Кіріспе

Кореялық ғалым (өркендеген 15 ғасыр)

Чо Ман ри (최만리, 23 қазан 1445 ж. қайтыс болды) немесе кейде Чой Маль ли деп те жазады, 1444 жылы басқа конфуцийшіл ғалымдармен бірге хангулдің (кейін еонмун деп аталған) жасалуына қарсы сөйлеген Қадірлілер залының (хангул=집현전 부제학) доценті болды. Ол сол жылы Седжонг патшаға хангулға қарсы келесідей ұсыныс жасады:

Хангулға қарсы наразылығы

Классикалық қытайша-ағылшынша аударма集賢殿副提學崔萬里等 上疏曰 臣等伏觀 諺文制作 至爲神妙 創物運智 瓊出千古 然而以臣等區區管見 尙有可疑者 敢布危懇 謹疏于後 伏惟 聖裁 Чхо Манри, Ысқылымдар залындағы білім беру жөніндегі вице-министр және басқалар осы ұсынысты жасайды: Сіздің шаңырағыңыздың құлдары эонмунның жоғары даналықпен жасалғанын және оның сұлулығы бұрын-соңды көрінбегенін байқады. Алайда, біздің шектеулі көзқарасымызда, әлі де күмән тудыратын нәрселер бар және оларды төменде тізіп, Сіздің шешіміңізді күтеміз. 我朝自祖宗以來 至誠事大 一遵華制 今當同文同軌之時 創作諺文 有駭觀聽 儻曰諺文 皆本古字非新字也 則字形雖倣古之篆文 用音合字盡反於古 實無所據 若流中國 或有非議者 豈不有愧於事大慕華 Біздің мемлекетіміз ата-бабаларымыздан бері Қытайдың үлкен стандарттарын ұстанды және орындады. Енді бір жазумен, бір жолмен жазылған кезде, эонмун сияқты жаңа жазу жасау таң қалдырады. Егер біреу эонмун ескі жазуға негізделген және жаңа емес деп мәлімдесе: әрине, эонмун әріптерінің пішіні ежелгі мөр жазуын еліктесе де, дыбыстарды біріктіру арқылы жазу жасау дәстүрге қайшы және шын мәнінде, ешқандай негізі жоқ. Егер қытайлықтар бұл туралы естіп, қарсылық білдірсе, бұл Ұлы мемлекетке және Қытайға құрмет көрсетуде біздің ұятқа қалуымызға себеп болар. 自古九州之內 風土雖異 未有因方言而別爲文字者 雖蒙古西夏女眞日本西蕃之類各有其字 是皆夷狄事耳無足道者 傳曰用夏變夷 未聞變於夷者也 歷代中國皆以我國箕子遺風 文物禮欒 比擬中華 今別作諺文 捨中國自同於夷狄是所謂棄蘇合之香而取螗螂之丸也 豈非文明之大累哉 Қытайдың ішінде әдет-ғұрыптар әр түрлі болғанымен, олардың диалектілік сөйлеуі халықты өз жазуын жасауға мәжбүр еткен емес. Монғолдар, тангуттар, юрчендер, жапондықтар және тибеттіктер сияқты батыс варварлардың өз жазуы болғанымен, бұл варварлық мәселе және оны қарастыруға болмайды. «Шиа әулетінің мәдениетін варварларды өзгерту үшін пайдаланыңыз» делінеді. Ешкім варварларға бейімделгенін естімеген. Тарихтағы әр түрлі әулеттер бізді Қытайдың аңыздық виконты Гижаның ұрпақтары деп есептеген, өйткені біздің өнер бұйымдарымыз, әдет-ғұрыптарымыз және салт-дәстүрлеріміз Қытайға ұқсас. Егер біз бөлек эонмун жасасақ, Қытайды тастап, өзімізді варварларға теңесек, бұл хош иісті шөптерді мантинің дәрісімен ауыстыру сияқты болар. Бұл біздің өркениетімізге үлкен зиян келтірмес пе? 新羅薜聰吏讀, 雖爲鄙俚, 然皆借中國通行之字, 施於語助, 與文字元不相離, 故雖至胥吏僕隷之徒, 必欲習之。 先讀數書, 粗知文字, 然後乃用吏讀。 用吏讀者, 須憑文字, 乃能達意, 故因吏讀而知文字者頗多, 亦興學之一助也。 若我國, 元不知文字, 如結繩之世, 則姑借諺文, 以資一時之用猶可, 而執正議者必曰: “與其行諺文以姑息, 不若寧而習中國通行之文字, 以爲久長之計也。” 而況吏讀行之數千年, 而簿書期會等事, 無有防礎者, 何用改舊行無弊之文, 別創鄙諺無益之字乎? 若行諺文, 則爲吏者專習諺文, 不顧學問文字, 吏員岐而爲二。 苟爲吏者以諺文而宦達, 則後進皆見其如此也, 以爲: “二十七字諺文, 足以立身於世, 何須苦心勞思, 窮性理之學哉?” 如此則數十年之後, 知文字者必少。 雖能以諺文而施於吏事, 不知聖賢之文字, 則不學墻面, 昧於事理之是非, 徒工於諺文, 將何用哉? 我國家積累右文之化, 恐漸至掃地矣。 前此吏讀, 雖不外於文字, 有識者尙且鄙之, 思欲以吏文易之, 而況諺文與文字, 暫不干涉, 專用委巷俚語者乎? 借使諺文自前朝有之, 以今日文明之治, 變魯至道之意, 尙肯因循而襲之乎? 必有更張之議者, 此灼然可知之理也。 