Кіріспе
Сэмюэл Беккеттің "Мёрфи" романы, алғаш рет 1938 жылы жарық көрген, авангардтық роман. Ирланд жазушысы және драматург Сэмюэл Беккеттің прозалық көркем шығармаларының үшінші туындысы. Бұл кітап Беккеттің 1934 жылы жарық көрген "Кірегеннен гөрі көп" атты әңгімелер жинағынан және 1992 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрген, жарық көрмеген алғашқы романы "Әдемі әйелдер туралы арман"нан кейін жарық көрген екінші прозалық туындысы болды. Ол Беккеттің кейінгі жазбаларының көп бөлігі француз тілінде емес, ағылшын тілінде жазылған. Көптеген бас тартулардан кейін, Бекеттің суретші досы Джек Батлер Йейтстің ұсынуымен Routledge баспасы оны жариялады. 2013 жылдың шілдесінде Рединг университеті "Мёрфи" романының қолжазбасын құрайтын алты дәптерді сатып алды.
Murphy, first published in 1938, is an avant garde novel, the third work of prose fiction by the Irish author and dramatist Samuel Beckett. The book was Beckett's second published prose work after the short story collection More Pricks than Kicks (published in 1934) and his unpublished first novel Dream of Fair to Middling Women (published posthumously in 1992). It was written in English, rather than the French of much of Beckett's later writing. After many rejections, it was published by Routledge on the recommendation of Beckett's painter friend Jack Butler Yeats. The University of Reading bought the six notebooks which made up the manuscript for Murphy in July 2013.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Мёрфидің сюжеті Уэст-Бромптондағы жуырда сотталатын пәтерде тұратын "солипсист" туралы. Романның басты кейіпкері өзінің пәтерінде салтанатты креслоға жалаңаш байланып, қараңғыда алға-артқа шайқалып жүр. Бұл Мерфи үшін әдеті болып көрінеді, ол рәсімді орындау кезінде тіршіліктің мүлдем жоқ күйіне кіруге тырысады (бәлкім, сезімдік депривацияға ұқсас нәрсе), ол оны ләззат деп санайды. Мерфидің "медитациясы" оның досы және ақылшысы Ниримен сөйлесуімен қатар, Корк қаласынан келген эксцентрик, оның жүрегін тоқтата алатын қабілеті немесе жағдайы бар, оны Нири "Апмония" (грек тіліндегі "гармония" сөзінен ойын) деп атайды, кейде оны "Изономия" немесе "Тоннация" деп атайды. Кітапта бұл жүрек соғысы мен жүрек жетіспеушілігінің "ашықтықтарының арақатынасы" деп айтылады, бұл Нириге жүректің тоқтауынан аман қалуға мүмкіндік береді. Нери мен Мерфи арасындағы ерте әңгіме Неридің осы әдеттегі жүрек тоқтату сессияларының бірінде алған аян түрінен басталады және екеуі өздерінің романтикалық өмірлерін талқылауға шақырылады. Мерфи "Мисс Конихан бар" деп мойындайды, бірақ олардың қарым-қатынасы анық емес. Мерфидің "медитациясын" оның қазіргі сүйіктісі, ата-анасы өлгеннен кейін жас кезінде жезөкше болған Селия Келлидің қоңырауы бұзады. Мерфи Селиямен танысқаннан кейін көп ұзамай оған ұсыныс жасаған, бірақ олар ақша жетіспеушілігіне байланысты әлі күнге дейін үйлене алмады: "Селия ол тапқан әрбір пенниді жұмсады, ал Мерфи бір тиын да таппады" және Мерфидің қарама-қайшылықты сезімдері: "Оның жек көретін бөлігі Селияға құмар болды, сүйетін бөлігі оны ойлап, кеуіп қалды". Силия Мерфиді өзінің пәтерінде әлі де жалаңаш, ол қалайда құлатып тастаған тербелісте байланған күйінде табады. Ол оған көмектесуге асығады, оның оң жақ артқы жағында үлкен қызғылт туылған таңбасын бірінші рет байқады. Ол жігітті жұмыс іздеуге шақырады, ал егер ол жұмыс таппаса, оны тастап кететінін айтады. Мерфи тырысуға келіседі. Мерфи солтүстік Лондондағы Магдален психикалық мейірімділік орнында медбике болып жұмыс істей бастайды, науқастардың ақылсыздығын саналы өмір сүруге жағымды балама ретінде табады. Мерфи Лондонның баспанасында, содан кейін ауруханада жасырынып, өз елінің әртүрлі эксцентриктер тобының артынан қуып жүр. Шығыс мистикасының ұстанымы бойынша өмір сүретін Нири Мерфиді сүйіспеншілікке қарсы күресуші, ал кейін басқалардың жоқтығында үйлесімді дос ретінде іздеді. Мисс Кониханның Мерфиге деген сүйіспеншілігі романтикалық. Уайлидің мотивациясы арасында, Конихан мырза ең күштісі. Ал Купер, Ниридің қарапайым қызметшісі және жөндеушісі, ақша, алкоголь және қожайынына қызмет ету үшін жолға қосылады.
