Кіріспе

АҚШ-тың Техас штатындағы тарихи шіркеу – Далас қаласындағы Сент-Мэтью кафедральді шіркеуі.

Сент-Мэтью кафедральді шіркеуі, көбінесе жай ғана Сент-Мэтью кафедральді шіркеуі деп аталады, АҚШ-тың Техас штатындағы Далас қаласында, 5100 Росс даңғылында орналасқан епископтық кафедральді шіркеу. Бұл собор Даллас епископтық епархиясының епискобының ресми ордасы болып табылады және кейде епархияның бас шіркеуі деп аталады. Тексас тарихи комиссиясы оны тарихи ескерткіш ретінде тіркеген.

Тарих

Сент-Мэтью шіркеуі Даллас қаласында құрылған үшінші шіркеу болды. 1856 жылдың 25 мамырында құрметті Джордж Роттенштейн Даллас қаласында алғашқы епископтық құлшылықты жалпы дүкеннің екінші қабатында өткізді. Сол кезде Далласта шамамен 400 адам тұрған. Кішкентай қауым өсіп, Роттенштейн 1857 жылдың 21 қыркүйегінде күшіне ену үшін Сент-Мэтью епископтық шіркеуін құру туралы қауымдастық туралы ұсыныстарды епископтық шіркеуге ұсынды. Бұл шарттар Бас конвенцияда бекітілді. 1860 жылдың 8 шілдесінде өрт қала алаңындағы көптеген бизнес нысандарын, сондай-ақ жалға алынған ғимараттарды және Сент-Мэтью шіркеуіне тиесілі барлық мүліктер мен құжаттарды жойды. Сол кездегі құлдыққа қарсы теориялар өртті құлдықты жоюшыларға талады, бірақ ғалымдар осы мәлімдемелердің дұрыстығына күмән келтіреді. Техастың алғашқы епископы Александр Грег 1860 жылдың қазан айында Далласқа келгенде шіркеу ғимаратының, құжаттардың жоқ екенін және тек алты ғибадат етушінің бар екенін анықтады. Епископ Грег кішкентай қауымға көмек көрсетіп, шіркеу жұмысын жалғастыруға мүмкіндік берді. Қауым жаңарып, 1870 жылға қарай өз шіркеуін салуға жеткілікті қаражат жинады. Сол жылы шіркеу қоңырауы қосылды. Қаланың өсуіне байланысты шіркеуді басқа жерге көшіру қажет болды. 1877 жылы құрылыс өгіздер тартқан ауыр роликтерге орнатылды. Алайда, ғимарат құлап кетті. Қауым мүшелері және басқа азаматтардың көмегімен тақталар қолмен жаңа орналасқан жерге тасылып, жаңа шіркеу салынды. Солтүстік Техастың миссионерлік округінің епархиясы құрылды, оны Right Reverend Alexander Garrett басқарды. 1875 жылдың 2 ақпанында Епископ Гаррет Далласты өзінің резиденциялық қаласы және Сент-Мэтьюді өзінің кафедралық шіркеуі деп жариялады. 1895 жылдың 20 желтоқсанында Солтүстік Техас миссионерлік округінің епархиясы Даллас епархиясына айналды. 1893 жылы қауым Элм және Ламар көшелерінің бұрышында әсем жаңа тас кафедралық собор салды, бірақ бірнеше жылдан кейін өсіп келе жатқан өнеркәсіптік қала оған жақындады. Жақын жерде теміржолдар салынды, ал бір теміржолдың шулы бу машиналары әр жексенбі күні орталық стансаға келді. Пойыздың түтіні кез келген жексенбіде шіркеуді толтыратын. Сол уақытта Сент-Мэри әйелдерге арналған епископтық колледжі қалада жаңа мектептер ашылғандықтан үлкен қаржылық қиындықтарға тап болды. Шіркеу кеңесі кафедралық соборды Росс және Хендерсон бұрышына көшіруге және Сент-Мэри колледжінің қарызын өз мойнына алуға шешім қабылдады. Кафедралық собор 1929 жылдың шілде айында қазіргі орнына көшірілді. 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы қазан айында болды, собор, оның қауым мүшелері және Даллас тұрғындары сияқты ауыр зардап шекті.

