Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық инженер және Вермонт саясаткері (1861–1934)
American engineer and Vermont politician (1861–1934)
Джеймс Хартнесс (3 қыркүйек 1861 – 2 ақпан 1934) – американдық кәсіпкер, өнертапқыш, механикалық инженер, кәсіпкер, әуесқой астроном және саясаткер, 1921–1923 жылдары Вермонт штатының 58-ші губернаторы қызметін атқарған.
James Hartness (September 3, 1861 – February 2, 1934) was an American business executive, inventor, mechanical engineer, entrepreneur, amateur astronomer, and politician who served as the 58th governor of Vermont from 1921 to 1923.
Ерте өмір және білім
Хартнесс Нью-Йорк штатының Шенеқтади қаласында Джон Уильям Хартнесс пен Урсилла (Джексон) Хартнестің үш ұлының бірі ретінде дүниеге келді. Оның отбасы 1863 жылы Огайо штатының Кливленд қаласына көшіп, онда оның әкесі қаланың машина жасау шеберханаларында бригадир болып жұмыс істеді. Хартнесс он алты жасқа дейін Кливлендтің мемлекеттік мектептерінде оқыды, содан кейін шеберге оқушы болды. Ол 1904 жылы Спрингфилдтегі үйін салды, ол шиңделген стильдегі архитектураның үлгісі. 1954 жылдан бері ол қонақүй және мейрамхана болып табылады және оған байланысты болғандықтан Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.
Hartness was born in Schenectady, New York, one of three sons of John William Hartness and Ursilla (Jackson) Hartness. His family moved to Cleveland, Ohio, in 1863 where his father worked as a foreman in the city's machine shops. Hartness was educated in the public schools of Cleveland until he was sixteen, when he became an apprentice machinist. He built his Springfield home in 1904, which is an example of shingle style architecture. An inn and restaurant since 1954, it is listed on the National Register of Historic Places for its connection to him.
Инженерлік және кәсіпкерлік
[[File:TurretLatheBarWork.jpg|thumb|right|Бөлшектерді тіреу арқылы өңдеу—Токарлық станокта ұзын тіректен жасалған бөлшектер. 1888–1889 жылдардың қысында ол бірнеше компанияда қысқа уақыт жұмыс істеді: Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Pratt & Whitney; Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы Eaton, Cole and Burnham Co., және Пенсильвания штатының Скоттдейл қаласындағы бір зауыт. Жазық мұнаралы токарлық станок бұрынғы мұнаралы токарлық станоктарға қарағанда беріктігі артық болды, бұл жоғары дәлдікке, жылдамдық пен беруге, сондай-ақ ұзақ кесулерге мүмкіндік берді. Хартнесс станокты толықтыру үшін жақсартылған роликті тіреу және қалып бас дизайны сияқты бірқатар жоғары жетілдірілген құралдарды да жасады. Бұл артықшылықтардың бәрі жақсы бөлшектерді жылдамырақ және арзанырақ жасауға мүмкіндік берді, бұл станокты өндірушілер үшін өте тартымды етті. Бұл жолы Хартнесс өзінің патентына деген қызығушылығын қорғауға дайын болды. Ол J&L компаниясымен әр машина үшін 100 доллар сыйақы алу туралы келісім жасады. Хартнесс J&L компаниясының бизнес-моделін әртүрлі машиналарды тапсырыс бойынша жасаудан осы бір өнімді өндіруге және жақсартуға мамандануға өзгертті. Бұл станок құралы тез танылып, өндіріс секторынан күніне 10 данадан тапсырыс келе бастады. Нәтижесінде Хартнесс күніне 1000 долларға дейін авторлық сыйақы алған деп хабарлады. Ол сондай-ақ жаңа Jones and Lamson өнімдерін таныстыру үшін тартымды және ақпараттық каталогтарды ұсынды. Хартнесс J&L компаниясында үлкен үлес иеленді. Ол 1896 жылы менеджер, ал 1901 жылы президент болды және 1933 жылы зейнетке шықты. J&L Хартнесс жазық мұнаралы токарлық станогының бірнеше модельдерін, автоматтік патронмен токарлық станокты, автоматтік қалыпты, бұрандалы өрімдерді салыстыру құралын және Fay автоматтік токарлық станогын ұсынды. J&L компаниясының Вермонт штатының Спрингфилд қаласында, Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында және Англияның Лондон қаласында кеңселерi болды, сонымен қатар тағы бес елде агенттері болды. Оптикалық салыстырғыш – бұл бөлшектің ұлғайтылған силуэтін экранға проекциялап, оның өлшемдерін және геометриясын белгіленген шектермен салыстырып тексеру үшін оптикалық принциптерді қолданатын құрылғы. Әдетте механиктер бұрандалардың техникалық талаптарға сәйкес келуін бағалау үшін механикалық өлшегішті пайдаланған. Хартнесс оптика және ұлғайту туралы білімін өлшеу үшін практикалық оптикалық әдіс әзірлеу үшін қолданды.
