Кіріспе
1981-1988 жылдардағы Пәкістанның саяси одағы Демократияны қалпына келтіру қозғалысы (ДРҚ) – 1981 жылы Пәкістанның алтыншы президенті Мұхаммед Зия әл-Хақтың әскери үкіметіне қарсы шыққан саяси партиялар құрған Пәкістан саяси одағы. Пәкістан Халық партиясының Беназир Бхутто басқарған бұл одақтың мақсаты – әскери жағдайды тоқтату және демократияны қайта орнату. 1981 жылдың ақпанында құрылған одақ солшыл популизм бағытымен ерекшеленді. Оның құрамында Пәкістан Халық партиясы (ПХП), Авами Ұлттық партиясы (АҰП), Пәкістан Мұсылман Лигасы (Хуаджа Хайрутдин тобы), Пәкістан Демократиялық партиясы, Истиқлал қозғалысы, Авами қозғалысы, Ислам ғалымдарының бірлестігі (Джамиат е Улема е Ислам) және Еңбекші шаруалар партиясы (Маздур Кисан партиясы) кірді. Одақ Синд провинциясының ауылдық аймақтарында негізделді, көбінесе зорлық-зомбылықсыз әрекет етті және Пәкістан Халық партиясының (ПХП) қолдаушылары арасында ең күшті болды. Ол Гандиден бері Оңтүстік Азиядағы ең ірі зорлықсыз қозғалыстардың бірін бастады, бірақ оңтүстік бекінісінен тысқары жерлерге кеңейе алмауы және әскерилердің тиімді репрессиясы бір жарым жылдан кейін оның тарауына себеп болды. Зияның қайтысынан кейін бір апта ішінде одақ таратылды, бұл жалпы сайлауларға жол ашты және Пәкістан Халық партиясының ұлттық билікке оралуын белгіледі.
The Movement for the Restoration of Democracy (MRD), , was a political alliance in Pakistan founded in 1981 by the political parties opposing the military government of Muhammad Zia ul Haq, the sixth president of Pakistan. Headed by Benazir Bhutto of the Pakistan People's Party, its objective was the end of martial law and restoration of the democracy. Formed in February 1981, the alliance was noted for its left wing populism orientation and had Pakistan Peoples Party (PPP), Awami National Party (ANP), Pakistan Muslim League (Khwaja Khairuddin group), Pakistan Democratic Party, Tehreek e Istiqlal, Awami Tehreek, Jamiat e Ulema e Islam, and Mazdoor Kisan Party. The alliance was rooted in rural areas of Sindh Province and remained mostly nonviolent, was strongest among supporters of the Pakistan People's Party (PPP). Though it launched one of the most massive nonviolent movements in South Asia since the time of Gandhi, failure to expand beyond its southern stronghold combined with effective repression from the military led to its demise a year and half later. The alliance dissolved within a week after the death of Zia which marked its way for general elections, outlined the return of Pakistan Peoples Party in national power.
Құрылу
1970 жылдары оңшыл ПНА-ның табысына әкелген оқиғалар солтүстік бағыттағы ППП үкіметін құлатты. Зұлфиқар Әли Бхутто қайтыс болған кезде, PPP белсенділері мен қолдаушыларының шамамен 3000-ы қамауға алынды, олардың көпшілігі келесі он жыл бойы түрмеде қалды. Президент генерал Зия әл-Хақ әсіресе Синд провинциясында ұнамады, онда ППП-ге қолдау салыстырмалы түрде күшті болды. 1979 жылы президент генерал Зия әл-Хақ исламдастыру бағдарламасын іске асыруды жариялады және елде ультраконсервативті саясатын күшейтті. Ауғанстанға Ресейдің басып кіргенінен кейін президент Зия елдегі коммунистік ықпалды шектеу үшін қысымды күшейтті, сонымен қатар Батыс Пәкістанның паштундар тұратын Хайбер провинциясындағы наразылықты қоздырды. Жауап ретінде бұрынғы қарсыластар АНП және КПП президент Зияның әрекеттеріне қарсы тұруға шешім қабылдады, нәтижесінде солшылдар ППП-мен одақ құрды, ол барлық солшыл партиялардың ең беделдісі болды. 1980 жылы ППП елдегі солшыл ұйымдарға көз жеткізіп, президент Зия әл-Хақтың әскери режимін тоқтатуға шақырып, саяси қызметін қайта бастады. 