Кіріспе
Шола және Шалукия империялары арасындағы жүз жылдық соғыс – Шола-Шалукия соғыстары, қазіргі Оңтүстік Үндістанда 992 жылдан 1120 жылға дейін Шола империясы мен Батыс Шалукия империясы арасында болған бірнеше шайқастар. Осы қақтығыстардың көпшілігін Батыс Шалукиялар бастады, олар Шолалардан жеңіліп, өздерінің астаналарына қайтаруға мәжбүр болды. Осы үнемі қайталанушы қақтығыстар екі империяның да әскерлік күштерін және материалдық ресурстарын сарқып, оларды басқа жауларға осал қалдырды. Соғыстың тікелей немесе жанама салдарынан 1 миллионнан астам адам қаза тапты. Шайқастар екі майданда жүрді: Шолалардың Манахита мен Кальяни қалаларын басып алуды көздеген Батыс майданы және екі тарап үшін де стратегиялық маңызы бар Венги аймағына ортасталған Шығыс майданы. Батыста ең қатты шайқастар болды, онда Раджендра Чола I 900 000 сарбаздан тұратын әскерге басшылық етіп, 1019-1020 жылдардағы Маски шайқасында Жаясимха II-ді жеңді. Шығыс майданында Раджендра Чола, Раджараджа Чола I-нің әскерін Венгиде басқарып, билеушілерді шайқаста жеңіп, қуды. Кейіннен Венгиде Раджендра Чоланың жүрегі туған інісі Солтүстік Үндістанға жасаған жорығында жеңіске жеткеннен кейін таққа отырды.
The Chola–Chalukya Wars were a series of battles that were fought from 992 CE to 1120 CE between the Chola Empire and the Western Chalukya Empire in what is now South India. Most of these conflicts were initiated by the Western Chalukyas who were defeated by the Cholas and forced to return to their capital. These recurring conflicts eventually exhausted as both empire, straining their manpower and material, were left vulnerable to other enemies. More than 1,000,000 people were killed due to direct or indirect consequences of the war. The battles were rages on two fronts: the Western Front in which the capture of Manyakheta and Kalyani were the objectives of the Cholas, and the Eastern Front which centered around Vengi which was strategic for both sides. The west saw the heaviest fighting with Rajendra Chola I leading an army of 900,000 and defeating Jayasimha II at the Battle of Maski (1019 CE 1020 CE). On the Eastern Front, Rajendra Chola led Rajaraja Chola I's army in Vengi and expelled the rulers in battle. Vengi was later the site of the coronation of Rajendra Chola's nephew following his victories in the Chola expedition to North India.
Чоллар шалукийлер патшалығында
Шола-Шалукия шайқастарының бәрі Оңтүстік (алғашқы шайқастар) және Орталық (кейінгі шайқастар) Шалукия жерінде, сондай-ақ Какатия әулетінің Ганапати Девасы билікке келгенге дейін Шолалар басымдыққа ие болған Венгиде болды. Шабуылдың жылы (б.э.) Шабуылдың қазіргі орны және ауданы Шалукия қолбасшысы Шола қолбасшысы Нәтижесі 992 Раттепади 7 ½ Читрадурга ауданы Сатьяшрая Раджаража Шола аймақты қосып алады 1008 Раттепади 7 ½ Читрадурга, Беллари аудандары Сатьяшрая ханзадасы Раджендра Шола "Видьядарар" (Хоттур тас жазуы) 1008 Банаваси 12,000 Ханпи маңындағы Беллари ауданы Сатьяшрая Раджендра Шола 1008 Райчур 2,000 Райчур ауданы Сатьяшрая Раджендра Шола 1008 Гүлбарга 7,000 Гүлбарга ауданы Сатьяшрая Раджендра Шола 1008 Манякхета (Малгате) Махагаон маңындағы Бидар ауданы Сатьяшрая Раджендра Шола "Раджендра өзінің тоғыз жүз мың әскерімен Манякхетаны қиратты" (Хоттур жазулары). Шолалар осы шайқастардың бәрінде жеңіске жетіп, келесі жеті жыл бойы осы аймақтарды биледі. 