Талдау
Мюрфи – Беккеттің шахматтың көркемдік және метафоралық мүмкіндіктеріне деген құштарлығының бір мысалы. Романның соңына жақын Мерфи, «барлық мекемедегі ең оңай басқарылатын, ең шатасқан науқас» мистер Эндонмен шахмат ойнайды. Бірақ Мерфи қарсыласының симметриялық және айналмалы ойынын қайталап бере алмайды, дәл сол сияқты өзін бақыттың кататоникалық күйіне икемдеуге де шамасы жетпейді. Ол «ақымақтың жеңісімен» ажырасып, көп ұзамай қайтыс болады. Беккет ойынды толық ағылшын нотациясымен, әжуалы сыни түсіндірмелермен көрсетеді. Ирландия мен Англия арасында өрбитін роман, жақында Беккеттің «Көбірек шаншудан гөрі» романына тыйым салған Ирландия еркін мемлекетінің есебінен өткір сатира болып табылады: Мерфимен кеңескен жұлдыз жорамалдаушы «цивилизациялық әлемде және Ирландия еркін мемлекетінде» танымал; «ирланд қызы үшін» Мерфидің жанкүйері мисс Коунихан «өте ерекше антропоидты» еді; ал 1916 жылғы көтерілістің ортасы болған Бас почтада, Нери Оливер Шепардтың мифтік ирланд батыры Кухулиннің мүсініне шабуыл жасайды (бірақ мүсіннің артқы бөлігі жоқ еді). Расында, цензура қатты сыналды: автордың бір бөлімінде әдептілікпен сипатталған Селия, жезөкше, «осы тіркес мұқият таңдалған, себебі лас цензуралар өздерінің лас синекдохасын жасауға себеп таппауы керек» деп жазады. Кейін, мисс Коунихан Уайлидің тізесіне отырғанда, Беккет бұл оқиғаның Дублиндегі Уинн қонақүйінде, бұрынғы әңгімелер болған жерде болмағанын сарказммен түсіндіреді. Романда ақын Остин Кларктың дипсоманиялық Остин Тиклпенни ретіндегі шабуылдай портреті де бар, ол Мерфиге үстел астындағы «генуступрациялар» жасауға бейім; Оливер Сент-Джон Гогартидің кеңесіне қайшы, Кларк сотқа шағымданудан бас тартты. Мюрфи бостандыққа қол жеткізу үшін ақымақ бола алмайды. Оның орнына ол жоқ нәрсеге бет бұрады және Селияға хатында, өзін ауруханадағы жатын бөлмесінде газбен өртеп, өзін-өзі өртегеннен кейін, оның күлін Әйгілі Театрдың дәретханасында шаюын сұрайды. Селия да жоқ нәрсенің сұлулығын сезінеді, өйткені ол Мерфиді жоғалтады және оның әкесінің денсаулығы нашарлайды. Беккет комедияны болмыстың қорқынышына айналдырады, ол «Годо күтуде» атты кейінгі туындыларында да көрінеді. Мюрфидің сана-дене дебатына ықпал еткен көптеген ойшылдардың арасында Спиноза, Декарт және белгілі емес бельгиялық кездейсоқшыл Арнольд Геулинкс бар.