткіш 59,88%-ға ұқсас.
In the 2007 federal election the most popular party was the CVP which received 72.09% of the vote. The next three most popular parties were the SP (12.69%), the SVP (11.9%) and the Green Party (1.66%). In the federal election, a total of 166 votes were cast, and the voter turnout was 59.3%. In the 2009 Conseil d'État/Staatsrat election a total of 147 votes were cast, of which 14 or about 9.5% were invalid. The voter participation was 54.2%, which is similar to the cantonal average of 54.67%. In the 2007 Swiss Council of States election a total of 164 votes were cast, of which 6 or about 3.7% were invalid. The voter participation was 59.6%, which is similar to the cantonal average of 59.88%.
Экономика
2010 жылы Рандада жұмыссыздық деңгейі 3,1% болды. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 32 адам жұмыс істеді және осы секторда 11 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 46 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 6 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 35 адам жұмыс істеді, сондай-ақ осы секторда 11 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы 19 жұмысшы муниципалитетке келді, ал 138 жұмысшы муниципалитеттен шықты. Муниципалитет жұмыс күшінің таза экспорттаушысы болып табылады, әрбір бір кіріп келген жұмысшыға шаққанда 7,3 жұмысшы шығып кетеді. Жұмыс істейтін халықтың 46,3%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 35,6%-ы жеке көлікпен барады.
as of 2010, Randa had an unemployment rate of 3.1%. as of 2008, there were 32 people employed in the primary economic sector and about 11 businesses involved in this sector. 46 people were employed in the secondary sector and there were 6 businesses in this sector. 35 people were employed in the tertiary sector, with 11 businesses in this sector. In 2000, there were 19 workers who commuted into the municipality and 138 workers who commuted away. The municipality is a net exporter of workers, with about 7.3 workers leaving the municipality for every one entering. Of the working population, 46.3% used public transportation to get to work, and 35.6% used a private car.
Дін
2000 жылғы санақ бойынша 328 адам немесе 81,2% - рим-католик, ал 11 адам немесе 2,7% - швейцариялық реформаланған шіркеуге жатқан. Қалған халқының 4 адамы православ шіркеуінің мүшесі болды (немесе халықтың 0,99% шамасында). 55 адам (немесе халықтың шамамен 13,61% -ы) ислам дінін ұстанады. 1 адам (немесе халықтың шамамен 0,25% -ы) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист, ал 5 адам (немесе халықтың шамамен 1,24%) сұраққа жауап бермеді.
From the 2000 census, 328 or 81.2% were Roman Catholic, while 11 or 2.7% belonged to the Swiss Reformed Church. Of the rest of the population, there were 4 members of an Orthodox church (or about 0.99% of the population). There were 55 (or about 13.61% of the population) who were Islamic. 1 (or about 0.25% of the population) belonged to no church, are agnostic or atheist, and 5 individuals (or about 1.24% of the population) did not answer the question.
Білім
Рандада шамамен 178 адамның (44,1%) міндетті емес жоғары орта білімі аяқталған, ал 13 адамның (3,2%) қосымша жоғары білімі (университет немесе Fachhochschule) аяқталған. Жоғары білім алған 13 адамның 76,9%-ы швейцариялық ерлер, 15,4%-ы швейцариялық әйелдер болды. 2000 жылы Рандаға басқа муниципалитеттен бір студент келді, ал 28 тұрғын муниципалитеттен тыс жердегі мектептерге оқыды.
In Randa about 178 or (44.1%) of the population have completed non mandatory upper secondary education, and 13 or (3.2%) have completed additional higher education (either university or a Fachhochschule). Of the 13 who completed tertiary schooling, 76.9% were Swiss men, 15.4% were Swiss women. as of 2000, there was one student in Randa who came from another municipality, while 28 residents attended schools outside the municipality.