Кіріспе
Америка Азаматтық Соғысындағы ірі әскери операциялар – Америка Құрама Штаттарының Тынық мұхитындағы және Континенттік бөліністің батысындағы штаттар мен аумақтардағы маңызды әскери операциялар. Бұл театр Тынық мұхиты департаментімен шектелген, оған Калифорния, Орегон және Невада штаттары, сондай-ақ Вашингтон, Юта және кейіннен Айдахо аумақтары кірген. Одақтың ерікті әскер бөлімдерінің, негізінен Калифорниядан, сондай-ақ Орегоннан және Вашингтон территориясынан келген бірнеше роталардың операциялары көбінесе осы театрдағы жергілікті американдықтарға қарсы бағытталған. Одақ және Конфедерацияның тұрақты әскерлері Тынық мұхиты департаментінде тек Нью-Мексико аумағында ғана тікелей кездесті. Операциялар Калифорниядағы конфедерацияның жабдықтамалы жасақтарына қарсы жүргізілді, ал Оңтүстік Калифорния және Оңтүстік Нью-Мексико аумағындағы аймақты бақылау үшін күшті гарнизондар орналастырылды, себебі бұл аймақта бөлінісшілдік көзқарастар күшті болған. Конфедеративтік Штаттардың әскери-теңіз кемелері Тынық мұхитында жүргізілді, бірақ теңіз операциялары Шығыс АҚШ-қа сауда жолдарын тоқтатуға жеткіліксіз болды. Соңғы сауда шабуылдаушы кеме, CSS Shenandoah, Аляска жағалауындағы Беринг теңізінде соғыстың соңғы оғын атты. Конфедерацияның Батыс жағалауында сауда шабуылдары үшін кемелерді сатып алуға немесе тартып алуға жасаған тыңайыстары ояу Одақ шенеуніктері мен Тынық мұхиты эскадрильясының күшімен тоқтатылды.
The Pacific coast theater of the American Civil War consists of major military operations in the United States on the Pacific Ocean and in the states and Territories west of the Continental Divide. The theater was encompassed by the Department of the Pacific that included the states of California, Oregon, and Nevada, the territories of Washington, Utah, and later Idaho. The operations of Union volunteer troop detachments, primarily from California, some from Oregon, and a few companies from Washington Territory, were directed mostly against Indigenous Americans in the theater. Union and Confederate regular forces did not meet directly within the Pacific Department except in New Mexico Territory. Operations were directed against Confederate irregulars in California and strong garrisons were placed in Southern California and southern New Mexico Territory to control the region which had strong secessionist sympathies. Confederate States Navy warships operated in the Pacific Ocean, but the naval operations did not succeed in interrupting commerce to the Eastern United States. The last of these commerce raiders, CSS Shenandoah, fired the last shot of the war in the Bering Sea off the coast of Alaska. Attempts by the Confederacy to buy or seize ships for commerce raiding on the West Coast were thwarted by alert Union officials and the Pacific Squadron.
Батыс жағалаудағы сепаратистік дағдарыс
Линкольн 1860 жылы АҚШ президенті болып сайланғаннан кейін туған сепаратистік дағдарыс кезінде Калифорниядағы Оңтүстікке жақын тұратын адамдардың бір тобы Орегонмен бірігіп, "Тынық мұхиты республикасын" құру үшін бөлінуді жоспарлады. Олардың жоспарлары штаб-пәтері Калифорнияның Бенисия қаласында орналасқан полковник (бригадир генерал) Альберт Сидни Джонстонның қолдауына негізделген, ол Тынық мұхиты департаментінің барлық федералды әскерлеріне басшылық етті. Джонстон осы Оңтүстік адамымен кездесті, бірақ олар оған ештеңе ұсынбастан бұрын, ол Сан-Францискодағы бекіністерді және Бенисиядағы қару-жарақ қоймасын басып алуға әрекет ету туралы әңгімелер естігенін, ол оған дайын екенін және өзінің бағынындағы нысандарды барлық күшімен және соңғы тамшы қанға дейін қорғайтынын айтты. Оларға: "Бұл туралы достарыңа айтыңдар!" деді. Оның көмегінсіз Калифорния мен Орегонның АҚШ-тан бөліну жоспары іске аспады. Осы уақытта Одақ өкілдері Джонстонның мұндай қастандыққа көмектеседі деп қорқып, оны алмастыруды сұрап Вашингтонға телеграмма жіберді. 1861 жылдың наурыз айында генерал Эдвин Воз Самнер Панама арқылы Джонстонның орнына батысқа жіберілді. Джонстон 9 сәуірде лауазымынан кетті, ал Самнер 25 сәуірде келгеннен кейін Джонстон өзінің басқаруын тапсырып, отбасымен Лос-Анджелеске көшіп кетті. 1861 жылдың 28 наурызында жаңадан құрылған Аризона территориясы Нью-Мексико территориясынан бөлініп, Конфедерацияға қосылуға дауыс берді. Бұл Одақ шенеуніктерінің Оңтүстік Калифорнияны Калифорнияның қалған бөлігінен бөліп, Конфедерацияға қосылу үшін сепаратистік қозғалысқа қатысты алаңдауын күшейтті. Бұл алаңдаушылық Оңтүстік Калифорнияның Калифорнияның қалған бөлігінен бөлінуге деген ұлы ықыласына, 1859 жылғы Пико заңына берілген үлкен дауысқа, аймақтағы сепаратистердің күшіне және олардың жарияланған ниеттері мен іс-әрекеттеріне, әсіресе әскери жасақтар құруға байланысты.
