Кіріспе
Варна (сыныбы) индуизмде төрт кастаның бірі. Брахман – индуизм қоғамындағы варна және каста. Қалған үш варна – кшатрия, вайшья және шудра.
Brahmin ('/b//r//ɑː//m//ɪ//n/; ) is a varna as well as a caste within Hindu society. The other three varnas are the Kshatriya, Vaishya, and Shudra.
Әлеуметтік сынып ретінде пайда болуы
Қанаудж және Орта ел орта ғасырлар бойы көшіп келген брахмандардың көпшілігінің туған жері болғанға ұқсайды. Гуджарат брахмандарының арасында, Мадхьядешадан немесе Ганг алқабынан шалқап жатқан жерлерде, Қанаудждан келгендерін айту жиі кездеседі.
"Брамин" терминінің жалпы мағынасы
Брахман термині ежелгі және ортағасырлық сутраларда, сондай-ақ буддизм мен джайнизмнің түсіндірме мәтіндерінде кеңінен кездеседі. Қазіргі ғалымдардың пікірінше, ежелгі мәтіндердегі бұл терминнің қолданылуы қасталықты емес, жай ғана "шеберлер" (мамандар), қамқор, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, уағыздаушы немесе кез келген дәстүрдің жетекшісін білдіреді. Буддистік және басқа да индуистік емес дәстүрлерде брахманға баламалы синоним – Махано. Патрик Оливель буддалық және брахмандық әдебиеттерде "брахман" ұғымының туған тегімен емес, жеке қасиеттерімен анықталатынын айтады. Үнді мәтіндерінде брахман термині дін қызметкері ғана емес, жақсы және ізгі адамды да білдіреді. Ригведа 10.90.11 2-дегі Мандала 10-дағы гимнге сәйкес, брахмандар Пуршуаның аузынан пайда болған, яғни сөздер туындайтын дене мүшесі ретінде сипатталады. Пурша Сукта варна тармағы Веда мәтініне кейінірек, мүмкін, мифтік құжат ретінде қосылған деп саналады. Виджай Наттың мәліметінше, Маркандейя Пуранада (б.з. 250 ж.) ракшастар отбасында туған брахмандар туралы айтылады. Оның пікірінше, бұл кейбір брахмандардың көшпенділер екенін, ал кейбіреулерінің тегі аралас екенін көрсетеді.
Гупта дәуірі
Абрахам Эралидің айтуынша, "Брахмандар варна ретінде Гупта империясы дәуірінен (б.з. 3-6 ғасырлары) бұрынғы тарихи жазбаларда көрінбейді", ол кезде буддизм үстемдік құрған. "Б.з.б. 3-шы ғасырдан б.з. 1-ші ғасырының соңына дейінгі үнді мәтіндерінің ешқайсысында брахман, құрбандық немесе қандай да бір ритуалдық амал туралы еске алу жоқ". Ол сондай-ақ, "әдеби және материалдық деректердің жоқтығы брахмандық мәдениет сол кезде болмағандығын білдірмейді, тек оған элиталық қолдау болмағанын және ол негізінен ауылдық халыққа шектелгендігін, сондықтан тарихта қалмағанын көрсетеді" дейді. Олардың дін қызметкерлері және қасиетті білімді сақтаушылар ретіндегі рөлі, сондай-ақ Ведалық Шраута ритуалдарын орындаудағы маңыздылығы Гупта империясы дәуірінде және одан кейін артып, дамыды.