Қазіргі

Қасиетті Матай соборы Қасиетті Мария кампусында орналасқан. Колледждің бұрынғы шапкіші кеңейтіліп, Даллас діншілігінің соборы ретінде қызмет етеді. Ағаштармен көмкерілген колледж кампусы енді собордың аумағын құрайды, ал ғимараттарда 19 ғасырдың соңына дейінгі әйнек суреттердің жинағы сақталған. Сонымен қатар, соборда Виктория дәуіріне тән суреттер жинағы бар, олардың көпшілігі Сент-Мэри әйелдер епископ колледжіне сыйлық ретінде табыс етілген және Сент-Мэри бейнесін көрсетеді. 2013 жылдың қазан айында жергілікті суретшілердің туындыларын көрсететін Юстус Сандерманн өнер галереясы ашылды. Қоғам қызметтерге және айналағы қауымға көмек көрсетуге белсенді қатысады. Собор азық-түлік қоймасы арқылы баспанасыз және мұқтаж жандарға көмектеседі. Bishop Stanton Center for Ministry Formation (Бишп Стентонның діни қызметті дамыту орталығы) дін қызметкерлерін – диякон, ауылдық жерлерде екі мамандықпен жұмыс істейтін дін қызметкерлері, жастар қызметшілері, мәдени алмасуды дамытушылар, уағызшылар және діни білімді кеңейтуге бағытталған оқулармен қамтамасыз етеді. Собор бұрын Перуға миссионерлік сапарлар ұйымдастырған және болашақта да осы сапарларды жалғастыруды жоспарлап отыр. Бұл миссионерлерге Перудағы шіркеулердің дамуына көмектесуге мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама испан және ағылшын тілдерін білетін адамдарға бірлесіп, құнды тәжірибе жинауға мүмкіндік береді. Angel Tree балалар мен ешкім еске алмаса, қарт адамдарға Рождество сыйлықтарын табыс етеді.

Собордағы мектептер

Кафедральдық собор Джеймс М. Стантонның діни қызметті дамыту орталығына басшылық етеді, оның басты міндеті – диакондыққа шақырылған сезінетін адамдарға көмек көрсету; олардың таңдау процесіне қолдау беру және болашақ диакондыққа қажетті теологиялық білім беру. Кафедральдық орталық – діни қызметке дайындалып жатқан диакондардың қауымдастыққа бірігуге, магистратура деңгейіндегі сабақтарға қатысуға және рухани өсуді сезінуге мүмкіндік беретін орын. Орталық сондай-ақ, ауылдық жерлерде қызмет ететін қосымша мамандығы бар дін қызметкерлерін, жастармен жұмыс істейтін дін қызметкерлерін, мәдени сезімталдық бойынша оқытуды, сондай-ақ түрлі лицензиялық курстар мен жалпы білім беру сабақтарын ұйымдастырады. Бұл курстар дінтанушыларға Киелі кітапты, теологияны және шіркеу тарихын әдеттегі жергілікті шіркеулердегідей емес, тереңірек деңгейде зерттеуге мүмкіндік береді.

Көшбасшылық

Собор – Даллас епископтығының резиденциясы. Өте Қасиетті Джордж Самнер 2015 жылдың мамыр айында өткен арнайы съезде Даллас епископтығының жетінші епископы болып сайланды. Оның тұрғынға кіргізілу рәсімі 2015 жылдың 14 қарашасында өтті. Епископ ретінде ол епископтықтың әкімшілік қажеттіліктерін қадағалайды және 31 000-нан астам епископальдық шіркеудің мүшесіне, 200 дін қызметкеріне және 100 қауымға басшылық етеді. 2018 жылы собордың кеңесі Роберт П. Прайсты жаңа декан етіп тағайындады. Декан Прайс Стэнфорд университетінде тарих мамандығы бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін алған, содан кейін Йель университетінде тарихтан докторлық диссертациясын бастады. Бірақ, дін қызметіне шақырылып, Йель діни мектебіне түсті, онда ол дінтану магистрі дәрежесін алды. Соборда әдетте бірнеше көмекші дін қызметкерлері мен дьякондар болады, олардың көпшілігі собордың канондары болып табылады. Соборда мирян басшыларындағы бірнеше топтар мен гильдиялар бар. Соборда үлкен вергерлер гильдиясы бар, олардың негізгі міндеті – құлшылық қызметтеріне көмектесу. Вергерлер аколиттермен және алтарь гильдиясымен бірге құлшылыққа дайындалу үшін ғибадатхананы жарақтандырады, ал құлшылықтан кейін киімдер мен ыдыстарды тиісті жерлеріне орналастыруға көмектеседі. Соборда әдетте әдеттегі құлшылық қызметтерінде бірден үшке дейін вергер болады. Вергерлер соборда экскурсиялар мен арнайы іс-шараларға да көмектеседі. Собор Даллас епископтығының вергерлер гильдиясына оқу, семинарлар мен демалыстар өткізу үшін уақыт-уақытпен жағдай жасайды.

