Кіріспе

Англияның бірегей мәртебесі бар тарихи графтығы

Дархам графтығы – Англияның солтүстігіндегі юрисдикция, онда Дархам епискобы монархқа ғана тән құқықтарға ие болған. Ол англосаксон дәуірінде пайда болған Дархамның бостандығынан өркендеді. Епископтардың билікті біртіндеп иемденуінің нәтижесінде Дурхам XIII ғасырдың соңында палата ретінде танылды, бұл Орта ғасырлардағы Англиядағы осындай бірнеше графтықтың бірі еді. Палата графтығының өз үкіметі мен мекемелері болды, олар монархтың үкіметін шамамен көшірді және бірнеше соттарды қамтыды. XVI ғасырдан бастап епископтардың палаталық құқықтары біртіндеп қысқартылып, 1836 жылы толығымен жойылды. Соңғы палаталық мекеме – 1972 жылы таратылған канцлерлік сот болды. Палатаға қазіргі Дархамның рәсімдік графтығының оңтүстік Тисдейлден басқа бөліктері, Тайн өзенінің оңтүстігіндегі Тайн мен Уэрдің аймақтары, сондай-ақ Нортумберленд және Солтүстік Йоркширдегі Линдисфарн аралының маңындағы және Бедлингтон, Норхам және Крейк елді мекендері кірді.

Ерте тарих

Дарем графтығы Палатин "Дурхамның бостандығы", "Сент Кэтберт жерінің бостандығы", "Тайн мен Тис арасындағы Сент Кэтберт жерлері" немесе "Халиверфолк бостандығы" деп аталатын бостандықтан пайда болды. Соңғысы "қасиетті қасиетті халықтың ауданы" деп аударылады. Сент Кэтберт өзінің иелігін қатаң қорғаған ретінде танымал болды. Бұл бостандықтың бастауы 684 жылы Нортумбрия королі Эггфрит Линдисфарн епискобы болып сайланғаннан кейін Сент Кэтбертке маңызды аумақтар сыйлаған кезде басталды. Викингтердің шапқындары Нортумбрия корольдігінің бірнеше тәуелсіз мемлекеттерге ыдырауына әкелді. Сент Кэтберт қауымдастығы күшті күшке айналды, Тайн мен Тис өзендері арасында орналасқан кең аумақтарды басқарды, бұл Сент Кэтберт мұрасы деп белгілі болды. Бұл аумақтық кеңею 830 және 845 жылдар аралығында белгіленген аймақтың оңтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысындағы екі үлкен учаскені алған епископ Экгредтің басшылығымен басталды. Шамамен 883 жылы Линдисфарн епархиясы Честер-ле-Стритке көшірілді. Бұл көшіруді Нортумбрияның викинг королі Гутред жеңілдетіп, Сент Кэтберт қауымдастығына Тайн мен Уэр арасындағы аймақты берді. Осылайша, Тайн мен Тис арасындағы Сент Кэтберт мұрасы Тайнның солтүстігіндегі территориялар мен Йорктегі викинг корольдері билеген аймақтар арасындағы буферлік аймаққа айналды. 995 жылы епархия Дурхамға көшірілгенде бостандық тағы бір маңызды өзгеріске ұшырады, бұл қосымша жерлерді берумен бірге болды.