Нақты кәсіптері
Тарихи деректер мен мемлекеттік ғалымдардың мәліметтеріне сәйкес, брахман варнасы белгілі бір мәртебемен, дін қызметкері немесе оқытушылық кәсіппен ғана шектелмеген. Біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығы мен одан кейінгі тарихи жазбалар көрсеткендей, брахмандар ортағасырлық Үндістанда көбінесе ерекшелік ретінде емес, ауыл шаруашылығымен және жауынгерлік кәсіппен айналысқан. Пали канонында брахмандар буддалық емес тұлғалардың ең беделді және жоғары тұрғандары ретінде бейнеленген. Грег Бейли мен Ян Мэббеттің мәлімдемесінше, буддалық көздер классикалық кезеңде брахмандардың "діни амалдармен емес, түрлі дүниелік кәсіптерде еңбек ету арқылы күнкөріс жасағандығын" кеңінен растайды. Буддалық мәтіндердегі, мысалы, Джатакалар мен Сутта Нипатадағы брахмандық кәсіптердің кейбіреулері өте төмен деңгейде есілген. Хайдар мен Сардардың айтуынша, Солтүстік Үндістандағы Моғол империясынан өзгеше, брахмандар Декан сұлтандықтарының басқару жүйесінде маңызды рөл атқарған. Голконда сұлтандығы тұсында телугу ниёги брахмандары бухгалтерлер, министрлер, салық және сот жүйесінде түрлі қызметтер атқарған. Декан сұлтандықтары әкімшіліктерінің әртүрлі деңгейлерінде маратхи брахмандарын көптеп жұмысқа алған. Маратха империясы кезінде, 17 және 18 ғасырларда маратхи брахмандарының қызметі мемлекеттік басқарушылар, жауынгерлер және пешва ретінде іс жүзінде билеушілер болуға дейін жеткен. Маратха империясы құлағаннан кейін, Махараштра аймағындағы брахмандар жаңа британдық билеушілер ұсынған мүмкіндіктерді тез пайдаланды. Олар батыс білімін алған алғашқы қауым болды және 19 ғасырда британдық басқарудың төменгі деңгейлерінде үстемдік құрды. Сол сияқты, тамил брахмандары да британ отаршылдығы кезінде ағылшын білімін тез қабылдап, мемлекеттік қызмет пен құқықта жетекшілік позицияға ие болды. Эрик Беллман исламдық Моғол империясы кезінде брахмандар моғолдарға, ал кейін Британдық Раджға кеңесшілер ретінде қызмет еткенін айтады, сондай-ақ Бенгал армиясы үшін де жұмыс істеген. Оңтүстік Азияның басқа аймақтарындағы көптеген брахмандар басқа варналар сияқты әртүрлі кәсіптермен айналысқан. Мысалы, непалдық индустар арасында Нильс Гутшоу мен Аксель Майклс 18-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін брахмандардың нақты кәсіптері ғибадатхана діни қызметкерлері, министрлер, саудагерлер, шаруалар, қыш құмырашылар, тас қалаушылар, ағаш ұсталар, мысшылар, тас кесушілер, шаштараздар, бағбандар және т.б. болғанын хабарлайды. 20-ғасырдағы басқа да зерттеулер, мысалы, Уттар-Прадеш штатында жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, суреттелген барлық брахман отбасыларының негізгі кәсібі діни қызмет немесе Ведамен байланысты емес, басқа варналар сияқты, егін шаруашылығынан (брахмандардың 80 пайызы), сүт өнімдері, қызмет көрсету, тамақ пісіру және басқа да кәсіптерді қамтыды. Сауалнамаға сәйкес, қазіргі кездегі негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы болып табылатын брахман отбасылары жерді өздері өңдейді, ал олардың көпшілігі басқа шаруаларға еңбек күшін сату арқылы табыстарын арттырады.