Дін

Шіркеу Епископальдық шіркеудің бір бөлігі болып табылады және құлшылық қызметтері 1979 жылғы Ортақ дұғалар кітабына негізделген. Пасханың салтанатты миссасы және Рождестводағы түнгі мисса сияқты маңызды құлшылық қызметтері көп. Қызметтердің көпшілігі Жоғары шіркеу дәстүрінде болса, кейбір қызметтер кең шіркеу стиліне жақын. Шығыс Далласта орналасқан қауым, Шығыс Далластың әртүрлілігін көрсетеді. Кафедральда музыка маңызды рөл атқарады, онда шамамен 2800 құбыры бар орган орналасқан. Орган бірнеше рет кеңейтіліп, қазір үш мануал, 35-40 тоқтау (санау әдісіне байланысты) және шамамен 40 құбыр қатарына ие. Кафедраль жылдар бойы атақты музыканттармен әртүрлі музыкалық фестивальдарды өткізіп келеді, соның ішінде концерттік органшылар Джеймс Диаз және Брэдли Уэлч сияқты жергілікті таланттар да бар. Қазіргі Музыка директоры және органшы - Кит Фрэнкс. Жексенбі күндері кафедральда екі құлшылық қызметі өтеді. Апта ішіндегі құлшылықтар Ораториялық шапельде өткізіледі, әр таңертең сағат 8:45-те таңертеңгі дұға, ал кешкі дұға күнделікті дұғадан кешкі сағат 6:00-де оқылады. Әр айдың соңғы сенбісінде түскі дұға оқылады. Кафедральда діни рәсімдер, растаулар, конвенциялар, жылдық вергерлер конференциялары және діни және азаматтық топтар үшін түрлі демалыстар сияқты бірнеше епархиялық қызметтер мен шаралар өтеді. Сонымен қатар, кафедраль жыл сайын қоғам үшін түрлі азаматтық шараларды ұйымдастырады, оларға пьесалар, билер, фестивальдер және жастарға арналған жазғы лагерьлер кіреді. Сент-Мэтью кафедралінің өнер мектебі 2012 жылы "соборлық шіркеулердің тарихи миссиясын қайта жаңғырту, адамның шығармашылық арқылы Құдайдың қатысуын жариялау, осы кафедральды өнер, мәдениет және қоғам орталығы ретінде бекіту, Сент-Мэтьюге, біздің ауданымызға және үлкен Далласқа жаңа серпіліс беру үшін" құрылды.

Түрлілігі

Собор Шығыс Далласта орналасқан және қаланың ішкі аймақтарының барлық қиындықтары мен мүмкіндіктерін бастан кешіреді. Аймақ үнемі өзгеріп дамып жатыр. Соңғы бірнеше онжылдықтарда бұл жерде үлкен испандық қауым қалыптасты. 1982 жылы соборда испан тілінде құлшылық қызметі басталды. Бұл қауымның орташа жексенбілік жиыны 25-300 адамға жетті. Сонымен қатар, жергілікті жердегілер жер участаларын сатып алып, қымбат пәтерлер мен тұрғын үй кешендерін салуда. Собор орталыққа жақын орналасқан және екі жоғары деңгейлі ауданның арасындағы, бірінші және екінші буын иммигранттарының, сондай-ақ түрлі жағдайдағы және баспанасыз адамдардың тұратын аймақтың бөлігі болып табылады. Осының салдарынан, қауымда халықтың әртүрлі ерекшеліктері байқалады. Собор кең ауқымды адамдарға көмектесуімен белгілі.

Сәулет

Ғимарат готика стилінде салынған. Колледждің 1907 жылы салынған шапелі дәстүрлі латын кресі пішінде жасалған. 1929 жылы шапел үлкен қауымды қабылдау үшін кеңейтілді, соның салдарынан дәстүрлі крест конфигурациясының пропорциялары өзгерді. Кеңейтуге дейін қоңырау мұнарасы құрылыстың солтүстік-батыс бұрышында орналасқан еді. Бүгінде мұнара солтүстік фасадында орналасқан. Үш қабатты қоңырау мұнарасының ішкі кеңістігі өте кішкентай, тек бойы аласа адамдарға кіруге мүмкіндік беретін баспалдақ пен тесіктер бар. Собордың бұрынғы орналасқан жерлерінен әкелінген бұрыш тастары, плакеттер және витраж терезелері собор аумағына енгізілген. Сент-Мэри әйелдер колледжінің орталық витражы – бұл Туылу көрінісі, ал оның екі жағында әйелдердің қасиетті қамқоршыларына арналған терезелер орналасқан. Осы терезелерді собордың қасиетті қамқоршысы – Матайдың бейнесімен алмастырудың орнына, оңтүстік трансептке Матайдың витражы орнатылды. Көптеген терезелер бұрынғы құрылымдардан алынып, 1970 жылдары орнатылды. Басқа терезелерде Қайта тірілу, Крест жолы, қасиетті обрядтар және шіркеудің негізін қалаушылары бейнеленген. Шіркеу Техас штатында орналасқандықтан, кейбір терезелерде ерекше суреттер бар, мысалы, ковбойлар, үндістер және дилижанс. Оратория мен Үлкен зал заманауи стильде салынған, ал ораторияда колумбарий орналасқан. 1955 жылы салынған Үлкен залда үлкен приход залы, сахна және екі өндірістік асүй бар. Собор қазіргі орнына көшкен кезде, 1870 жылы құйылған Ұлы Мэтью қоңырауын әкелді. Ол 1888 жылы қазіргі өлшемдеріне дейін қайта құйылды. Қоңырау мұнарасы осы үлкен қоңырауды ұстай алмағандықтан, ол 1899 жылғы плакеті бар қоңырау төсегіне орналастырылды, бұл плакет собордың 25 жылдығына арналған. Бұл төсек Үлкен залдағы кіреберістің жанында орналасқан. Үлкен залдағы вестибюльде бірнеше витраж туындылары бар, соның ішінде бұрынғы собордан әкелінген Тиффанидің терезесі де бар.