1980 жылдың қазан айында ППП басшылары мен 1977 жылы құрылған Пәкістан Ұлттық Одағының саяси партиялары арасында келіссөздер басталды. Олар 1981 жылдың 6 ақпанында Карачидегі Бхуттолар отбасының үйі – 70 Клифтон мекенжайында МРД құрылуына әкелді. Одақ 1988 жылдың 24 тамызында таратылды. Одақ Зия әл-Хақ режиміне қарсы күрес бастады: алғашқы апталарда 1999 адам тұтқындалды, 189 адам қаза тапты және 126 адам жарақат алды. Бұл қозғалыс әдетте екі жеке құбылыс ретінде қарастырылады – біреуі 1983 жылдың тамызы мен қыркүйегінде, екіншісі 1986 жылы. Бұл әсіресе Синд ауылдық аймақтарында күшті болды, онда халықтың мемлекетке деген наразылығы күшейді, соңында көтерілісті басу үшін 3 армия дивизиясы мен тікұшақтар жұмылдырылды. Көтерілісшілерге қарсы әскери күш пен репрессия қолданылды, қозғалыс жаншылды. МРД-ның жеңіліске ұшырауына қарамастан, ол президент Зияны сайлау өткізуге саяси қысым жасау үшін маңызды болды. Партиялық сайлаудың өзі айтқан "позитивті нәтижелерге" әкелмейтініне көз жеткізген ол 1985 жылы партиялық емес сайлау өткізуге шешім қабылдады. Бірақ бұған дейін ол референдум арқылы президенттік сайлауда жеңіске жетті. 1984 жылы Беназир Бхутто және МРД 1984 жылғы президенттік референдумды бойкоттады, содан кейін президент Зия әл-Хақтың тұсында өтетін 1985 жылғы жалпы сайлауды бойкоттауға шақырды. 1984 жылғы референдумды және 1985 жылғы сайлауды сәтті бойкоттау, үлкен халықтық қолдауға ие екеніне сенімді болғанына қарамастан, қателік болып шықты. Жауап ретінде коммунистік партияның жетекшісі Жам Сақи Синд жоғары сотында жасырын сотқа тартылып, кейін әскери сотқа жіберілді. МРД елдің солшыл күштерін біріктірді, ал МРД-ның ең көрнекті басшылары: Нусрат Бхутто, оның қызы Беназир Бхутто, Расул Букс Палижо, Абдул Уали Хан, Жам Сақи, Сәйед Мұхаммед Касвар Гардези және тағы басқалар болды. Мыңдаған белсенділер ел бойынша, әсіресе Синд провинциясында тұтқындалды.
Шетелдік қолдау туралы дау
Пакистанның сыртқы саясатын зерттеген тарихшы МРД-ның екі басты партиясы – АНП және КПП-ның 1980-ші жылдары КСРО-дан халық пен қаржылық қолдау алғанын айтты. 1983 жылы өткен баспасөз мәслихатында президент Зия-ұл-Хак МРД-ның Пәкістанды тұрақсыздандыру мақсатымен Үндістанның қолдауымен жасалған қастандық екенін мәлімдеді, бірақ бұл мәлімдемеге сенімділік артқандардың саны Үндістан премьер-министрі Индира Гандидің Үндістан парламентінің төменгі палатасындағы сөйлесінде қозғалысты қолдаған кезде көбейді. Айыптаулардың керісіне қарамастан, Синдтегі МРД Пәкістаннан бөлінуді көздемеді, ең басты мақсаты конституцияны қайта жаңарту болды. Президент Зияның ішкі істер хатшысы Роедд Хан кейіннен билік бұл жағдайды өз пайдасына қолданып, МРД-ның елі бойынша кең танымалдылыққа ие болуына тосқауыл қойғанын жазды.
КСРО-ның ыдырауының салдары
1980 жылы PPP елдегі солшыл ұйымдарға тиімді үндеп, Президент Зия-ул-Хақтың әскери режимін тоқтатуға шақырғаннан кейін саяси қызметін бастады. 1980 жылы қазан айында ППП басшылары мен 1977 жылы Пәкістан Ұлттық Одағын құрған саяси партиялар арасында келіссөздер басталды. Олардың нәтижесінде 1981 жылдың 6 ақпанында Карачидегі Бхуттолар отбасы үйі – 70 Клифтон мекенжайында МРД құрылды. Одақ 1988 жылдың 24 тамызында таратылды. Одақ Зия-ул-Хақ режиміне қарсы күрес ашты: алғашқы апталарда 1999 адам тұтқындалды, 189 адам қаза тапты және 126 адам жарақат алды. Бұл қозғалыс көбінесе екі жеке шабуыл ретінде қарастырылады – біреуі 1983 жылдың тамызы мен қыркүйегінде, екіншісі 1986 жылы. Бұл Синд ауылдық аймағында ерекше күшті болды, онда халықтың мемлекетке деген наразылығы өршіп, ақырында көтерілісті басу үшін 3 әскер дивизиясы мен тікұшақтар жұмылдырылды.