Кіріспе

Синд провинциясы, Пәкістан ауданы

Тхатта ауданы (,) Пәкістанның Синд провинциясының оңтүстік аймағында, жергілікті атауы Лаар деп белгілі, орналасқан. Оның орталығы Тхатта қаласы. Бұл ауданда Маклидің ірі қабірстан орналасқан. 2013 жылы бірнеше талукалар бөлініп, жаңа Сужавал ауданы құрылды.

Тарих

Үш реттік Синдхи әулеттерінің астанасы, кейіннен Моғолдар билік еткен. Татта үш династияның астанасы болды, оның іздері он екі шаршы километр аумақты алып жатқан Макли некрополісінде айқын көрінеді. Бұл әулеттер: Самма (1335-1520), Аргун (1520-1555) және Тархан (1555-1665). 14-18 ғасырларда Татта үнемі әшекейленіп тұрды. Қаланың қалдықтары мен некрополі Синдтегі өркениеттің ерекше көрінісін ұсынады. Татта, Карачидің шығысында орналасқан. Татта сонымен қатар Синдтің астанасы және ислам өнерінің орталығы болды. 14 ғасырдан бастап Таттадан төрт мұсылман әулеті Синдті биледі, бірақ 1739 жылы астана басқа жерге көшірілді және Татта құлдырап кетті. Бұл жерде Ұлы Ескендір өзінің әскерлерін ұзақ жорықтан кейін демалдырған жері деп саналады. Қаланың басты бөлігі - Моғол императоры Шахжахан салған және мұқият қалпына келтірілген Ұлы мешіт. Мешіттің 33 аркалы күмбезі керемет акустикаға ие, ал көк түстің түрлі реңктеріндегі плиткалар да өте жақсы. Жаңа қаланың шетінде орналасқан, бұл үйді тар жолдар мен гипс пен ағаштан жасалған көп қабатты үйлер қоршап тұрады, олардың үстінде үйлердің ішкі бөлмелеріне салқын желді жіберуге арналған жел ұстағыштар орналасқан. Олар Хайдарабадта да жиі кездеседі. Татта базары қолмен басылған маталар, шыны шығыршықтар және Синд кестесімен танымал. Татта 18 ғасырдан кейін ғана қазіргі заманға жете бастады. Инд өзенінің өзгермелі табиғаты ежелгі Таттаның нақты орнын анықтауды қиындатады, бірақ оның атауы оның Инд өзенімен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Татта, Тхатти, Тхатт немесе Тхаттодан алынған, Синдхи сөзі өзен жағалауындағы шағын елді мекенді білдіреді. Бұл жергілікті тұрғындар Нагар Тхатто деп атаған маңызды ортағасырлық қала болды. Тарихи деректерде Татта қаласы сауда-саттықпен айналысатын, көптеген қасиеттілер мен ғалымдардың бас сауғалаған мекені ретінде суреттелген. Джам Низаму д Дин немесе Джам Нинда 866 жылдан 1461 жылға дейін Самма әулетінің басшысы ретінде Синдтің алтын дәуірінде билік жүргізді. Таттаның маңызды сауда және мәдени орталық ретінде өсуі оның бағыт-бағдары мен саясатына тікелей байланысты болды. Самма өркениеті Синдхи ислам деп жіктелетін архитектуралық стильдің дамуына елеулі үлес қосты. Татта өзінің некрополімен танымал, ол Макли төбесінде орналасқан, ол Джам Низаму д-Диннің билігі кезінде қасиетті сипатын қабылдады. Бұл жер халықтың өмірімен тығыз байланысты болды. Жыл сайын мыңдаған адам осы жерге зыярат етіп, мұнда жерленген қасиеттілерді еске алады. Қабірлер Татта сауда, дін және ғылыми істің гүлденген орталығы болған төрт ғасырдың кезеңін және Синдтің астанасын растайды. 1768 жылы Таттаның билігін Хайдарабад басып алды. Көптеген кесенелер мен қабірлер қирап қалғанмен, олардың көбі әлі күнге дейін керемет сәулет үлгілері болып табылады. Джам Низаму д-диннің өліміне кейін туыстары Джам Фероз бен Джам Салах д-диннің арасындағы ұрпақ алмасу соғысы болды. Моғолдар бұл мүмкіндікті пайдаланып, Татта Аргун әулетіне қарады. Аргун, кейіннен Тарханның нәзік дәмі, олар Тимуридтердің Хурасан және Орталық Азия қалаларынан келген, Таттаның мәдени және сәулеттік пейзажын арттырды. Алайда, Мырза Иса Тарханның ұлы Мырза Бакидің билігі қуғын-сүргінге ұшырады. Ол Синдтің ең қатыгез билеушілерінің бірі ретінде танылды. Татта аргундардың қатал өлтірілуіне, сондай-ақ абыройы жоғары, діни және ғылыми беделге ие болған адамдарды қудалауға куә болды. Мырза Жани Бег Мырза Бакидің жойған жерін қалпына келтіру үшін жұмыс істегені белгілі. Алайда, император Акбар Набаб хан Ханнанды Таттаға бағындыруға жібергенде, Мирза Джани Бег халықты осындай жағдайлар үшін салынған бекіністі қала Калан-Котқа көшіріп, Таттаның қиратылуын бұйрық берді. Мырза Джани Бег моғолдармен келіссөздер жүргізді және оны Император Акбардың сарайына алып барды, онда ол Таттаның губернаторы болып бекітілді. 1591 жылы Синд Моғол империясына қосылды. Моғол билігі 1736 жылға дейін созылып, сол кезде Татта Калхоралардың қолына өтті. Инд өзені кетіп бара жатқанда, Таттаның маңызы біртіндеп төмендей бастады. 1768 жылы Хайдарабадты Калхора навабтары Синдтің астанасы етті. 1843 жылы Синдті ағылшындар басып алды, олардың басты мақсаты Синд бойына байланыс желісін құру болды. 1854 жылы британдықтар Татта муниципалитеті құрды және бірнеше жергілікті және жеке мектептер, сондай-ақ пошта кеңсесі, диспансер және бағынысты түрме салынды. Британдықтар өздерінің тұрғын аудандарын қаланың басты бөлігінен, биік жерде, Макли некрополісінің батысында орналастырды. Татта жақсартылған байланыс инфрақұрылымының арқасында қайтадан гүлденді, бірақ қала ешқашан бұрынғы астаналық маңызын толыққанды қалпына келтірген жоқ. 19 ғасырдың соңында британдықтардың қызметтері мен тауарындағы қажеттіліктерден толыққанды пайда тапқан саудагерлердің жаңа класы пайда болды. Бұл саудагерлер байып, британ империясының барлық жерінде салынған әсем сарайлардан шабыттанған көптеген ғимараттарды тапсырыс берді. Тәуелсіздіктен кейін Татта қарқынды өсіп келеді және негізгі қызметтердің жетіспеушілігінен зардап шегеді. Қала ресурстарындағы ауыр талаптар, сонымен қатар жергілікті әкімшіліктің жалпы бейжайдығы қаланың тарихи орталығына немқұрайлылыққа әкелді. Макли ескерткіштері мен басқа да тарихи мешіттер, туристік құндылығына қарамастан, ешқандай сақтау шаралары қолданылмай, назарсыз қалды.