Кіріспе
Кездейсоқ ұсталған балық немесе басқа теңіз түрі Балық аулау саласында белгілі бір жануарлар түрлерін немесе мөлшерлерін аулау кезінде кездейсоқ ұсталған балық немесе басқа теңіз түрі болып табылады. Кездейсоқ аулау – бұл қажетті емес түр, қате жыныс немесе мақсатты түрдің тым кішкентай немесе жас жануарлары. "Кездейсоқ аулау" термині кейде жануарларды жинаудың басқа түрлеріндегі мақсатсыз аулауға да қолданылады. Теңізге жатпайтын (тұщы су балығы) балықтар, мақсатты түрде немесе кездейсоқ ұсталғанда, бірақ көбінесе "қажетсіз" деп есептелетін балықтар АҚШ-та "қалың балық", ал Ұлыбританияда "жалпы балық" деп аталады. 1997 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) кездейсоқ аулауды "мақсатты түрлердің ұсталған аулауынан тікелей есептелмейтін балық аулаудан болатын жалпы өлім-жітім" деп анықтады. Кездейсоқ аулау балық шаруашылығының төмендеуіне себеп болады және кездейсоқ аулау арқылы шамадан тыс аулау механизмі болып табылады. АҚШ-та 1990-1999 жылдар аралығындағы кездейсоқ аулаудың орташа жылдық көрсеткіші 6215 жануарды құрады, стандартты қателігі 448 болды. Кездейсоқ аулау мәселесі 1960 жылдары туна аулау торларында дельфиндердің өліміне байланысты туындады. Аулау үшін мақсат емес, бірақ сақталған және сатылатын немесе тасталған балықтар, сондай-ақ эхинодермалар және коммерциялық емес шаяндар сияқты қажетсіз омыртқасыз жануарлар, әрі теңіз құстары, теңіз тасбақалары, теңіз сүтқоректілері және акулалар (эласмобранхтар) сияқты осал түрлердің әртүрлі топтары. Сонымен қатар, "әдейі кездейсоқ аулау" термині әлемнің кейбір аймақтарында заңсыз жабайы жануарлар саудасының (IWT) көзі ретінде кездейсоқ аулауды білдіреді. Кездейсоқ аулау шектерін – кездейсоқ аулаудан зардап шеккен популяциядан тұрақты түрде алып тастауға болатын жануарлардың ең көп санын бағалау үшін бірнеше құралдар бар. Оларға "биологиялық жою мүмкіндігі" (PBR) және "статистикалық ортадағы тұрақты антропогендік өлім" (SAMSE) жатады, бұл статистикалық факторларды ескере отырып, жануарлар дүниесінің адамнан туындаған өліміне қатысты тұрақты шектерді анықтайды.
Bycatch (or by catch), in the fishing industry, is a fish or other marine species that is caught unintentionally while fishing for specific species or sizes of wildlife. Bycatch is either the wrong species, the wrong sex, or is undersized or juveniles of the target species. The term "bycatch" is also sometimes used for untargeted catch in other forms of animal harvesting or collecting. Non marine species (freshwater fish not saltwater fish) that are caught (either intentionally or unintentionally) but regarded as generally "undesirable" are referred to as rough fish (mainly US) or coarse fish (mainly UK). In 1997, the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) defined bycatch as "total fishing mortality, excluding that accounted directly by the retained catch of target species". Bycatch contributes to fishery decline and is a mechanism of overfishing for unintentional catch. The average annual bycatch rate of pinnipeds and cetaceans in the US from 1990 to 1999 was estimated at 6215 animals with a standard error of 448. Bycatch issues originated with the "mortality of dolphins in tuna nets in the 1960s". Catch which is retained and sold but which is not the target species for the fishery
Species/sizes/sexes of fish which fishers discard
Non target fish, whether retained and sold or discarded
Unwanted invertebrate species, such as echinoderms and non commercial crustaceans, and various vulnerable species groups, including seabirds, sea turtles, marine mammals and elasmobranchs (sharks and their relatives). Additionally, the term "deliberate bycatch" is used to refer to bycatch as a source of illegal wildlife trade (IWT) in several areas throughout world. There are several tools to estimate bycatch limits—the maximum number of animals that could be sustainably removed from a population impacted by bycatch. These include the 'potential biological removal' (PBR) and the 'sustainable anthropogenic mortality in stochastic environments' (SAMSE), which incorporates stochastic factors to determine sustainable limits to bycatch and other human caused mortality of wildlife.
Рекреациялық балық аулау
Әлем бойынша ойын-сауықпен балық аулау кең таралғандықтан, 2013 жылы АҚШ-та жүргізілген шағын жергілікті зерттеу, балық өлімінің бақыланбайтын маңызды себебі – жарамсыз балықтар болуы мүмкін екенін ұсынды.