Оңтүстік Калифорнияны қорғау
Азамат соғысы басталған кезде Оңтүстік Калифорнияның бөлініп кетуі мүмкін болды. Халық көбінесе Калифорниядан бөлінуді жақтады, сепаратистік көзқарастарды ұстанатын әскерлер құрылды, ал Bear Flag – Bear Flag көтерілісінің туы – Лос-Анджелес және Сан-Бернардино округтеріндегі сепаратистер тарапынан бірнеше ай бойы қолданылды. Форт-Самтер шайқасы туралы жаңалық Калифорнияға жеткеннен кейін сепаратистердің көпшілік демонстрациялары өтті. Тек Сан-Диегода ғана шағын одақтық гарнизон болды. Бірақ 1861 жылдың мамыр-маусым айларында федералдық атқыштардың үш ротасы Форт-Мохаве мен Форт-Тейжоннан Лос-Анджелестегі Фицджеральд лагеріне ауыстырылғаннан кейін, бөліну мүмкін болмай қалды. Жергілікті одақтық билік күдікпен қараған генерал Джонстон тұтқындалудан қашып, жеке сарбаз ретінде Лос-Анджелес атты мылтық полкіне, сепаратистік әскерге қосылды. 27 мамырда Уорнердің ранчосынан шығып, Оңтүстік-Батыс шөлдері арқылы Техасқа сапар шегіп, 4 шілдеде Колорадо өзенінен Аризонаның Конфедерациялық территориясына өтті. Лос-Анджелес округінің шериф орынбасары А. Дж. Кинг және 23 наурызда Эль-Монтеде, Калифорнияда тағы бір сепаратистік әскер құрған басқа да ықпалды адамдар – Монте атты мылтық полкі – Джонстонға көмектесу жоспарларына тосқауыл қойды, себебі шериф орынбасары Кинг федералдық билік органдарымен келіспеушілікке ұшырады, ал Сан-Педродағы армия офицерлері Калифорния губернаторы Джон Г. Дауниден қару-жарақ жөнелтуді тоқтатып, полктің қарулануына кедергі келтірді. Лос-Анджелес, Сан-Бернардино, Сан-Диего және Санта-Барбара округтерінің барлық қадағалауын өз міндетіне алған майор Уильям Скотт Кетчем 16 тамызда Сан-Францискодан Сан-Педроға кемемен жүзіп, 26 тамызда Сан-Бернардиноның жанында лагерь құрды. 4-ші жаяу әскер полкінің D және G роталарымен бірге, қыркүйек айының басында 90 АҚШ драгуны және гаубицамен күшейтілді. Кетчемнің гарнизонына жиі шабуылдар жасалса да, Бельвильде (Калифорния) сепаратистік көтеріліс болдырмады, ал Сан-Бернардинодағы сайлау күнінің соңында драгундардың күш көрсетуі қыркүйектегі губернаторлық сайлау кезінде сепаратистік саяси демонстрацияны басып тастады. Одақ қолбасшылары 1861 жылдың соңында Оңтүстік Сан-Бернардино округін Одақ үшін ұстап тұруға Сан-Бернардино атты мылтық полкі мен капитан Кларенс Э. Беннеттке сенді, себебі федералдық әскерлер кері қайтарылып, Калифорния еріктілерімен ауыстырылды. 