Кіріспе

Үндістан субконтинентінің Далит кастасы
үнділік каста

Шамар (немесе Джатов) – қазіргі Үндістанның оң әрекеттер жүйесінде жоспарланған каста ретінде жіктелетін Далит қауымы. Олар Үндістан субконтинентінің барлық аймақтарында, негізінен Үндістанның солтүстік штаттарында, сондай-ақ Пәкістан мен Непалда кездеседі.

Тарих

Шамарлар дәстүрлі түрде былғары өңдеумен айналысады. Рамнараян Рават шамар қауымының былғары өңдеу кәсібімен байланысы жасалма екенін, ал шамарлар тарихи түрде егіншілікпен шұғылданғанын айтады. "Чамар" термині жалпы далиттерді кемсіту үшін қолданылатын сөз ретінде жиі пайдаланылады. Үндістанның Жоғарғы соты бұл терминді касталық қорлау деп сипаттаған, ал оны пайдалану 1989 жылғы "Каста және тайпалық (қатыгездіктің алдын алу) туралы" заңның бұзылуы болып есептеледі. Бихар штатының Рохтас және Бхожпур аудандарындағы ауылдардағы жағдайды зерттеу көрсеткендей, шамар, мусахар және дусад қауымдарының әйелдері раджпут жер иелерімен жыныстық қатынасқа түсуге міндетті болған. Олардың ерлерін бағынышты ұстау үшін жоғары касталы жер иелері далит әйелдерін зорлап, олардың жыныстық қатынасқа бас тартқан еркек туыстарын жалған айыптармен қудалаған. Оларға тағы бір қысым көрсетілген – раджпуттерге тиесілі жолдармен жүруге және құдықтардан су алуға тыйым салынған. Жоғары касталы жер иелерінің "көкшелерді қысып алуы" және ар-ұятсыз әзілдері де қанаудың кең таралған түрі болған. 1970 жылдары "Кісан Самити" сияқты шаруа ұйымдарының белсенділігі осы тәжірибелерге толық тоқтама салғанмен, төменгі кастадағы әйелдердің ар-намысын қалпына келтірген. Дегенмен, жоғары касталы жер иелері мен егіншілер арасындағы шиеленіс сақталғандықтан, қанау толығымен аяқталған жоқ. Соңғы хабарларға сәйкес, жоғары касталы жер иелері көбінесе полицияның көмегімен шамар әйелдерін ұрып-соғып, жалақы теңдігі мәселесіне байланысты ауылдарынан қуған.

Әлеуметтік жоғарылату қозғалысы

1830-1950 жылдар аралығында Біріккен провинцияларда, әсіресе Канпур аймағында, британдық былғары саудасына қатысқандарының нәтижесінде шамарлар гүлденді. 19 ғасырдың соңында шамарлар өздерінің касталық тарихын қайта жаза бастады, өздерін кшатрийлерден тараған деп мәлімдеді. Мысалы, 1910 жылы У. Б. С. Рагхуванши Канпурден «Шри Чанвар Пурана» кітабын жариялап, шамарлар бастапқыда кшатрий билеушілердің қауымы болған деді. Ол бұл ақпаратты Гималайдағы бір дана адам тапқан, ежелгі санскрит тіліндегі «Чанвар Пурана» мәтінінен алғанын айтты. Рагхуваншидің сөзіне қарағанда, Вишну құдайы бірде қауымның ежелгі патшасы Чамунда Райдың алдына шудра түрінде келді. Патша Вишнуды шудраға тыйым салынған Ведаларды оқығаны үшін кінәлады. Содан кейін құдай өзінің нағыз бейнесін ашты және ұрпақтарын шамарлар болуға қарғыды, олар шудралардан төмен дәрежеде болады. Патша кешірім сұрағанда, құдай шамарлардың Кали-югада, жаңа дана (Рагхуванши оны Равидас деп атайды) пайда болғаннан кейін қайтадан көтерілу мүмкіндігі болатынын жариялады. Шамарлардың бір бөлігі Джатавтар ретінде кшатрий мәртебесін талап етіп, өздерін Кришнадан тараған деп есептеді, осылайша оларды Ядавтармен байланыстырды. 1917 жылы құрылған Джатав ерлерінің бірлестігі «Джатов Вир Махасабха» 20 ғасырдың бірінші жартысында осындай талаптарды жариялаған көптеген кітапшалар шығарды. Бұл бірлестік кшатрий мәртебесін талап етпейтін «Гулиялар» сияқты төмен дәрежелі шамарларды кемсітті. 20 ғасырдың басындағы ең ықпалды шамар басшысы Свами Ачутананд болды, ол брахмандарға қарсы «Ади индустар» қозғалысын құрды және төменгі касталарды Үндістанның түпкі тұрғындары ретінде көрсетті, олар арий басқыншыларының құлдығында болған.

