Брахмандық кітаптардағы әлеуметтік жіктелулер

Кіріспе

Брахман кітаптарындағы әлеуметтік топтар

Варна (,), индуизм контекстінде, идеологиясы Манусмрити сияқты мәтіндерде бейнеленген. Брахмандар: Веда ғалымдары, дін қызметкерлері немесе мұғалімдер. Кшатриялар: Билеушілер, әкімшілер немесе жауынгерлер. Вайшьялар: Ауыл шаруашылығымен айналысатын, шаруалар немесе саудагерлер. Шудралар: қолөнершілер, жұмысшылар немесе қызметшілер. Бұл төрт бөліктен тұратын жіктелу – әлеуметтік қабатталудың бір түрі, ол еуропалық "каста" терминіне сәйкес келетін жатистің күрделі жүйесінен өзгеше. Варна жүйесі индуистік мәтіндерде талқыланады және идеалданған адамның кәсібі ретінде түсіндіріледі. Бұл тұжырым Ригведаның Пуруша Сукта өлеңіне негізделген. Ведадан кейінгі кезеңде варна жіктелуі Махабхаратта, Пурандарда және Дхармашастра әдебиеттерінде сипатталған. Варна жүйесіне қатысты Манусмритидегі түсіндірмелер жиі сілтеме жасалады. Бұл мәтіндік жіктемелерге қарсы, көптеген индуистік мәтіндер мен ілімдер Варнаның әлеуметтік жіктелу жүйесіне күмән келтіреді және келіспейді. Үндістанда төрт варнаның біріне жататын қауымдар саварна индустары деп аталады. Ешбір варнаға жатпайтын далиттер мен тайпалар аварна деп аталды.

Этимологиясы мен шығу тегі

Бұл сөз Ригведада кездеседі, онда ол «түс, сыртқы көрініс, сыртқы жағы, форма, бейне немесе пішін» деген мағынаны білдіреді. Махабхаратада бұл сөз «түс, тон, бояу немесе пигмент» дегенді білдіреді.

Упанишадтар

Чандогья Упанишада адамның варнасы оның бұрынғы өміріндегі істеріне байланысты анықталатынын көрсетеді. Осы дүниеде ізгілік істегендер оған сай жақсы туылады. Олар брахман, кшатрия немесе вайшья болып дүниеге келеді. Ал осы дүниеде зұлымдық істегендер [өткен өмірінде] оған сай жаман туылады, мысық, шошқа немесе кастасы жоқ адам ретінде туылады. text="Ендеше, брахман кім? Өзінің Атманын тікелей сезінген, екіншісі жоқ, кастасы мен іс-қимылдары жоқ, барлық нәрсені тебілген, барлыққа тараған адам – брахман. Дүниелік құштарлықтар мен құмарлықтардан таза, мақтан мен тәкаппарлықтан арылған, санасы бұзылмаған адам ғана – брахман. Осы пікірді Ведалар, Смритилер, Итихасалар және Пураналар қолдайды. Әйтпесе, адам брахман мәртебесіне ие бола алмайды."

Маһабхарата

"Махабхарата", шамамен 4-ші ғасырға қарай аяқталған деп есептеледі, 12.181-бөлімінде Варна жүйесін талқылайды. Шындығында, ол барлық адамдар брахмандардың балалары екенін айтады, оны осылай түсінбесе, бұл түсініксіз. Хильтебейтелдің сөзіне сәйкес, "Махабхарата" мен орта ғасырға дейінгі индуистік мәтіндерде "Варнаның теориялық тұрғыдан генеалогиялық емес екенін мойындау маңызды. Төрт Варна - тектік байланыс емес, санаттар".

Бхагавад-гита

"Бхагавад-гитада" әр түрлі варналардың мүшелерінің кәсіптері, міндеттері және қасиеттері сипатталған. Жер бетінде де, көкте де, тәңірлер арасында да, Пракритиден туған осы үш гунадан тыс ешбір нәрсе жоқ. О, жауларды жойғыш, Брахмандар, Кшатриялар, Вайшьялар және Судралардың міндеттері олардың табиғатынан туған гуналарға сәйкес бөлінеді. Ақыл мен сезімдерді бақылау, аскетизм, тазалық, төзімділік, сондай-ақ турашылдық, білім, түсіну және ақыретқа сенім – бұл олардың табиғатынан туған Брахмандардың міндеттері. Батырлық, қайрат, күш-қуат, ептілік, сондай-ақ шайқастан қашпау, жомарттық және билік – бұл олардың табиғатынан туған Кшатриялардың міндеттері. Егіншілік, мал өсіру және сауда – бұл олардың табиғатынан туған Вайшьялардың міндеттері; ал қызмет ету – бұл олардың табиғатынан туған Судралардың міндеті.