Брахмандар, Бхакти қозғалысы және әлеуметтік реформалар қозғалысы
Бахти қозғалысының көптеген көрнекті ойшылдары мен алғашқы жақтастары брахмандар болды, бұл қозғалыс жеке адамның жеке құдаймен тікелей қарым-қатынасын қадағалады. Рамананда – тағы бір құлшыныс ақыны, брахман отбасында туған. Рамананда жыныс, әлеуметтік топ, каста немесе дінге (мысалы, мұсылмандарға) қарамай, барлық адамды рухани ізденістерге шақырды. Ол рухани хабарламасын өлеңдер түрінде, санскрит емес, кеңінен қолданылатын халық тілінде жазды, осылайша оны көпке қолжетімді етті. Индуизм дәстүрі оны қазіргі Азиядағы ең ірі монахтар қауымы – Рамананда Сампрадаяның негізін қалаушы деп мойындайды. Орта ғасырдағы басқа да брахмандар, әлеуметтік немесе жыныстық кемсітусіз рухани қозғалыстарға жетекшілік етті. Олардың ішінде Андал (9 ғасырдағы әйел ақын), Басава (12 ғасырдағы лингаят дінінің негізін қалаушысы), Днянешвар (13 ғасырдағы Бхакти ақыны), Валлабха Ачарья (16 ғасырдағы Вайшнав ақыны), Чайтанья Махапрабху (14 ғасырдағы Вайшнав әулиесі) және тағы да басқалар бар. 18 және 19 ғасырлардағы көптеген брахмандарға бейнеге табынуды сынаған діни қозғалыстардың бастамашысы болғандығы есептеледі. Мысалы, брахман Раджа Рам Мохан Рой Брахмо Самаджға, ал Даянанда Сарасвати Ария Самаджға жетекшілік етті.
Үндістаннан тыс жерлерде
Кейбір брахмандар 18-ші және 19-шы ғасырларда Бірма буддалық патшалықтарында ықпалды топ құрды. Сарайдағы брахмандар жергілікті жерде Пунна деп аталды. Лейдердің айтуынша, буддалық патшалықта индуист брахмандарының рөлі индуист мәтіндері мұндай әлеуметтік және саяси рәсімдерге нұсқаулар бергенімен, буддалық мәтіндерде мұндай нұсқаулар болмағандықтан болуы мүмкін. Камбоджаның мифтік бастауы Каундинья есімді брахман князіне байланысты, ол теңіз арқылы келіп, су басқан жерде өмір сүрген Нага ханшайымына үйленді. Каундинья Камбуджа десасын, немесе Камбуджаны (Кампучия немесе Камбоджа деп транслитерацияланады) құрды. Каундинья индуизмді, әсіресе Брахма, Вишну, Шива және Харихараны (жартылай Вишну, жартылай Шива) енгізді, және бұл идеялар біздің заманымыздың 1-мыңжылдығында Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңіректе тарады. Чам Баламон (индуист брахман Чамдары) Вьетнамдағы Чам халқының көпшілігін құрайды. Брахмандар Таиландтың патшалық дәстүрінің бір бөлігі болды, әсіресе будда патшаларының жыл сайынғы жер құнарлылығын тойлау және оған қатысты рәсімдерді өткізу үшін. 1784 жылы Таиланд королі Рама I құрған шағын брахмандық Девасатан ғибадатханасы сол кезден бері тай брахмандарының басқаруында. Дәстүр бойынша тай брахмандары индуистік қасиетті қала Варанаси мен Тамил Наду штатының оңтүстігінде тегі бар, олар Пандита атағын алып жүреді, ал олар өткізетін әртүрлі жылдық және мемлекеттік рәсімдер буддалық және индуисттік рәсімдердің қосындысы болып табылады. Тай королінің тағына отыру рәсімін негізінен патшалық брахмандар өткізеді.
Қазіргі заманғы демография
2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, Үндістандағы брахмандар жалпы халықтың шамамен бес пайызын құрайды. Гималай штаттарының Уттаракханд (20%) және Химачал-Прадеш (14%) штаттарында халықтың ең жоғары үлесі брахмандарға тиесілі. Дамушы қоғамдарды зерттеу орталығының мәліметтері бойынша, 2004 жылы Үндістандағы брахман отбасыларының 65%-ы айына 100 доллардан аз табыс тапқан, ал бұл көрсеткішті тайпалардың 89%, касталық топтардың 91% және мұсылмандардың 86% көрсеткен.