Кіріспе

1987 жылғы сот ісі

Steinberg v. Columbia Pictures Industries, Inc., 663 F. Supp. 706 (S. D. N. Y. 1987) – суретші Саул Штайнберг 1984 жылғы «Гадсондағы Мәскеу» фильмін өндіруге және жарнамалауға қатысқан бірнеше тарапты сотқа берген федералдық іс. Ол фильмнің жарнамалық плакаты «The New Yorker» журналы үшін жасаған «9-шы авенюден әлемге қарау» мұқабасының авторлық құқығын бұзды деп шағымданып, сотқа жүгінген.

Процедуралық ұстаным

Бұл іс Нью-Йорк штатының оңтүстік округінде судья Луис Л. Стентонның алдында тыңдалды. Columbia Pictures Industries, Inc., RCA Corporation және бірнеше ірі газеттерден құралған сотталушылар Стейнбергтің авторлық құқықты бұзу туралы айыптауларын жоққа шығарды және (1) пародия ретіндегі әділ пайдалану, (2) эстоппель және (3) мерзімнің өткізілуі (laches) сияқты қарсы дәлелдер келтірді. Екі тарап та соттан шешім шығаруды талап етті.

Нәтиже

Сот авторлық құқықты бұзу туралы мәселе бойынша Штейнбергеге тараптардың ешқайсысы да өз қорғаныстарын дәлелдемегендігінен қысқаша сот шешімі шығарды.

Екі сурет

Дау-жанжалдың тақырыбы Стайнбергтің "9-шы авенюден әлемге көрініс" немесе "Жергілікті Нью-Йорктіктің әлемге көзқарасы" деп аталатын суреті болды. 1976 жылғы 29 наурызда шыққан "Нью-Йоркер" журналының мұқабасында жарық көрген сурет Манхэттеннің төрт блогын егжей-тегжейлі бейнелейді, ал АҚШ-тың қалған бөлігі мен әлем фонда сирек сызылған. Көкжиек қызыл сызықпен белгіленген, ал жоғары жағында көк түсті жіңішке бояу аспанды көрсетеді. Жоғары жағында журналдың аты әдеттегі шрифтімен жазылған. "Нью-Йоркер" суретті АҚШ Авторлық құқық кеңсесінде тіркеп, авторлық құқығын Стайнбергке берді. Шамамен үш айдан кейін журнал суреттің плакаттарын басып, сату туралы келісім жасады. "Мәскеудегі Хадсон" плакатында фильмнің бас рөлін сомдаған Робин Уильямс және оның екі әріптесі кадрдың төменгі жағында бейнеленген, ал олардың артында Манхэттеннің төрт қала блогы егжей-тегжейлі көрсетілген. Фонда Атлант мұхитын көрсететін көк жолақ, Еуропадағы қалаларды білдіретін үш нысан, және "Мәскеу" деп жазылған ресейлік стильдегі ғимараттар орналасқан. Тағы да көкжиек қызыл сызықпен, ал аспан көк түсті жіңішке бояумен белгіленген. Жоғарыда фильмнің аты "Нью-Йоркер" журналының шрифтімен жазылған. Плакаттың суреті елдегі көптеген газеттерде жарнама ретінде жарияланды.

Көшіру мәселесі

Сот құқық бұзушылық ережесін былай түсіндіреді: "Авторлық құқықты бұзу туралы істе жеңіске жетіп, талапкер авторлық құқыққа ие екенін және жауапкердің оны көшіргенін дәлелдеуі керек". Штейнбергтің суретіне қатысты авторлық құқығының күшіне дау болмағандықтан, қарастырылатын жалғыз мәселе – айыпталушылар фильм плакатын жасағанда суретті көшіргені ме екені болды. Айыпталушылардың суретті көшіргеніне қатысты мәселені анықтау үшін сот, қолжетімділіктің жанама дәлелдеріне және екі жұмыстың арасындағы маңызды ұқсастықтарға жүгінді. Сотта айыпталушылардың авторлық құқыққа ие жұмыстарға қол жеткізгеніне жетерлік дәлелдер табылды; іс барысында айыпталушылар тіпті Стейнбергтің плакатын өз плакаттары үшін шабыт көзі ретінде пайдаланғанын мойындады. Екі жұмыстың "маңызды ұқсастығы" туралы сұраққа жауап беру үшін сот: "Кездейсоқ қарапайым бақылаушы осы көшірмені авторлық құқыққа ие жұмыстан алынған деп тани ма?" деп сұрады. Әлем картасын "эгоцентрлік және миопиялық перспективадан" салу идеясы авторлық құқыққа ие бола алмайтынын мойындағанмен, сот айыпталушылар Стейнберг плакатының идеясын ғана емес, оның формасын да көшірген деп шешті. Мысал ретінде, сот суреттелген төрт қалалық блоктардың бұрышын, орналасуын және егжей-тегжейін; көкжиек пен аспандағы түс қолданысын; екі жұмыста да орын аттары мен жоғарғы жақтағы тақырыптар үшін қолданылған ерекше әріптерді; және екі жұмыстың жалпы стильдік әсерін атады. Сот жұмыстар арасындағы кез келген ұқсастықты қорғалмайтын "scènes à faire" немесе Нью-Йоркті бейнелеуге ортақ стандартты тақырыптар деп қарастырмады.

