Кіріспе

Мауле шайқасы (мапудунгун тілінде: Mawlen Weichantun, кечуа тілінде: Mawlli Ch'iraqi) Чилидің мапуче халқы мен Перудің Инка империясы арасында болған шайқас. Дәстүр бойынша, бұл шайқас қазіргі Мауле өзені маңында, Орталық Чилиде өткен деп есептеледі. Гарсиласо де ла Веганың баяндамасы үш күндік шайқасты көрсетеді, ол, әдетте, Тупак Инка Юпанки (1471-93 жж.) билік кезінде болған деп саналады. Тарихшы Освальдо Сильва бұл шайқас Тупак Инка Юпанкидің Чилидің солтүстігін бағындырғаннан кейін көп уақыттан соң, шамамен 1532 жылы болғанын болжайды. Сильва бұл шайқастың шешуші болмағанын, себебі Инка әскері оңтүстіктегі мапуче жерлеріне жасалған жаңа шабуылдан кері шегіп жатқан еді деп санайды. Чилидегі Инкалардың ілгерілеуіне олардың мапучелермен күресу үшін көп көбірек ресурстар жұмсауға құштар болмауы кедергі келтірген болуы мүмкін. Олар Чилидің солтүстігіндегі Копиапо, Кокимбо, Аконкагуа және қазіргі Сантьяго маңындағы Майпо аңғары сияқты аймақтарды бағындырған. Майпо аңғарын бағындырғаннан кейін Синчирука 20 000 сарбазын Мауле өзенінің аңғарына жіберді. Майпо аңғарының оңтүстігіндегі Пикунче халқының аумағы Итата өзеніне дейін созылды, және олар Инка билігіне бағынудан бас тартып, Мауле өзенінің оңтүстігіндегі одақтастары – Антали, Пинку және Кауки шайқасқа қосылуға шақырды. Бұл қарсылық оларға кечуа тілінен «жабайы жау» деген мағына беретін «пурумаука» деген есімді сыйлады. Испандар кейіннен бұл есімді Promaucaes деп өзгертті. Инкалар Мауле өзенінен өтіп, әдеттегідей, пурумаукалардан Инка билігіне мойынсұнуды немесе қаруға қолдануды талап ететін елшілерді жіберді. Пурумаукалар бостандығынан айырылғанша өлуге дайын еді және жеңімпаздар жеңілгендердің қожайындары болады, ал Инкалар пурумаукалардың қалай бағынатынын көретінін айтты. Осы жауаптан кейін үш-төрт күн өткен соң пурумаукалар мен олардың одақтастары 18 000-20 000 жауынгерлерімен Инка лагерінің алдына келіп, тіктеп қойды. Инкалар дипломатиялық жолға барып, бейбітшілік пен достық ұсынды, олардың жерлері мен мүлкін тартып алмай, адам ретінде өмір сүруге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Пурумаукалар олардың бос сөздерімен және ой-пікірлерімен уақытты жоғалту үшін емес, жеңгенше немесе өлгенше күресу үшін келгендерін айтты. Инкалар келесі күні шайқасқа шығатындарын уәде етті.

Освальдо Сильваның қайта қараған есебі

Тарихшы Освальдо Сильва Гарсильясо де ла Веганың көп бөлігін сынға алады. Сильва Мауле шайқасы Топа Инка Юпанки (1471-93) билік еткен кезде Чилиді жаулаудың басты күшімен байланысты емес деп санайды. Оның орнына, ол оны Чилидің солтүстігінде Инка билігі орнағаннан кейін, шамамен 1532 жылға жатқызады. Сонымен қатар, Сильва екі шайқас болғанын айтады. Алғашқы шайқас Качапоал өзенінде болған, бұл инка әскеріне оңтүстікке қарай жылжуға мүмкіндік берген. Содан кейін, оңтүстіктегі мапуче жерлеріне терең енгеннен кейін, инка әскері мапучелердің қысымына ұшырап, солтүстікке қайтқан. Мауле өзенінде әлсіреген инка әскері келе жатқан мапучелермен шайқасуға тоқтады. Инкалардың шабуылы Консепсьонға дейін жеткен болуы мүмкін, онда кейінірек Джеронимо де Вивардың мапучелердің алтын және күміс заттарына ие екендігі туралы баяндамасы, мапуче-инка арасындағы белгілі бір байланысты көрсетеді. Осылайша, Сильва Мауле шайқасы инкалардың жаулауын тоқтатпады, бірақ қалалық емес қоғамды бағындыруға күш салуға ынталандырудың жетіспеуі, сондай-ақ мапучелердің саяси және әлеуметтік құрылымын ескере отырып, империялық билікті орнатудағы қиындықтар себеп болды. Сильва Чилидегі жорықтарды Инка империясының Чиму империясымен болған қатал соғысында жұмсалған зор күш-жігермен салыстырады.