Кіріспе

Куру патшалығының патшасы Джанамеджая орта Веда дәуірінде билік құрған Куру патшасы болды. Әкесі және ізбасары Парикшитпен бірге ол Куру мемлекетін консолидациялауда, Веда гимндерін жинақтарға реттеуде және дәстүрлі шраута ритуалдарын дамытуда шешуші роль атқарды, соның арқасында Куру мемлекеті Солтүстік Үндістанның басты саяси және мәдени бөлігіне айналды. Ол сондай-ақ кейінгі жырлар мен дәстүрлерде, Махабхарата мен Пураналарда да кездеседі.

Этимология

Жанамаджая есімі "қозғаушы адам" немесе "туғаннан жеңіске жеткен" деген мағынаны білдіреді. Паñcaviṃśa Брахмана жылан құрбандығында дін қызметкері болған Жанамежаяны еске алады, бірақ Макдонелл мен Кит оны Куру патшасы Жанамежаядан бөлек адам деп санайды.

Тарихилығы

Х. С. Райчаудхури өзінің әкесі Парикшитті б.з.б. 9 ғасырда датиралайды. Майкл Витцель Pārikṣita әулетінің Пәнжаб және Солтүстік Үндістанның батыс және оңтүстік аймақтарында Қара және Қызыл керамиканың кездесуімен сәйкес келетінін айтады, археологиялық тұрғыдан бұл б.з.б. 1180 жылға дараланады. Тарихшы Х. С. Райчаудхури эпостық және Пураникалық шежірелерде Парикшиттер мен Джанамаджаялардың екі жұбы бар екенін атап өтеді, бірақ екінші Джанамаджаяның сипаттамасы Веда патшасына жақсырақ сәйкес келеді деп санайды, ал біріншісі туралы ақпарат сирек және үйлесімсіз, бірақ Райчаудхури шын мәнінде екі түрлі патша болған-болмағанына күмән келтіреді. Ол "кешіккен, Ведадан кейінгі дәстүрдің шежірелік мәтіндеріне араласу" бар екенін ұсынады, сондай-ақ Джанамаджаяның әкесі Парикшит екеуі бар, бәлкім "шежірешілер Махабхаратаның кейінгі бөліктеріндегі анахронизмдерді түсіндіру үшін ойлап тапқан", "Куру шежіресіндегі нақты орны туралы бірауыздан қабылданған дәстүр сақталмаған" бір тұлғаның қайталауы ретінде. Джанмеджаяның тұсында шығарылған деп есептелетін төрт мыс тақталы құжат 20 ғасырда табылды, бірақ тарихшылар оларды жалған деп дәлелдеді.

Пураникалық әдебиетте

Маһабхарата бойынша (I.95.85) ол Парикшит патша мен Мадравати патшайымының ұлы. Ол ұлы жауынгер Әбіманюдың немересі және Махабхаратаның батыл жауынгер батыры Арджунаның шөбересі болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Куру тағына отырды. Оның маңыздылығы Вьясаның шәкірті Вайшампаяна баяндаған Махабхаратаның алғашқы айтылуын тыңдағандығында. "Ваю-пурана" мен "Матся-пурана" бойынша, оның арасында және Вайшампаяна арасында дау болды. Осының салдарынан ол тақтан бас тарды, ал ұлы Шатаника оның орнына отырды. Сондай-ақ, Виаса оған Деви Бхагавата Пурананы айтты.

Маһабхаратада

Махабхаратада Джанамджаяның алты қабілетті бауыры болған: Какшасена, Уграсена, Читрасена, Индрасена, Сушена және Нахасена. Эпостың басындағы тараулар оның өмірінің әртүрлі жақтарын, соның ішінде Такшасиланы бағындыруын және Нага Такшакамен болған кездесуін баяндайды. Такшака оның әкесі Парикшит өлтірілуіне кінәлі болғандықтан, ол Нагалар тұқымын жоюды қалаған. Император Джанамджая атақты Махабхарата эпосын қайта айтуға жауапты болды, ол Бхарата заманынан бастап оның ата-бабалары Пандавалар мен олардың әке шеше туыстары Кауравалар арасындағы үлкен Курукшетра соғысына дейінгі тарихын қамтиды. Махабхаратада бұл оқиға Вайшампаяна данасы Джанамджаяға жылан құрбандығы (сарпа сатра) кезінде айтылған, ал Вайшампаянаға оны оның ұстазы Ведавяса жеткізген деп айтылады, одан кейін ол өз ата-бабалары туралы сұраған.

Сарпа сатра (жылан құрбандығы)

Жанамежая патшасы әкесі Парикшит қайтыс болғаннан кейін Хастинапура тағына отырды. Аңыз бойынша, Парикшит – Панду әулетінің жалғыз мұрагері болған және жылан шағып өлген. Ол жылан басшысы Такшактан қарғыс алып, сол қарғыспен өлді. Жанамежая осы іс үшін жыландарға терең ашуланып, оларды толығымен жоюға бел буды. Ол үлкен Сарпа Сатра – барлық тірі жыландарды жоятын құрбандық шалу арқылы мұны істеуге тырысты. Сол кезде Астика есімді білімді, жас шағындағы дана келіп, бұл іске араласты. Оның анасы Манаса – Нага, ал әкесі – брамин еді. Жанамежая дана Астиканың сөзін тыңдап, тұтқынға алынған Такшакты босатты. Сондай-ақ, ол Нагаларды қырғыннан сақтап, олармен кез келген антагонизмді тоқтатты (1,56). Осыдан бастап Нагалар мен Курулар бейбітшілікте өмір сүрді. Жаппай құрбандық Аринд өзенінің жағасында, Бардан жерінде басталды, қазір Пархам деп аталады, бұл Парикшитгархтың бұрмаланған түрі. Майынпури ауданында император Жанамежая құрбандық алаңының орнын белгілеу үшін салған тастан жасалған резервуар – "Парикшит кунд" әлі де бар. Бұл Гоудвана деп белгілі. Осы ауылға жақын, қамалдың қиратылыстары мен тас мүсіндері бар, өте үлкен және биік Кхера (жергілікті сөз – кішкентай елді мекен) табылған. Ол император Парикшит заманына дейін салынған деп айтылады. Жергілікті халық арасында кең таралған аңыз бойынша, осы құрбандықтың арқасында жыландар осы жерде және оның төңірегінде әлі де зиянсыз болып сақталып қалған.

Мұрагерлік

Жанамежаяның орнын оның немересі Ашвамедхадата басты.