Қорғау

Сот «Гудзон плакатындағы Мәскеу» суретінің пародия емес деп шешім шығарды, себебі ол Стейнбергтің өзінің суретін сатиралауды көздемеген, тек Стейнбергтің жұмысында пародияланған, провинциалдық Нью-Йорк тұрғынының сол тұжырымдамасын сатиралаған. Авторлық құқыққа ие жұмыс пародияның нысаны болмағандықтан, суретті пайдалану әділ қолданысқа жатпайды. Сотталушылар Стейнбергтің өзінің авторлық құқығын қорғаудан бас тартқанын, себебі ол сегіз жыл бойы басқалардың плакаттарын жалғандауына және өз идеясын басқа жерлерге бейімдеуіне қарсы шара қолданбағанын, сондай-ақ фильмді насихаттаған газет жарнамаларына жауап бермегенін алға тартты. Сот бұл аргументті қабылдамады, сотталушылар эстоппелдің ешбір элементін дәлелдемегенін мәлімдеді: 1) факті бойынша ұсыныс; 2) оған сенудің дұрыстығы; 3) ұсыныс жасаған тараптың бас тартуынан туындаған зиян немесе шығын. Сотталушылар Стейнбергтің газеттегі жарнамаларға шағым айтпауы арқылы кино плакатында оның суретін пайдалануға келісімін білдіргенін мәлімдесе де, судья бұл пікірмен келіспеді және сотталушылар Стейнбергтің наразылығын білгеннен кейін де заңбұзушылық жарнамаларды пайдалануын жалғастырғанын атап өтті. Бұған қоса, тараптар арасында эстоппел тудыруға болатын ешқандай қарым-қатынас болған жоқ. Соңында, сотталушылар лахеттердің болуын талап етіп, Стейнбергтің «Колумбия Пикчерс» компаниясына күдіктелген бұзушылық туралы шағымын сот ісінде өтемақы мөлшерін арттыру үшін алты айдан астам күткенін мәлімдеді. Сот бұл шағымды қабылдамады, себебі Стейнберг өзінің шағымын сотталушылармен олардың жарнамалық кампаниясын бастағаннан кейін бірнеше апта ішінде тіркеген, ал күдіктелген бұзушылық жұмысы жарияланғаннан бастап сотқа шағымдану арасындағы алты айлық кешігу лахеттерді талап ету үшін жеткіліксіз екенін айтты.

Авторлық құқықтарды бұзуға арналған тест

Сот авторлық құқықты бұзу сынағын жарамды авторлық құқыққа ие затты көшіру деп белгілейді, қорғалатын элементтердің бұрыс пайдаланылуына немесе тіпті Штейнбергтің суретіндегі қорғалатын және қорғалмайтын элементтер арасындағы ешқандай айырмашылыққа сілтеме жасамайды. Бұл 2-ші апелляциялық округінің Nichols v. Universal Pictures Corp., 45 F.2d 119 (1930) ісіндегі бұрынғы шешіміне қайшы келеді, онда бұзушылық көшіру және бұрыс иемдену болған жағдайда ғана орын алады деп көрсетілген. Nichols шешімінде, егер күдікпен айыпталушы түпнұсқа жұмыстың тек қорғалмаған элементтерін көшірсе, онда бұрыс иемдену болмайды деп шешілді. Демек, көшіру фактісін анықтау үшін жұмыстың қорғалатын және қорғалмайтын элементтерін қарастыру дұрыс болғанымен, бұрыс иемденуді анықтау үшін тек қорғалатын элементтер ғана маңызды.