Шампаншаларды аулау
Тропикалық шампан аулауда бағдарланбайтын түрлердің кездейсоқ аулану деңгейі ең жоғары болып тіркелген. 1997 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) әлемдегі шампан балық аулаудан алынған қосалқы аулау және тастау деңгейін құжаттады. Олар қосалқы аулау деңгейін (аулауға қатынасты қосалқы аулау) 20:1 дейін, ал әлемдік орташа көрсеткішін 5,7:1 деп анықтады. Шампан аулау барлық балықтардың жалпы салмағының екі пайызын құрайды, бірақ әлемдегі қосалқы аулаудың үштен бір бөлігінен астамын құрайды. АҚШ-тың шампан аулау кемелеріндегі қосалқы аулау қатынасы 3:1 (3 қосалқы аулау: 1 шампан) және 15:1 (15 қосалқы аулау: 1 шампан) аралығында болады. Тралдық торлар, әсіресе шампан тралдары, киттер мен сүйекті балықтардың өліміне себеп болатын факторлар ретінде анықталды. Қосалқы ауланған балықтар теңізге қайтарылғанда, көбінесе өлген немесе өліп бара жатқан күйде болады. Тропикалық шампан аулау кемелері бірнеше ай бойы портқа оралмай сапар жасайды. Әдеттегі аулау төрт сағатқа созылады, содан кейін тор судан тартылады. Торды кемеге көтеру алдында, оны толық жылдамдықпен зигзаг қозғалыс жасап жуады. Содан кейін аудағы заттар палубаға төгіліп, сұрыпталады. 5,7:1 орташа көрсеткіші, әр килограмм шампанға 5,7 кг қосалқы аулау келеді дегенді білдіреді. Тропикалық жағалау суларында қосалқы аулау көбінесе ұсақ балықтардан тұрады. Шампан мұздатылып, кемеде сақталады, ал қосалқы ауланған балықтар тасталады. Оңтүстік Атлантикадағы тас шампан балық аулау саласында жүргізілген соңғы зерттеулерде тралдарда 166 түрлі сүйекті балық, 37 түрлі қабықтылы жануарлар және 29 басқа омыртқасыз жануарлар түрі анықталды.
Альбатрос
IUCN Қызыл тізімінде тіркелген 22 альбатрос түрінің 15-і жойылу қаупі төңкерген, ал 6-сы қауіп-қатер астында, тек біреуі ғана ең аз уайым тудырады. Тристан альбатросы мен толқынды альбатрос екі түрі де құрып кетуге жақын деп саналады. Себебі альбатростар мен басқа да теңіз құстары, ішек-қарнымен қоректенуге бейім, балық аулау кезінде қолданылатын жемге тартылып, сымдарға ілініп, суға батып кетеді. Жыл сайын осылайша шамамен 100 000 альбатрос қаза табады. Ретсіз пираттық балық аулау осы мәселені ушықтырады. Зерттеу жұмысы экологиялық криминологияны теориялық негіз ретінде пайдаланып, заңсыз ұзын желілі балық аулау кемелерінің альбатростарға тигізетін әсерін зерттеді. Нәтижелер көрсеткендей, заңсыз ауланған балық түрлері кездесетін аймақтарда заңсыз балық аулау белсенділігі жоғары, ал осы заңсыз балық аулау кемелері жұмыс істейтін аймақтарда альбатростардың қосымша ауланып қалу қаупі айтарлықтай жоғары. Тралдау әдісінің жылдамдығы мен ұзақтығы маңызды, өйткені "тралдау ұзақтығы 10 минуттан кем болса, теңіз тасбақаларының өлім-жітім көрсеткіші бір пайызға дейін төмен, ал 60 минуттан асса, өлім-жітім көрсеткіші тез 50-100 пайызға жетеді". Теңіз тасбақалары кейде тралдан қашып шыға алады. Мексика шығанағында Кемпстің ридли тасбақалары ең көп кездеседі, одан кейін логгерхед, жасыл және былғары теңіз тасбақалары тіркелді. АҚШ Атлантикалық мұхитында логгерхед тасбақалары ең көп кездеседі, одан кейін Кемпстің ридли, былғары және жасыл теңіз тасбақалары кездеседі. Әлемдік мұхиттарға күн сайын мыңдаған шақырым желілер мен баулар тасталады. Бұл заманауи балық аулау құралдары берік және көзге көрінбейді, сондықтан балық аулауда тиімді және жолында кез келген нәрсені ұстап алады. Ілгекпен және желімен балық аулау белгілі бір деңгейде қосымша аулауды шектеуге мүмкіндік береді, өйткені мақсат емес жануарларды теңізге жылдам босатуға болады. Негізгі екі тәсіл бар. Бір тәсіл – қосымша аулау тым жоғары аймақтарда балық аулауға тыйым салу. Мұндай аймақтарды жабу тұрақты, маусымдық немесе қосымша аулау мәселесі тіркелген кезде белгілі бір мерзімге болуы мүмкін. Кейбір трал балық аулауларында аймақтарды уақытша жабу жиі кездеседі, себебі онда кішкентай балықтар немесе мақсат емес түрлер күтпеген жерден ұсталады. Кейде балықшылар қосымша аулау мәселесі туындаған кезде басқа жерге көшіріледі. Екінші тәсіл – баламалы балық аулау құралдарын пайдалану. Техникалық жағынан қарапайым шешім – кішкентай түрлер мен жекелеген даралардың қашуына мүмкіндік беретін ірі ұялы торларды қолдану. Алайда, мұндай жағдайда әдетте қолданыстағы құралдарды ауыстыру қажет. Кейбір жағдайларда құралды өзгертуге болады. Қосымша аулауды азайту құрылғылары (ҚААҚ) және Нордмор торлары – бұл балықтардың креветкалық торлардан қашуына көмектесетін торларды өзгертудің түрлері.
