Кіріспе

Писагуа шайқасы ("Desembarco y combate de Pisagua") – Тынық мұхиты соғысының десанттық операциясы. Ол 1879 жылдың 2 қарашасында Чили мен Боливия және Перудің біріккен күштері арасында болды. Эрасмо Эскала басқаратын чилилік армия, Чили флотының қолдауымен Писагуа портына десант түсіріп, генерал Хуан Буэндия басқарған боливиялық-перулік әскерлерді жағалаудан сәтті ығыстырды. Олар Тарапака департаментіндегі Писагуаға екі толқынмен шабуылдаған шамамен 1000 чилилік сарбаздан тұратын алғашқы күштің түсуіне мүмкіндік беретін плацдарм құрды. Бұл аймақ негізгі даулы аумақ болды. Бұл оқиға Тарапака кампаниясының, Тынық мұхиты соғысының құрлықтағы кезеңінің басталуын білдірді, ол Тарапаканың және селитра экспортының Чилидің бақылауына өтуімен аяқталды. Бұл кең аумақ Боливия мен Перуге ешқашан қайтарылмады; ол 1884 жылы қол қойылған Анкон шарты бойынша Чилиге мәңгілік қосылды.

Кіріспе

1879 жылдың сәуір айында Боливия, Чили және Перу мемлекеттері арасында соғыс жарияланды. Соғыс Боливиядағы құнды кен байлықтарын ғана емес, сонымен қатар Боливияның Тынық мұхитына қолжетімділігін де жоғалтты. Перудің оңтүстік аймағындағы маңызды кен орындарының үлкен бөлігінен айырылды. Үш мемлекет те даулы аймаққа қол жеткізу үшін теңіздің стратегиялық маңызын мойындады. Жаулық әрекеттер басталғаннан бастап, жағалауды және іргелес теңіздерді бақылауға ие болу – басты мақсат болды, ал соғыс алғашқыда теңізде дамыды. Құрлықтағы әскери операциялар шөлді дала мен жағалау бойындағы тұз кенін өндіру аймақтарында жүргізілді. Кен өндіру аймағы Боливияның батыс бөлігін, оның ішінде елдің барлық теңіз жағалауын, сондай-ақ Перудің оңтүстігінің маңызды бөлігін қамтыды. Теңіз бен жағалауды бақылауда ұстау алдағы құрлықтағы шайқастарда шешуші логистикалық артықшылықты қамтамасыз ететін еді. Сондықтан, Чили 1879 жылдың 8 қазанында Ангамоста (Ангамос шайқасы) жеңіске жетіп, жағалаудағы теңізді әскери тұрғыдан бақылауға алғаннан кейін, Тарапаканы бағындыру мақсатымен құрлықтағы әскери науқанды бастау үшін десанттық операция жасау мүмкіндігі туды. Одақтастар (Боливия мен Перу) сол кезде Чилидің Антофагаста қаласынан солтүстікке қарай провинциядағы үш бекініске ие болды: Тачна (қазіргі Перудің оңтүстік жағалау қаласы, Чили шекарасында), Арика (сол кезде Перу жағалауындағы қала, қазір Перу шекарасындағы Чилидің солтүстік жағалау қаласы), Писагуа қаласы (Таркиапака департаментіндегі Перу жағалауында) және Икике (Писагуаның оңтүстігінде, бастапқыда Перу жағалауында). Чили әскерлерінің басшылығы десанттың осы екі маңызды одақтас бекінісі арасындағы байланысты үзіп, оқшаулау қажеттігін анықтады. Генерал Луис Артеага, Балдомеро Дубле Алмейда, Хосе Веласкес және Эмилио Ганадан құралған комиссия жүргізген барлау нәтижесінде Антофагастадан солтүстікке қарай 500 шақырым қашықтықта орналасқан Писагуа порты десанттық операция үшін қолайлы орын деп таңдалды, өйткені оның шығанағы әскерлер мен жабдықтарды түсіруге ыңғайлы болды. Чилидің соғыс министрі Рафаэль Сотомайор операцияны құпия түрде жоспарлап, ұйымдастырды, әскерилермен одан әрі дау-жанжалдарды болдырмау және жауға ақпарат жетіп кетуі мүмкін жағдайларды алдын алу үшін. Сондықтан, 9 қазанда, Ангамостағы жеңістен кейін, Сотомайор Атакама, Лаутаро және Кокимбо атты азаматтық батальондарды тасымалдайтын кемелерді Антофагастаға жөнелтті. Келесі күндер қызу дайындықтармен өтті, әскерлер Антофагастаға жеткізілді, ал 19 қазанда Чили экспедициялық күштерінің атқа шығуына соңғы дайындықтар жасалды. Бұл конвойге Магаллан, О’Хиггинс, Ковадонга, Амазонас, Ангамос және Лоа әскери кемелері, сондай-ақ Итата, Ламар, Лимари, Матиас Кусиньо, Санта-Люсия, Копиапо, Толтен, Хуанай және Пакете-дель-Мауле бу кемелері кірді. Сотомайор мен генерал Эскаланың қадағалауымен 9405 сарбаз және 853 жылқы мен қашыр кемелерге мінгізілді.

