Кіріспе

Балықтарды шоғырландыратын құрылғы (FAD) – марлин, тунец және махи-махи (дельфин балығы) сияқты пелагикалық балықтарды тартуға арналған адам жасаған зат. Олар әдетте мұхит түбіне бекітілген буйлерден немесе қалқымалардан тұрады. FAD-тың түрлі-түрлі нұсқалары Оңтүстік-Шығыс Азияда (әсіресе Филиппинде), Жапония және Мальтадағы дәстүрлі балық аулау мәдениеттерінде ғасырлар бойы қолданылып келеді. Қазіргі заманғы FAD-тар коммерциялық және спорттық балық аулауда кеңінен қолданылады және жас балықтарға хищниктерден паналауға мүмкіндік береді. Ал жас балықтар өз кезегінде хищниктерді тартады. Француз Полинезиясында сонар қолданып жүргізілген зерттеуде, 10-50 метр арақашықтықта құрылғыларға ең жақын жерде үлкен көзді тунец пен сары тунецтің ірі үйірлері анықталды. 50-150 метрде, аздап сирек топтасқан үлкен сары тунец пен ақ тунец жиналды. Ал 500 метрге дейін жеткенде, ересек тунецтердің шашыраңқы топтары байқалды. Бұл топтардың таралуы мен тығыздығы өзгермелі және біртіндеп үйлеседі. FAD-ты басқа балықтар да пайдаланды, ал жиынтықтар қараңғы түскеннен кейін тарап кетті.

Түрлері

Дрейфті FAD-тер ағыстармен қозғалады, теңіз түбіне бекітілмейді және адам жасаған немесе ағаш кесінділері, бұтақтар сияқты табиғи заттардан болуы мүмкін. Олар сонар және GPS мүмкіндіктерімен жабдықталуы мүмкін, бұл операторларға байланысты популяцияларды бағалау үшін спутник арқылы байланысуға мүмкіндік береді. Бекітілген FAD-тер белгілі бір орында орналасады және бетон блогы сияқты салмақ арқылы теңіз түбіне бекітіледі. Полипропилен сияқты жүзгіш синтетикалық материалдардан жасалған арқан бекіткішке жалғанады, ал ол өз кезегінде буйға жалғанады. Буй су бетінде жүзуі мүмкін (3-4 жылға дейін) немесе ауа райы және кемелер қозғалысы сияқты беткі қауіптерден сақтану үшін су астында жатуы мүмкін. Су астындағы FAD-тер тозудың аздығына байланысты ұзақ қызмет етеді (5-6 жыл), бірақ балықшылар үшін оларды табу қиын болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда арқанның жоғарғы бөлігі металл тізбекшенің болуына байланысты, егер буй арқаннан ажыраса, арқан батып, өтетін кемелерге зиян келтірмейді.

Дәстүрлі FAD

Балықтарды жинақтайтын құрылғыларды Оңтүстік-Шығыс Азия, Жапония және Мальтадағы балықшылар ғасырлар бойы дәстүрлі түрде пайдаланған. Индонезияда, Малайзияда, Шығыс Тиморда және Мьянмадағы мокен халқы арасында осыған ұқсас дәстүрлі әдіс малай тілінде румпон немесе роемпон деп аталады. Ол ілмек сызығы бар бекітілген бамбук салдан тұрады, оның бойына пальма жапырақтары немесе шөп шоғырлары бекітіледі. Румпонға тартылған балықтарды қауырсын желісімен немесе айналма желісімен ұстайды. Көне заманда каницати салдары көбінесе Канар аралдарынан әкелінген пальма пальмаларының (Phoenix canariensis) жапырақтарымен бекітілген полистиролдан жасалған.

Балық шаруашылығы

Алып жүретін FAD Атлант, Тынық және Үнді мұхиттарындағы селективті балық аулауда кең таралған. Олар 1 миллион тоннадан астам тунецті (әлемдік тунец көлемінің шамамен үштен бірі) және 2005 жылғы мәліметтер бойынша 100 000 тоннадан астам қосалқы уловты тартады. FAD-тердің негізгі нысанасы – Skipjack (Katsuwonus pelamis), көк көзді тунец (Thunnus obesus) және сары тунец (Thunnus albacares). Басқа нысаналарға альбакор, дельфин балығы, ваху, көк марлин, жолақты марлин, мако акуласы, жібек акула, ақ ұшты акула, Галапагос акуласы, скумбрия және бонито кіреді. FAD-терді ойын-сауық және коммерциялық балық аулауда қолданады. 1990 жылдан бері FAD-тердің көбеюі балық аулау флотының өнімділігін арттырды, бірақ маңызды жанама әсерлерге де әкелді. FAD-терде ауланған орташа балықтың мөлшері кішідірек болып келеді және салыстырмалы түрде үлкен қосалқы уловпен бірге жүреді, бұл пелагикалық акулалардың популяциясы туралы алаңдаушылықты тудырады. АҚШ-тың Гавайи штаты спорттық балық аулау және теңіз зерттеулерін қолдау үшін аралдарының маңында 55 беттік FAD-ты пайдаланады.