Құрылысы мен шоғырландыруы

Сент-Кутберт жерінің бостандығы да, Бамбург графтығы да Англия Корольдігінен іс жүзінде тәуелсіз болды. Тистен солтүстікке қарайғы аймақ, мүмкін Садберге вапентакесінен басқа, Батыс саксондықтардың графтықтар мен жүздіктер/вапентакелер жүйесіне кірмейтін. Сонымен қатар, Тис өзенінің солтүстігіндегі жерлер «Соңғы Сурет» кітабында тіркелмеді және оларға құс салығы немесе салық жүргізілмеді. 1066 жылы Англияның патшасы болған Вильгельм Жеңімпаз, шотландтықтардың шабуылынан өз патшалығын қорғау үшін Нортумбрияны бақылау қажеттігін тез түсінді. 1075 жылы, Норманд жаулап алудан кейін көп ұзамай, Вильгельм Жеңімпаз епископ Уолхерге бұрынғы иесі Уолтхоф патшаға қарсы көтерілгеннен кейін Нортумбрия графтығын сатып алуға рұқсат берді. Бұл епископтардың уақытша билігінің басталуы болуы мүмкін, Дурхэм епискобы графтың өкілеттіктерін мұра еткен. Алайда, Дэвид Д. Холл атап өткендей, Тайн мен Тис арасындағы Сент-Кутберт мұрасы он бірінші ғасырда графтық және патшалық билікке қарсы тұруы мүмкін, ал Тайн мен Тис арасындағы графтық жерлер Садберге жеке вапентакесі ретінде басқарылды. Холлның пікірінше, епископтың уақытша билігі 12 ғасырдың басында Либертидің ішкі саясатында епископтың үстемдігінің қалыптасуына байланысты дамыды. Бірақ епископтар Нортумберленд шерифінің және оның қызметкерлерінің билігін жоққа шығарды, мысалы, екінші шериф Шотландия королі Малкольм Канморды өлтірген деген күдік болды. Корольдік Дурхэмды 13 ғасырдың соңына дейін Нортумберленд құрамына кіретін деп есептеді. Нортумберленд лауазымды тұлғаларымен даулар 1293 жылға дейін шешілмеді, онда епископ Антоний Бек және оның басқарушысы Нортумберленд судьяларының шақыруына келмеді, содан кейін іс Парламентке жетті. Бек Парламентте «Нортумберленд шерифі Дурхэм шерифі емес және ол шериф ретінде осы бостандыққа кірмейді, бұл ежелден бері белгілі» деп мәлімдеді, сондай-ақ Дурхэм басқа графтықтардан тәуелсіз екенін айтты. Бұл аргументтер қабылданды, өйткені 14 ғасырға қарай Дурхэм тікелей корольдік бұйрықтарын алатын Паллатин графтығы деп есептелді. Бұл кезеңде епископтардың юрисдикциясы Садберге вапентакесін 1189 жылы епископ Хью де Пуисет сатып алғанда кеңейтілді. Ол біртіндеп Дурхэмға қосылды, бірақ 1586 жылға дейін жеке сот отырыстарын сақтап қалды.

Төмендеу және жою

Палатинаттың кейінгі тарихы король мен парламенттің епископтардың өкілеттерін біртіндеп азайтып, графтықты Англиядағы жергілікті басқарудың қалыпты жүйесіне біріктіруімен сипатталады. Бұл процесс 1536 жылы басталды, онда қайтару актісі епископты қылмыстарды кешіруге немесе сот қызметкерлерін тағайындауға болмайтындықтан айырды және болашақта графтықтың құқықтық жүйесі епископтың емес, корольдің атынан жүргізілетінін міндеттеді. 1596 жылы I Елизаветаның тұсында палатинаттың сот канцеляриясына шектеулер қойылды. Он тоғызыншы ғасырда Дурхэмнің басқаруына әсер ететін бірнеше Парламент актілері қабылданды. 1836 жылғы Дурхэм (Графтық Палатинат) актісі епископтың қалған палатинат құқықтарын Таққа беру арқылы палатинатты тиімді түрде жойды. Осы актінің құрылымына күмән тудырғандықтан 1858 жылы Дурхэм графтығына қатысты Палатинат актісі қабылданды. Дурхэм 1888 жылғы Жергілікті басқару актісімен жүзеге асырылған ағылшын және уэльс жергілікті басқаруын стандарттауға енгізілді, ол Дурхэм графтық кеңесін құрды. Дурхэм 1971 жылғы Соттар актісімен жеке сот канцеляриясын жойғанға дейін өзінің жеке сот жүйесін сақтап келді.