Пурандар

Брахма Пуранада варналардың араласуы тозаққа әкеледі делінген. Брахманда Пурана төмен және жоғары варналардың араласуын Кали Юганың белгісі деп сипаттайды, ол арамдық пен құлдырау заманы.

Дхармашастар

Дхарма шастраларында варна жүйесі кеңінен талқыланады. Дхарма шастраларындағы варна жүйесі қоғамды төрт варнаға (брахмандар, кшатриялар, вайшьялар және шудралар) бөледі. Осы жүйеден ауыр күнәлары үшін шыққандар лайықты емес деп есептеліп (талусыздар), варна жүйесінен тыс саналады. Барбариялықтар, әділсіз және адал емес адамдар да талусыздар саналады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, осы мәтіндердегі варна және талусыздар туралы пікірлер Үндістандағы қазіргі заманғы каста жүйесінен өзгеше. Санскрит және Үнді діндерінің профессоры Патрик Оливель, Веда әдебиетінің, Дхарма сутралары мен Дхарма шастраларының қазіргі заманғы аудармаларын жасаған автор, ежелгі және ортағасырлық Үндістан мәтіндері варна жүйесінің негізі ретінде ырым-жырымдық ластануды, тазалық пен арамдықты қолдамайды деп мәлімдейді. Оливельдің сөзіне сәйкес, тазалық және арамдық Дхарма шастра мәтіндерінде талқыланады, бірақ тек жеке адамның моральдық, ритуалдық және биологиялық ластануы (ет, несеп және дефекация сияқты белгілі бір тағамдарды жеу) контекстінде. Оливель былай деп қосады: Дхарма шастра мәтіндеріндегі тазалық/арамдыққа қатысты мәселелерде басымдық "адамдардың варналық жатағына қарамастан" беріледі және төрт варнаның барлығы да мінез-құлқының мазмұны, этикалық ниеті, іс-әрекеттері, кінәсіздігі немесе білімі аздығы, талаптары және ритуалдық мінез-құлқы арқылы тазалыққа немесе арамдыққа жете алады. Оливель былай дейді: Дюмонттың варна идеологиясы тазалыққа негізделмеген деген пікірі дұрыс. Егер олай болса, әртүрлі варналардың салыстырмалы тазалығы мен арамдығы туралы кем дегенде бір түсініктеме табуға болар еді. Одан да маңыздысы, Дхарма әдебиетінен туындаған тазалық және арамдық идеологиясы топтарға емес, жеке адамға, тазалыққа емес, тазаруға қатысты және салыстырмалы тазалықты әлеуметтік қабаттанудың негізі ретінде қарастыратын теорияны қолдамайды. Дхармашастраларда алғашқы үш варна "екі рет туған" деп сипатталған және оларға Веданы оқуға рұқсат берілген. Веданы оқуға кімнің рұқсаты бар екені туралы мұндай шектеулер Веда дәуірінің әдебиеттерінде кездеспейді. Манусмрити мал шаруашылығын вайшьялардың кәсібі деп белгілейді, бірақ тарихи дәлелдер көрсеткендей, брахмандар, кшатриялар және шудралар да мал өсірген және мал олардың үй шаруашылығының негізгі бөлігі болған. Тарих профессоры, Үндістан субконтинентіндегі әлеуметтік алауыздық мәселесін зерттейтін Рамнарайан Рават, 19 ғасырғы британдық жазбаларда талусыздар тізіміне енген чамарлардың жері мен малы болғанын және белсенді шаруалар болғанын көрсеткен. Косала императорлары мен Каси ханзадасы да осыған мысал. Сьюзан Бейли Манусмрити және басқа да кітаптар брахмандардың әлеуметтік иерархияда көтерілуіне көмектескенін және бұл варна жүйесінің қалыптасуына әсер еткенін айтады, бірақ ежелгі мәтіндер Үндістанда "касталық құбылысты" жасамаған.