1008 Бижапур маңындағы Кришна өзені бойындағы Тоанур Бижапур Сатьяшрая Раджендра Шола Шалукиялар өздерінің астанасын, Шола шекарасынан алыстатып, Кальяниге (Бидар ауданы) көшіреді. Бұл қала бұрынғы астанасынан 92 км солтүстікке орналасқан. Тунгабхадра өзені екі мемлекет арасындағы тұрақты шекараға айналды. 1015 Шалукиялар Раджаража Шоланың жаназасына қатысу үшін Шола әскері кеткеннен кейін Райчурды қайтарып алады. Тунгабхадра өзені екі мемлекет арасындағы дерлік тұрақты шекараға айналады. 1019 Балағаон Бижапур ауданы патша Викрамадитья V және ханзада Джаясимха Малпраба аймағының губернаторы Шалукия жеңіске жетті 1019 Белгаум Белгаум ауданы Викрамадитья V Малпраба аймағының губернаторы Шалукия Шола губернаторын өлтірді 1020 Мусанги Райчур ауданы Викрамадитья V патша Раджендра Шола Шолалар Оңтүстік Шалукияның барлық жеріне шабуыл жасады. Райчур Шола империясына қосылды. 1042 Гүлбарга Гүлбарга ауданы Сомешвара I, ханзадалар Викрамадитья және Виджаядитья ханзадасы Раджатиража Шола Шалукия жеңіліске ұшырады және Гүлбарга қосылып алынды. 1045 Сомешвара I ауру әкесіне бара жатқанда Шола ханзадасы кеткен кезде Гүлбарга мен Райчурды қайтарып алады. 1046 Гамбили Гамбили, Хоспет маңындағы Беллари ауданы Сомешвара I Раджатиража Шола Шолалар Райчурды қайтадан басып алады. 1048 Кришна өзеніндегі Пундур Гүлбарга ауданы Сомешвара I Раджатиража Шола Шолалар Гүлбарганы қайтадан басып алады. 1048 Кришна өзені бойындағы Маннати Гүлбарга ауданы Сомешвара I Раджатиража Шола 1048 Кальяни Бидар ауданы Сомешвара I Раджатиража Шола Шолалар Кальяниді басып алады. Шалукиялар Балагхат жотасының шығыс бұрышынан өздерінің Кунтала жеріне кері шегінеді. 1050 Шалукия Сомешвара I Кальяниға дейін жоғалған жерлерін қайтарып алады. 1054 КоппаТиртам Малпраба өзені бойында, Колхапурдан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде Бижапур ауданы Сомешвара I Раджатиража Шола Сомешвара I Гүлбарга мен Бижапурды қайтарып алуға тырысады. Раджатиража өзінің пілінде қаза табады; оның інісі Раджендра II майдан даласында таж кигізіліп, Шолаларды жеңіске жетелейді; Шалукия мұрагер ханзадасы Джаясимха майдан даласында қаза табады. 1054 Колапур Кольхапур Оңтүстік Махараштра Сомешвара I патша Раджендра Шола II Жаңа Шола патшасы Кальяни мен Кольхапурды басып алады, олар келесі үш жыл бойы Шолалардың үстемдігінде қалады. 1059 Кришна өзені бойындағы Мудакур Мудакур Гүлбарга ауданы Сомешвара I Гүлбаргаға шабуыл жасайды және кері шегінеді. 1063 Гүлбарга Гүлбарга ауданы ханзада Викрамадитья патша Вира Раджендра Шола Патша Райчур мен Беллари аудандарындағы Гангпадидегі көтерілістерді басудан кейін Гүлбаргаға келеді. Шалукия ханзадасы Гүлбаргаға шабуыл жасайды, бірақ жеңіледі. 