Саяси өрлеу

1940 жылдары Үнді ұлттық конгресі Б.Р. Амбедкардың ықпалына қарсы тұру үшін чамар саясаткері Джагживан Рамды ілгерілетті; алайда ол жоғарғы касталардың басымдығын сақтаған партияда ерекшелік болып қала берді. 20 ғасырдың екінші жартысында Уттар-Прадеш штатындағы Амбедкариттік Үндістан Республикалық партиясы (ҮРП) Б.П. Маурья сияқты көшбасшылардың базасын кеңейту әрекеттеріне қарамастан, чамарлар/джатавтардың басымдығында болды. 1970 жылдары ҮРП-нің ықпалы төмендегеннен кейін Бахужан Самадж партиясы (БСП) чамар сайлаушыларын өз тартуына алды. Канши Рам мен Маявати чамар көшбасшыларының басшылығымен сайлауда сәттілікке жетті; Маявати кейіннен Уттар-Прадеш штатының бас министрі болды. Бангилер сияқты басқа далит қауымдастықтары чамарлардың мемлекеттік жеңілдіктерді, мысалы, квоталарды монополиялауына наразылық білдірді. Далит саясатында чамарлар/джатавтардың үстемдігіне наразы болған бірнеше басқа далит касталары Сангх Паривардың ықпалына түсті. Дегенмен, Уттар-Прадеште БСП-нің күшеюімен бірлескен ынтымақтастық пен біртұтас далиттердің ұлттық санасы қалыптасты, бұл түрлі қарсы далит қауымдастықтарының бірігуіне әкелді. Бұрын чамарлардың пасилермен, тағы бір далит кастасымен қарым-қатынасы шиеленіскен. Бұл шиеленістің түп себебі феодалдық қоғамдағы олардың атқарған рөлдері болды. Пасилер "жоғарғы касталы" жер иелері үшін латайл немесе таяқ ұстаушылар болып жұмыс істеді және бұрынғылары оларды чамарларды жиі ұруға мәжбүрлеген. БСП-ның біріктіру шараларының нәтижесінде бұл бәсекелес касталар далиттердің бірлігі үшін бір саяси шаңырақ астында бірікті.

Дүйсия

Дхусия - Үндістандағы каста, кейде Чамар, Гусия, Джхусия немесе Джатовпен байланысты. Олар Уттар-Прадеш пен басқа да жерлерде кездеседі. Пунджаб пен Харьянадағы дхусиялардың көпшілігі Үндістанның бөлінуінен кейін Пәкістаннан көшіп келді. Пәнжабта олар негізінен Лудиана, Патяла, Амритсар және Джаландхар қалаларында кездеседі. Олар Б.Р.Амбедкардың "Рау" және "Жатав" атты атауларын қабылдауға талпындырған.

Кәсіптері

Терісін өңдеу және былғары бұйымдарын жасаудан тоқу кәсібіне ауысқан чамарлар, басқа қауымдар тарапынан "жулаха чамар" деп танылуға және "жулаха" ретінде мойындалуға ниеттеніп, жаңа өзін-өзі тануға келеді. Р.К. Прутидің сөзіне сәйкес, бұл өзгеріс былғары өңдеумен байланысты қараланатын тұрмыстық жағдайдан алшақтауға деген ұмтылысты көрсетеді.

Шамар полкі

1-ші Чамар полкі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар құрған жаяу әскер полкі. Ресми түрде ол 1943 жылдың 1 наурызында 2-ші Пенджаб полкінің 27-ші батальоны ретінде құрылды. Кейін 1-ші батальонға айналдырылып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жақын арада таратылды. Бір жылдық қызметі үшін полк үш Әскери крест және үш Әскери медаль алды. Ол Кохима шайқасында шайқасты. 2011 жылы бірнеше саясаткер оны қайта құруды талап етті.

Касталық резерв

Чамарлар Үндістанда жоспарланған каста ретінде жіктеледі. Көпшілік пікірге сәйкес, жоспарланған касталардың арасында шамарлар, вальмикилерге, бхангилерге және басқа далит касталарына қарағанда, саяси өкілдігінің артық болуына байланысты, касталық квота жүйесінен көбірек пайда көрді.

Непалдағы чамарлар

Непалдың Орталық статистика бюросы шамарларды Мадхеші далиттерінің кең әлеуметтік тобының ішіндегі кіші топ ретінде жіктейді. 2011 жылғы Непал халық санағы бойынша 335 893 адам (Непал халқының 1,3%) шамар болып тіркелді. Провинциялар бойынша шамарлардың саны былай болды:
Мадхеш провинциясы (4,2%)
Лумбини провинциясы (2,1%)
Коши провинциясы (0,3%)
Бағмати провинциясы (0,0%)
Гандаки провинциясы (0,0%)
Карнали провинциясы (0,0%)
Судурпашим провинциясы (0,0%)

Шамарлардың саны ұлттық орташа көрсеткіштен (1,3%) жоғары келесі аудандарда байқалды:
Параси (7,4%)
Сираха (5,7%)
Парса (4,7%)
Бара (4,4%)
Саптари (4,3%)
Дхануша (3,8%)
Раутахат (3,8%)
Капильвасту (3,7%)
Рупандехи (3,7%)
Махоттари (3,6%)
Сарлахи (3,6%)
Банке (1,9%)