The varna system is extensively discussed in the Dharma shastras. The Varna system in Dharma shastras divides society into four varnas (Brahmins, Kshatriyas, Vaishya and Shudras). Those who fall out of this system because of their grievous sins are ostracised as outcastes (untouchables) and considered outside the varna system. Barbarians and those who are unrighteous or unethical are also considered outcastes. Recent scholarship suggests that the discussion of varna as well as untouchable outcastes in these texts does not resemble the modern era caste system in India. Patrick Olivelle, a professor of Sanskrit and Indian Religions and credited with modern translations of Vedic literature, Dharma sutras and Dharma shastras, states that ancient and medieval Indian texts do not support the ritual pollution, purity impurity as the basis for varna system. According to Olivelle, purity impurity is discussed in the Dharma shastra texts, but only in the context of the individual's moral, ritual and biological pollution (eating certain kinds of food such as meat, urination and defecation). Olivelle adds that the overwhelming focus in matters relating to purity/impurity in the Dharma sastra texts concerns "individuals irrespective of their varna affiliation" and all four varnas could attain purity or impurity by the content of their character, ethical intent, actions, innocence or ignorance, stipulations, and ritualistic behaviours. Olivelle states: Dumont is correct in his assessment that the ideology of varna is not based on purity. If it were we should expect to find at least some comment on the relative purity and impurity of the different vamas. What is even more important is that the ideology of purity and impurity that emerges from the Dharma literature is concerned with the individual and not with groups, with purification and not with purity, and lends little support to a theory which makes relative purity the foundation of social stratification. The first three varnas are described in the Dharmashastras as "twice born" and they are allowed to study the Vedas. Such a restriction of who can study Vedas is not found in the Vedic era literature. Manusmriti assigns cattle rearing as Vaishya occupation but historical evidence shows that Brahmins, Kshatriyas and Shudras also owned and reared cattle and that cattle wealth was mainstay of their households. Ramnarayan Rawat, a professor of History and specialising in social exclusion in the Indian subcontinent, states that 19th century British records show that Chamars, listed as untouchables, also owned land and cattle and were active agriculturalists. The emperors of Kosala and the prince of Kasi are other examples. Susan Bayly states that Manusmriti and other scriptures helped elevate Brahmin in the social hierarchy and these were a factor in the making of the varna system, but the ancient texts did not in some way "create the phenomenon of caste" in India.

Сикх мәтіндері

Сикхизм – 15 ғасырдың соңында Үндістан субконтинентінің Пәнджаб аймағында пайда болған дін. Сикх мәтіндерінде Варна – Варан, ал Джати – Зат немесе Зат бирадари деп аталады. Діни ғылымның профессоры Элеонора Несбит христиандық, индуистік және сикхтік зерттеулерге маманданған. Ол 18-20 ғасырлардағы сикх әдебиетінде Варандардың таптық жүйе ретінде сипатталатынын, ал Заттың эндогамдық кәсіптік топтарды (каста) көрсететінін айтады. Несбиттің сөзіне қарағанда, сикх гурулары мен сикх емес бағаттар, мысалы, Намдев, Равидас және Кабир жазған сикх мәтіндері, адамның рухани тағдырына туған кездегі варнасы мен затының еш қатысы жоқ екенін жариялаған. Олар "барлық адамзаттың бірегей панасы бар" екенін және құдайлық үйретімнің баршаға арналғанын үйреткен. Бірақ іс жүзінде, Харджод Оберойдің айтуынша, 1914 жылғы Халса Дхарам Састар сияқты екіншілік сикх мәтіндері, белгілі бір сикх касталарының негізгі сикх қасиеттеріне кіруіне тыйым салу қажет деп мәлімдеген. Сол сияқты, тәжірибеде де, мәтіндерінде де, сикхизм гурулары джати ішінде үйлену (және балаларын үйлендіру) дәстүрін айыптап немесе бұзған жоқ, және барлық сикх гурулары хатри кастасынан шыққан, хатри әйелдеріне үйленген және өздерінің заты ішінде үйленуді қадағалаған. Дхаванның сөзінше, 18 ғасырдың ортасынан бастап Рахит намалары және басқа да сикх мәтіндері, "сикх қауымындағы әртүрлі касталық топтардың туылу және неке дәстүрлерін" қабылдап, бекітеді. Равидасси және Рамгархиа сикхтері өздерінің мәтіндік және мерекелік дәстүрлерін сақтайды, өздерінің ғибадат орындарында жиналады. Бұл – сикхизмнен пайда болған варналық (касталық) діни жиындар, – дейді Несбит. Мысалы, Равидассия тобы Бхагат Равидастың ілімдерін ерекше атап көрсетеді. Ол, өлі жануарлар мен былғарымен байланысты дәстүрлі "аяқ астынан тепкіленген" кәсіппен айналысатын отбасында туған ақын-әулие.

Варна мен джати

Варна (кәсіпке негізделген теориялық жіктеу) және джати (каста) терминдері екі бөлек ұғым. Джати (қоғамдық топ) – бұл субконтинент бойынша кең таралған мыңдаған іштен үйленуші топтарды білдіреді. Бір джати өзінің готралары бойынша сырттан үйленуші топтарға бөлінуі мүмкін. Классикалық авторлар көбінесе варналар туралы ғана айтады; тіпті Индиятанушылар да кейде оларды шатастырады.