Қосалқы ауды азайту құрылғылары
BRD көптеген коммерциялық балық түрлерінің қашуына мүмкіндік береді. АҚШ үкіметі балықтың қосымша аулауын 30 пайызға дейін азайтатын BRD-ді мақұлдады. Оңтүстік Атлантикада испан макрелі мен әлсіз балықтардың қосымша аулауы 40 пайызға төмендеді. Флорида жағалауындағы тас шкамбар балық аулау кезінде құрылғылар 166 балық түрін, 37 қабықшалы организм түрін және 29 басқа омыртқасыздар түрін тоқтатуға қабілетсіз екені анықталды.
Қалқандарды бөлуге арналған құрылғылар
1978 жылы Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі (NMFS) тасбақаларды қауіпсіз босату құрылғыларын (TED) әзірлеуді бастады. TED торға түскенде, құрылғы тордың үстіндегі тесіктен тасбақалар мен басқа ірі жануарлардың шығуына мүмкіндік беретін арнайы торы бар. АҚШ-тың шрамп траулерлері және АҚШ нарығына шрамп экспорттайтын шетелдік флоттар TED-ті пайдалануға міндетті. Бірақ, барлық елдер TED-ті қолдануды қадағаламайды. TED қолданылған жағдайларда, теңіз тасбақаларының кездейсоқ аулануын азайтуда тиімділігін көрсетті. Дегенмен, құрылғы толыққанды тиімді емес, кейбір тасбақалар әлі де ауланып қалады. Бұл саясат "көздейсоқ аулауды зерттеуді ынталандыруға" көмектесті, бұл өз кезегінде "балықшылардың мінез-құлқын өзгертуге" және "өмірдің ысырабын азайтуға" септігін тигізді. Әсіресе Азия, Африка және Латын Америкасында, еңбек құны арзан болғандықтан. Көздейсоқ аулау арзан бағамен "теңіз өнімдерінің қоспасы" немесе "ассортименттік теңіз өнімдері" деп мұздатылған қаптарда сатылуы мүмкін. Көздейсоқ аулауды органикалық егіс шаруашылығында топыраққа қоректік зат ретінде қолдану үшін балық гидролизатына (балық сүйектері мен қалдықтарын ұнтақтауға) айналдыруға болады немесе балық ұнының құрамына қосуға болады. Оңтүстік-Шығыс Азияда көздейсоқ аулау кейде балық соусын өндіру үшін шикізат ретінде қолданылады. Сонымен қатар, көздейсоқ аулаудан сүйектері алынып, қабықтары шешіліп, ұнтақталып, балық пастасына қосылады немесе балық торттарына (сурими) қалыпталып, жаңа (ішкі тұтыну үшін) немесе мұздатылған (экспортқа) сатылады. Мұндай жағдай көбінесе Азияда немесе азиялық балық шаруашылығында кездеседі. Көздейсоқ аулау кейде Азияда балық шаруашылықтарына балықты азықтандыру үшін сатылады.
Балық аулаудан басқа қосымша ау
"Қосымша ау" термині балық шаруашылығынан өзге де салаларда қолданылады. Мысалы, құрттарды шұңқыр тұзақтарымен немесе ұшу жолындағы тұзақтармен жинау, бұл қаржылық, бақылау немесе ғылыми мақсаттарда жасалса (мұндай тұзақтарда кішкентай омыртқалы жануарлар немесе кездейсоқ жәндіктер кездесуі мүмкін), сондай-ақ Еуропадағы сусар сияқты зиянкес түрлерге айналған жаңадан келген омыртқалы жануарларды бақылау (мұндай тұзақтарда еуропалық күміс түлкілер немесе су құстары ұсталуы мүмкін).