Чилидің жоспарлауы мен күштері

Әскери және әскери-теңіз күштерінің офицерлерімен өткен екі әскери кеңесте Чилидің соғыс министрі, белгіленген шабуыл нүктесі Писагуа екенін мәлімдеді. Писагуада негізгі күтпеген шабуылға келісілді, ал қосымша шабуыл Юнинде жүргізіледі. 4890 жаяу әскер мен артиллериядан тұратын Солтүстік шабуыл тобы Писагуаға түсіп, жағажай бекінісін құрып, жоғары жазыққа көтеріле бастайды; 2175 адамнан тұратын Оңтүстік шабуыл тобы Юнинді басып алады, ал 2500 адам резервте қалдырылады. Соғыс министрі Сотомайордың інісі, полковник Эмилио Сотомайорға десант операцияларын басқару сеніп тапсырылды. Командир Томпсон десанттық операцияның теңіз кезеңін басқарды және десанттық қайықтарды бағыттап тұрды. Жағадан екі шақырымдай қашықтықта Кокрейн, Магеллан, Ковадонга және О’Хиггинс шығанаққа кіріп, порты қорғайтын бекіністерге шабуылдайды. Бекіністердің қарулары үнсіздікке тоңғаннан кейін десант операциясы басталады.

Достасқан күштер және қорғаныс жоспарлауы

Писагуадағы одақтас гарнизонды боливиялық артиллерия және жаяу әскерлері құрады, барлығы екі батальонға бөлінген 1000-ға жуық сарбаз: Педро Варгас басқарған Independencia және Хуан Граниер басқарған Victoria. Бұған қоса, Исаак Рекаваррен басқарған 200 перуандық сарбаз болды, ол генерал Хуан Буэндияға командирлік қызметін тапсырды. Писагуаның оңтүстік жағы бекітілген. Пичало нүктесінде 100 фунттық зеңбірекпен жабдықталған бекініс болды; солтүстік жағында да осыған ұқсас зеңбірекпен жабдықталған бекініс орналасқан. Бұл екі зеңбірекпен жасалған қарсы атыс тар шығанақты бақылауға алып, теңіз арқылы португа кіруді қиындатты. Биік төбеге жеткен тік беткей, басып алған әскерге жоғарыдан оқ атуға мүмкіндік берді, бірақ жағажайдың айналасы тастармен қоршалған, бұл Чили жаяу әскеріне қауіпті жасырыну орындары ұсынуы мүмкін еді.

Жарыс басталды

Чили теңіз күштері 2 қараша күні сағат 07:00-де бомбалауды бастады. "Кокрейн" мен "О'Хиггинс" шығанаққа кіріп, Пичало Пойнттағы ең оңтүстік бекініске атыс ашты, ал "Магеллан" мен "Ковадонга" шығанақтың солтүстік жағындағы екінші бекініске шабуыл жасады. Оқ атушы кемелердің дәл атысы қорғанысты дерлік бірден басып тастады; солтүстік бекініс уақытша істен шығарғанға дейін тек бір рет атыс жасады. Бір сағаттан соң екі бекініс те үндемеді. Дегенмен, десант операциясы кешіктірілді, және солтүстік бекініс қайтадан оқ атуды бастады. "Кокрейн", капитан Латорре, дереу жауап берді, сағат 09:00-ге қарай солтүстік бекініс үндемей қалды, сосын чилилік әскер тасымалдау кемелері шығанаққа кірді. Осы уақытта "Амазонас" шығанақтың солтүстігіндегі Альто Хосписиоға қарай оқ атып жатты.