Әкімшілік

Ең үлкен аумағында, округтік палатин Дурхамның төңірегіндегі үлкен, үздіріспей жатқан аумақтан және солтүстік және оңтүстікке қарай бірнеше эксклавтардан тұрды. Үздіріспей жатқан аумақ солтүстікте Тайн және Дервент өзендерімен, шығыста Солтүстік теңізімен, оңтүстікте Тиз өзенімен және батыста Пеннин тауларымен шектесетін. Эксклавтарға Нортумберлендтегі Бедлингтоншир, Айлендшир және Норхамшир, сондай-ақ Йоркширдің Солтүстік бөлігіндегі Крейкшир кірді. Дурхамның өзі 13-шы ғасырда төрт "ауданына" (жүздіктерге баламалы) бөлінді, олардың аттары басты қалаларымен байланысты: Честер-ле-Стрит, Дарлингтон, Изингтон және Стоктон. Әр ауданда өз сот дәрігері және үш апта сайынғы сот отырысы болды. 991 жылы алғаш рет жиналған данегельд салығын епископтар төлегеніне ешқандай дәлел жоқ; Нормандық жаулап алудан кейін ол Дурхам да кірмеген Domesday сараптамасына негізделген тұрақты салыққа айналды. Дурхамның салықтан босатылғанын көрсететін бірнеше құжат сақталған, соның ішінде Вильгельм II патшаның екі жарлығы және Генрих II патшаның жарғылары, олар палатинді көптеген салықтардан босатып, Генрих I және Вильгельм II патшалардың тұсында берілген ұқсас артықшылықтарды қайта растады. Епископтық вакант болған кезде ол Англия қазынасы жүргізген тізімдерге енгізілді, ол карукаж сияқты салықтар төленбегенін көрсетті. Генрих II патша Кларендон сот жүйесін палатинатқа енгізген кезде, ол өз әрекеттерін үлгі ретінде пайдаланбау керектігін айтты, бұл патша судьяларын қатыстырмау палатинаттың артықшылығы екенін білдіреді. Палатинат Саладин ондығына бағынуға тиіс пе, жоқ па, белгісіз, өйткені Пуизе епископы крест жорығына қатысуға уәде берді және осылайша оны төлеуден босатылды. 1208 жылы епископ Филипп де Пуатудың қайтысынан кейін туған бос орын кезінде Джон патша палатинатта ақша жинаған көрінеді, бірақ бұл жергілікті артықшылықтарды бұзу деп есептелді.

Үкімет және соттар

Палатиннің өз үкіметі болды, оның лауазымдарының барлығын епископ тағайындады. 15 ғасырға дейін ең маңызды әкімшілік лауазымы стюардқа тиесілі болды, сондай-ақ палатинде шериф, коронерлер, камерагер және канцлер болды. Палатин қазынасы 12 ғасырда құрылды. Палатин жиналысы бүкіл округтің өкілі ретінде салық және қаржылық мәселелермен айналысты. Епископ кеңесі, дін қызметкерлері, шериф және барондардан тұрады, сот істерін реттеді. Палатин ақырында канцлерлік, жалпы сот, адмиралтейство және маршалдық соттарды қоса алғанда, бірнеше соттарды құрды. 1873 жылғы Жоғарғы Сот Актісімен таратылды.

Сент-Кутберт және Халивер халықтары

Орта ғасырлар дәуірінде Сент-Кутберт жартылай тәуелсіз аймақта өмір сүретін халықтың өзін-өзі анықтауында маңызды саяси рөл атқарды. Осы аймақта әулие, аймақтың тәуелсіздігінің қуатты символына айналды. Палатинат тұрғындары "haliwerfolc" деп аталды, бұл көне ағылшын тіліндегі фраза шамамен "әулиенің халқы" деп аударылады, ал Кутберт өзінің иелігін қатал қорғаушы ретінде танылды. Дурхемдік Симеон Уильям Басқыншының салық жинаушысы Ранулф туралы әңгіме айтады, ол әулиенің халқынан мемлекеттік кіріс жинауға жіберілді. Сент-Кутберт, өзінің бостандықтарына жасалған бұл тиісуге ашуланып, Ранулфқа "қорқынышты жаза берді", ол епископтықтан тірі қалғанына қуанды. Бұл әңгіме, оқиғалар болғаннан кейін жазылған болуы мүмкін екеніне қарамастан, салық салу мәселесінде епископтың артықшылықтары туралы жергілікті көзқарасты көрсететіндіктен құнды болып табылады.

Мұра

Дурхэм епископтары мен палатинатқа қатысты бірнеше ғимараттар сақталған, оның ішінде Дурхэм, Норхэм және Епископ Оклендтегі қамалдар, сондай-ақ Дурхэмдегі Палас Гриндегі қазына ғимараты бар. Туристік индустрия графтық палатинатты Дурхэмді насихаттау үшін пайдаланады, көбінесе «принц-епископтардың жері» деген ұранды қолданады. Бұл фразаны Дарем округінің біртұтас әкімшілік бірлігіне кіргендегі жол белгілерінде де көруге болады.