1064 Кришна өзені бойындағы Коллур Батыс Курнул ауданы ханзада Викрамадитья Венгиге шабуыл жасайды, бірақ Нарендра II және Вира Раджендра Шола тоқтатып, кері шегіндіреді. Шалукиялар патша Раджанарендра I-нің кенеттен қайтыс болуына байланысты туған жағдайды пайдаланды. 1064 Кришна өзенінің Құдал сағасы Панчганганың қосылатын жері Киднапур маңындағы Бижапур ауданы патша Сомешвара I Вира Раджендра Шола Шалукия әскері толығымен жойылды. 1066 Кришна өзені бойында, Гүлбарга маңындағы Гүлбарга ауданы Сомешвара I Вира Раджендра Шола Шалукиялар Гүлбарганы басып алуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталады. 1067 Қарандай, Кальянидің солтүстігінде Қаранжи өзені аңғары Бидар ауданы Шалукия генералдары мен Кадамба ханзадасы Вира Раджендра Шола Патша Сомешвара I шайқасқа келмейді. Ашуланған Шолалар Кальяни мен Каранжи қалаларын қиратады. Кейін Сомешвараның Кальяниден солтүстік-шығысқа қарай 15 шақырым жердегі Манжира өзеніне батып кеткені белгілі болады. 1067 Осы уақытта ханзада Викрамадитья Венгиге басып кіреді және оны, сондай-ақ, Чакракоттамды (Бастар ауданы, Мадхья-Прадеш) жаулап алады. 1068 Виджавада Кришна ауданы бірінші және жалғыз Кейінгі Шығыс Шалукия патшасы Викрамадитья VI Вира Раджендра, 58 жыл 1068 Чакракоттам Бастар ауданы (Мадхья-Прадеш) Викрамадитья VI Вера Раджендра Шалукия жеңіліске ұшырап, Кальяниге кері шегінеді. Вира Раджендра Шола Виджаядитья VII-ні жаңа Венги патшасы етіп тағайындайды. 1068 Сомешвара I қайтыс болғаннан кейін Викрамадитьяның ағасы Сомешвара II Шалукия тағына отырады. Викрамадитья мен Кадамба, Нуламба және Гангпади ханзадалары Вира Раджендрамен бітімге келіп, тиран Сомешвара II-ні тақтан түсіруге оның көмегін сұрайды. Шола көмектесуге келіседі. 1070 Кутти Анантпур ауданы Сомешвара II Вира Раджендра Шола және Викрамадитья 1070 Гамбили Хоспет маңындағы Беллари ауданы Сомешвара II Вира Раджендра Шола 1070 Райчур Райчур ауданы Сомешвара II Вира Раджендра Шола Вира Раджендра барлық шайқастарда жеңіске жетеді және Викрамадитьяны Шалукия патшасы етіп тағайындайды. 1075 Нангили Колар ауданы Викрамадитья VI Кулотунга I 1075 Маньяли Тумкур ауданы Викрамадитья VI Кулотунга I 1075 Халатти Читтрадурга Викрамадитья VI Кулотунга I 1076 Навила Беллари ауданы. Викрамадитья VI Кулотунга I 1076 Тунгабхадра өзені бойында Райчур ауданы. Викрамадитья VI Кулотунга I Кулотунга барлық шайқастарда жеңіске жетеді және Райчурға дейін қайтарып алады. Викрамадитья Сомешвара II-нің Солтүстік Шалукия аумағына солтүстікке қарай жылжып, оны қуа жөнеп, қайтадан патша болады. 1088 Шалукиялар Райчур мен Беллариді қайтарып алады. 1098 Шолалар Беллариді (Гамбилиді) қайтадан басып алады. 1118 Викрамадитья Венги мен Гангпадини басып алады, өйткені Кулотунга осы аймақтарға тәуелсіз билік берген Телугу Шола ханзадасы Каникоен макана Бхима Шола. 1120 Виджавада Кришна ауданы Викрамадитья VI Викрама Шола Викрама Шола Венги патшалығын қайтарып алады. 12 ғасырдың ортасы мен 13 ғасырдың ортасында Шалукиялар мен Шолалардың күші азаяды, ал Хойсалалар, Какатиялар және Кейінгі Пандьялар олардың жерлеріне еніп кіреді.