Чилиліктердің кемеден түсуі

Жағалаудан екі шақырым қашықтықта, десанттық қайықтар әскерді жағаға түсіруге дайын тұрды, олар жағажайда бекініс орнатуға тиіс болды. Сағат 10:15-те теңіз күштерінің оқ жауын тоқтатты және қайықтар жылжуды бастады. Бірақ 900 адамның орнына, тек 450 әскер ғана мінгізілді – Атакама батальонының екі ротасы және Zapadores полкінің тағы екі ротасы. Писагуа жағажайының солтүстік жағына енгеннен кейін, бұл чилилік жаяу әскерлері Плайя-Бланка биіктіктеріндегі одақтас қорғаушылардың атыс шегіне ілікті. Биіктіктен ауыр оқ жауға қарамастан (осы мақаламен бірге келген чилилік әскери картада боливиялықтардың бақылауында екені көрсетілген), десант бөлімі жауап атуды бастады. Күшейткіштердің жетіспеуі және қорғаушылардың берік орналасуы салдарынан олардың жағдайы өте қиын болды, бірақ Рикардо Санта-Круз басқарған Zapadores таудың беткейіндегі одақтастардың позицияларына шабуыл жасады. Жоғарыдан чилиліктер төменгі беткейдегі одақтастардың позицияларын атып, күшейткіштерді түсіруді қауіпсіздендіруге мүмкіндік алатын еді. Қорғаушылар қашып, үздіксіз оқ жауын астында Альто Хосписиоға шегінді. Одақтас әскерлері селитра мен көмірге толтырылған қаптардың артына тығылды, бірақ оқтардан олар өртеніп кетті. Соның салдарынан пайда болған тығыз түтін чилиліктердің үшінші толқынының жағаға түсуін жапты. Боливиялық әскер Альто Хосписиодағы теміржол станциясына қарай шегіне бастағанда, жағалаудағы олардың әріптестері де шегінуге мәжбүр болды. Екінші дивизияның чилилік командирі Луис Хосе Ортиз жағаға келгенде, биік платодағы негізгі шабуыл басталды. Чилилік жаяу әскердің тік беткейге көтерілуіне екі сағат уақыт кетті, себебі осы аймақтағы одақтастардың күшті қорғанысы көтерілуді өте қиын етіп берді. Алайда, соңында чилилік шабуылдың күші шыңға жетіп, одақтастарды жеңіп, барлық қарсылықты басып, оларды өз позицияларын тастап, Альто Хосписиоға қарай солтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Атакама батальонының лейтенанты Рафаэль Торребланка сағат 15:00-де Альто Хосписио үстіне чилилік туды көтерді, одақтас қорғаушылары шайқас алаңынан қашып, оны чилилік армияға қалдырды.

Жуньин

Пизагуа бағындырылғандықтан, Хунинге екінші десант перуліктердің аз қарсылығымен жүзеге асты. Осы жерде 3-ші желілік полк және Navales және Вальпараисо жаяу әскер батальондары орналастырылды.

Салдары

Чили армиясының қазасы 56 адам, ал жараланғандардың саны 124 адамды құрады. Одақтастардың (Боливия және Перу) қазасы 200 адам өлген және жараланғандардан болды. Бұл жеңіс Чили әскерлеріне әскер, қару-жарақ және жабдықтарды түсіруге қолайлы порты болды. Тарапака кампаниясы басталды. Писагуаға түсу әлемдегі десант соғысының жаңа дәуірін ашты, бұл дәуірді қазіргі Чили теңіз жаяу әскерлері бастады. Олар армиямен бірге осы тарихи сәтті халықаралық әскери тарихтың маңызды кезеңі ретінде атап өту үшін бұл күнді әскери мереке ретінде тойлайды.