厭舊喜新, 古今通患, 今此諺文不過新奇一藝耳, 於學有損, 於治無益, 反覆籌之, 未見其可也. Силлада Сеол Чонг жасаған Idu жазуы қарапайым болғанымен, ол корей сөздерін қытай тіліндегі эквивалентті мағынасы немесе дыбысы арқылы жазып, тілге көмектеседі, бұл ханжадан алыстамайды. Сондықтан, тіпті кеңсе қызметкерлері мен құлдар да оны үйренуге тырысады. Бірнеше кітап оқып, олар ханжаны біраз біледі де, содан кейін Idu-ға көшеді. Idu қолданушылар ханжаны білуі керек, өйткені олар осылайша ханжа білімін жинап, білім беруге көмектеседі. Егер біздің мемлекетімізде жазу болмаса, мысалы, тораптар дәуірінде, эонмун уақытша пайдалану үшін қабылдануы мүмкін. Бірақ адал шенеуніктер: «Эонмунмен уақытша шешім табудың орнына, Қытайда қолданылатын ханжаны үйрену ұзақ мерзімді перспективада дұрыс» дейді. Одан әрі, Idu мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді және кеңсе жұмысында ешқандай қиындықтар туындаған жоқ. Неліктен тиімді жазуды өзгертіп, пайдасыз жаңа жазуды ойлап табу керек? Эонмун енгізілсе, кеңсе қызметкерлері эонмунға ғана назар аударып, білім мен ханжаны ескермейді, кеңсе қызметкерлері екіге бөлінеді. Егер кеңсе қызметкері эонмун арқылы мансапқа жетсе, жастар оны осылай көреді және: «27 эонмун әрпімен әлемде өмір сүру жеткілікті, неліктен қиындықтармен күресіп, табиғатты зерттеу керек?» дейді. Осылай болса, ондаған жылдардан кейін ханжа білетін адамдар азаяды. Эонмун кеңсе жұмысында көмектесе алғанымен, қасиеттілердің жазуын білмесе, бұл қабырғаға қараумен тең, шындықтың мәнісін түсінбеумен тең. Эонмунмен айналысудың қандай мағынасы бар? Менің елімнің мәдениеті құлдырап бара жатыр деп қорқамын. Бұрынғы Idu, ханжаға негізделгенімен, білімді адамдар оны ханжамен алмастыруға тырысқан. Эонмун ханжамен байланыссыз, қарапайым тілде жасалған болса, неге оны пайдалану керек? Эонмун бұрыннан бері болса, бүгінгі өркениеттің жағдайында, Рудың жолын өзгерту ниетімен, оны қабылдауға бола ма? Оны өзгерту туралы ұсыныстар болуы керек, бұл анық. Ескіні жек көру және жаңаға құштар болу - барлық уақыттағы жалпы проблема. Қазіргі эонмун жаңалыққа құмарлықтан басқа ештеңе емес. Ол білімге зиян келтіреді және басқаруға пайдасы жоқ. Оны қайта-қайта қарастырғаннан кейін, оның мүмкіндігін көре алмаймын. 若曰如刑殺獄辭 以吏讀文字書之 則不知文理之愚民 一字之差 容或致冤 今以諺文直書其言 讀使聽之 則雖至愚之人 悉皆易曉而無抱屈者 然自古中國言與文同 獄訟之間 冤枉甚多 借以我國言之 獄囚之解吏讀者 親讀招辭 知其誣而不勝棰楚 多有枉服者 是非不知招辭之文意而被冤也明矣 若然則雖用諺文 何異於此 是知刑獄之平不平 在於獄吏之如何 而不在於言與文之同不同也 欲以諺文而平獄辭 臣等未見其可也 "Егер қылмыстық істерде, Idu жазуымен жазылған жауаптарда, мән-жайынан хабарсыз адамдар сөздердің айырмашылығынан зардап шексе, енді эонмунмен тікелей жазылғанда, тіпті ең қарапайым адамдар да оны оңай түсінеді және шағымдануға себеп болмайды. Бірақ ежелгі Қытайда сөз бен жазу бір болғанымен, сот ісінде көптеген қателіктер болған. Біздің еліміздегі түрмедегілердің Idu жазуымен жазылған жауаптарын оқыған кеңсе қызметкерлері олардың жала жапқанын біліп, азаптап, көптеген адамдарды жаңсақ айыптаған. Бұл жауаптардың мәнісін түсінбегендіктен олардың құрбан болғаны анық. Осылай болса, эонмун қолданудың қандай пайдасы бар? Сот ісінің әділдігі кеңсе қызметкерлеріне байланысты, сөз бен жазудың бірдей болуына емес. Эонмунмен сот ісін теңестіруге біздің мүмкіндігіміз жоқ."

Танымал мәдениетте

Квон Тэ Вон 2011 жылғы SBS телесериалы «Deep Rooted Tree»-де ойнады. Ли Дэ Ён 2015 жылғы MBC телесериалы «Splash Splash Love»-де ойнады. Ан Шин Ву 2016 жылғы KBS1 телесериалы «Жан Ён Силь»-де ойнады.