[[File:TurretLatheBarWork. jpg|thumb|right|Bar work—Pieces made by a turret lathe from a long bar of stock. During the winter of 1888–1889, he worked briefly for several companies: Pratt & Whitney in Hartford, Connecticut; Eaton, Cole and Burnham Co. in Bridgeport, Connecticut, and a plant in Scottdale, Pennsylvania. The flat turret lathe improved upon earlier turret lathes via greater rigidity, allowing higher precision, higher speeds and feeds, and longer cuts. Hartness also developed an array of highly advanced tooling to complement the lathe, including improved roller bar feed and die head designs. All of these advantages allowed better parts to be made faster, and thus less expensively, which made the lathe highly desirable to manufacturers. This time, Hartness was prepared to defend his interest in his patent. He arranged with J&L to receive a $100 royalty on each machine. Hartness changed J&L's business model from making a wide variety of machines to order to specializing in the manufacturing and improving of this one product. With rapid acceptance of this machine tool, orders reached 10 units per day from the manufacturing sector. As a result, Hartness reportedly received up to $1,000 per day in royalties. He also introduced appealing and informative catalogues to market the new Jones and Lamson products. Hartness acquired a large interest in J&L. He became manager in 1896 and president in 1901 until his retirement in 1933. showed that J&L offered several models of Hartness flat turret lathe, an automatic chucking lathe, an automatic die, a screw thread comparator, and the Fay automatic lathe. J&L had offices in Springfield, Vermont, San Francisco, California, and London, England, plus agents in five other countries. an optical comparator, a device that applies the principles of optics to the inspection of manufactured parts by projecting the magnified silhouette of a part onto a screen where its dimensions and geometry of the part are measured against prescribed limits. Traditionally, mechanics used a mechanical gauge to assess whether screws were to specifications. Hartness employed his knowledge of optics and magnification to devise a much more practical optical method for measurement.
Машина жасаушы кәсіпкерлердің кеңесшісі
Хартнес J&L-де жұмыс істейтін дарынды өнертапқыштарды өздерінің кәсіпкерлік жолын бастауға ынталандырды. Олардың арасында Спрингфилд қаласынан үш компания және Вермонт штатының Виндзор қаласынан бір компания болды:
Эдвин Р. Феллоз, Fellows Gear Shaper Company компаниясының негізін қалаушы,
Уильям Л. Брайант, Bryant Chucking Grinder Company компаниясының негізін қалаушы,
Фред П. Лавджой, Lovejoy Tool Company компаниясының негізін қалаушы,
Джордж О. Гридли, National Acme Company компаниясының негізін қалаушы.
Hartness encouraged talented inventors in his employ at J&L to strike out on their own as entrepreneurs. These included three Springfield companies and one Windsor, Vermont company:
Edwin R. Fellows, founder of the Fellows Gear Shaper Company
William L. Bryant, founder of the Bryant Chucking Grinder Company
Fred P. Lovejoy, founder of the Lovejoy Tool Company
George O. Gridley, founder of the National Acme Company
Осы адамдар құрған компаниялар Спрингфилд пен Виндзорды шикізатқа немесе нарықтарға қолжетімділік емес, талантты инженерлер мен машина жасаушылардың болуы арқасында гүлденген өндірістік аймаққа айналдырды. Джозеф Роу Хартнесті машина жасау құралдарын жасаушылардың жас буынына насаяттары үшін Генри Модслей мен Элиша К. Рут деңгейіне қойды.
The companies started by these men helped make Springfield and Windsor a prosperous manufacturing region, thanks not to its access to raw materials or markets, but due to a pool of talented engineers and machinists. Joseph Roe ranked Hartness in the class of Henry Maudslay and Elisha K. Root for his mentorship of a younger generation of machine tool builders.
Менеджмент
Оның күйеу баласы Ральф Фландрс, Хартнестің "Жұмыс басқарудағы адам факторы" кітабында "жұмыскерлерді ләззаттандырып, өнімділікке жетелейтін кейбір факторларды" қарастырғанын хабарлады.
His son in law, Ralph Flanders, reported that Hartness examined "some of the elements which go into making workmen both contented and productive" in his book The Human Factor in Works Management.
Әуе қатынасы
Хартнес алғаш рет 1913 жылы Фердинанд фон Цеппелин жобалаған, сутекпен толтырылған дирижабльмен Германияда ұшты. 1914 жылы Хартнес Нью-Йорк штатының Гарден-Сити қаласының жанында «Райт Флайер» ұшағын жүргізуді үйренді. Содан кейін Хартнес Американың Аэро клубынан ұшқыш куәлігін алды. Ол Вермонт Аэро клубын ұйымдастырып, оның президенті болды. Хартнес Спрингфилд әуежайы үшін жерді мемлекетке сыйға тартты, осылайша Вермонт штатындағы алғашқы әуежай – Хартнес мемлекеттік әуежайы құрылды. Атлант мұхитын аттап өткеннен кейін Чарльз Линдберг авиацияны насихаттау мақсатымен «Сент-Луистің рухы» ұшағымен АҚШ бойынша саяхаттады. Ол Вермонт штатына сапары барысында 1927 жылдың 26 шілдесінде Спрингфилдке қонды және әуежайда өткен үлкен жиынға қатысып сөз сөйледі. Хартнес Линдбергті өз үйінде күтіп алды.
Hartness first flew in Germany in 1913 in a hydrogen filled airship, designed by Ferdinand von Zeppelin. In 1914, Hartness learned to fly a Wright Flyer near Garden City, New York. Hartness then obtained his pilot's license from the Aero Club of America. He encouraged, and served as president of, the Vermont Aero Club. He donated the land for the Springfield Aerodrome to the state, establishing the first airfield in Vermont—Hartness State Airport. After his trans Atlantic flight, Charles Lindbergh toured the United States in the Spirit of St. Louis to promote aviation. He landed in Springfield on July 26, 1927 in his visit to Vermont and spoke at a large gathering at the airport. Hartness hosted Lindbergh at his home.
Саясат және үкімет
Хартнесс 1914 жылдан 1920 жылға дейін Вермонт штатының білім беру кеңесінің мүшесі болды және 1915 жылдан 1920 жылға дейін оның төрағасы қызметін атқарды. Оның басшылығымен кеңес мұғалімдерді даярлауды біркелкілендіру және Вермонт штатының шағын ауылдық мектептерінің материалдық-техникалық жағдайын жақсарту бойынша шаралар қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Вермонт штатының федералдық азық-түлік басқарушысы болып тағайындалды. Азық-түлік басқарушылары халық арасында азық-түлік ресурстарын үнемдеу және өндірісті ұлғайту жөніндегі науқандарды ұйымдастыру арқылы соғысқа қолдау көрсетуге жауапты болды, оның ішінде "Ет жемейтін дүйсенбі" және "Бұдай жемейтін сәрсенбі" сияқты шаралар, сондай-ақ "Жеңіс бағы" егуді ұйымдастырды.
Hartness was a member of the Vermont Board of Education from 1914 until 1920, and served as its chairman from 1915 to 1920. Under his leadership, the board took steps to standardize teacher training and improve the physical condition of Vermont's small rural schools. During World War I, he was appointed Federal Food Administrator for Vermont. Food administrators were responsible for contributing to the war effort by leading campaigns to promote food conservation and production among the public, including "Meatless Monday" and "Wheatless Wednesday", as well as the cultivation of Victory gardens.
Вермонт губернаторы
1920 жылы республикашыл Хартнес партияның губернаторлыққа үміткерлігіне түсті. Америка Құрама Штаттары Конституциясына Он тоғызыншы түзетуді қабылдауды қолдаған ол, әйелдерге дауыс беруге рұқсат берілгеннен кейін кеңейген сайлау құқығынан және штаттық партиялық съездерін алмастырған алғашқы сайлаулардан пайдаланып, партияның «Тау ережесін» айналып өтіп, тікелей үміткерлік үшін үгіт жүргізуге бекінді. Алғашқы сайлауда Хартнес дауыстардың 39 пайызын алып, үш белгілі кандидатты жеңді. 1921-1923 жылдар аралығында ол Вермонт штатының жол желісін жақсарту және өндірісті мемлекет экономикасын дамытудың негізгі факторы ретінде қолдау үшін жұмыс істеді. Хартнес губернаторларды бір мерзімге ғана шектейтін «Тау ережесі» қағидасын сақтап, 1922 жылы қайта сайлануға түспеді.
A Republican, in 1920, Hartness ran for the party's gubernatorial nomination. An advocate of passing the Nineteenth Amendment to the United States Constitution, he decided to take advantage of the expanded electorate when women were permitted to vote, as well as the primary elections that had replaced state party conventions, to bypass the party's Mountain Rule and campaign directly for the nomination. In the primary, Hartness obtained 39 percent of the vote, defeating three well established candidates. During his 1921 to 1923 term, he worked to improve Vermont's road network and promote manufacturing as the key to expanding the state's economy. Hartness adhered to the Mountain Rule provision that limited governors to one term and did not seek reelection in 1922.
Өлім және жерлеу
Хартнес 1934 жылдың 2 ақпанында Спрингфилд қаласында қайтыс болды. Ол Спрингфилдтегі Саммер Хилл бейістігіне жерленді.
Hartness died in Springfield on February 2, 1934. He was buried at Summer Hill Cemetery in Springfield.