25 қыркүйекте Оңтүстік Калифорния округі құрылды, алғашқы штаб-пәтері Лос-Анджелестің батысындағы Латам лагерінде орналасты, кейін барабан казармаларына көшірілді. Бұл округ Оңтүстік Калифорниядағы сепаратистік көпшілік халықты бақылау үшін құрылды. Округқа солтүстікке қарай Туларе округі де кірді, ол сол кезде қазіргіге қарағанда әлдеқайда үлкен болды, қазіргі Кингс, Керн және Иньо округтерінің және Фресно округінің бір бөлігін қамтыды. Латам лагерінен Кетчемнің тұрақты әскерлері 20 қазанда Сан-Бернардино округіне жіберілген 1-ші Калифорниялық атқыштардың үш ротасымен ауыстырылды, Карлтон лагері және кейін Моррис лагері құрылды. Сондай-ақ, еріктілер әскерлері Сан-Диего округінің Райт лагеріне Колорадо шөлі арқылы Калифорнияға оңтүстік бағытымен келуді бақылауға жіберілді, Колорадо өзенінің батыс жағалауында орналасқан Форт Юмадан. Олар сондай-ақ Конфедерация армиясына қосылу үшін шығысқа бара жатқан сепаратистерді ұстап алуға тиіс болды. 1862 жылдың наурыз айында Латам лагерінде жаттығулар жасаған барлық әскерлер Лафэм лагеріне ауыстырылды, ал Лос-Анджелес аймағын бақылау үшін солдаттар ротасы қалдырылды. 1862 жылғы Ұлы су тасқынынан кейін Карлтон лагерінде су тасқыны болғаннан кейін гарнизон Жаңа Карлтон лагеріне көшті, ол Эль-Монтедегі сепаратистердің ошағына жақын орналасқан. Азамат соғысының қалған кезеңінде Оңтүстік Калифорнияда Одақтың гарнизондары сақталды.
Калифорниялық колоннаның жорығы
1862 жылдың басында округтік штаб Калифорния колоннасының Конфедерациялық Аризонаға жасаған жорығының базасы ретінде қолданылды. Калифорния ерікті полктерінің бір бөлігін шығысқа, Эль-Пасо маңындағы Оңтүстік Нью-Мексико және Батыс Техастағы конфедерациялық гарнизондарды тазалау үшін жіберді. Содан кейін Калифорния бөлімдері 1866 жылы Азамат соғысынан кейін федералдық әскерлермен ауыстырылғанға дейін Навахо, Команчи және Апачи тайпаларымен күрескен гарнизон ретінде қалды. 1865 жылдың наурыз айында әскери басқарудағы Аризона округінің құрамындағы Аризона территориясы Нью-Мексико департаментінен Тынық мұхиты департаментіне, ал 1865 жылдың шілдесінде Калифорния департаментіне қарауына берілді.
Тынық мұхит эскадрильясының операциялары
Конфедерацияның блокадасының салдарынан, Одақтың теңіз күштері Тынық мұхитының жағалауындағы порттар мен кемелерді күзетуге көп кемелерді жұмсауға мүмкіндік таппады, сол себепті Тынық мұхиты эскадрильясы шағын болып қалды. Бір кеме әрдайым Панама қаласында тұрақтап, "Пацифик поштасы" кемелері тасыған алтынның Тынық мұхиты терминалын қорғап тұрды. Қалған кемелер Панама мен Британ Колумбиясы арасындағы жағалауды қажеттілікке қарай патрульдеді. Сан-Франциско шығанағындағы "Мэре Айленд" кеме құрылыс-жөндеу зауыты эскадрильяның тұрақты базасы болып табылды.
Тынық мұхит жағалауының қорғанысы
Одақтың бақылауындағы порттарды, әсіресе Тынық мұхитының жағалауынан алтын мен күміс тасымалданатын Сан-Франциско шығанағын, Конфедерацияның саудалық рейдерлерінің шабуылдарынан қорғау үшін бірнеше форттар салынды немесе жаңартылды. Форт-Пойнт және Камп-Самнердегі жағалау бекіністері Пресидионың шетінде, сондай-ақ Марин төбесіндегі Форт-Бейкерде орналасқан. Азамат соғысы кезеңіндегі форт, Алькатраз аралындағы Пост немесе Форт Алькатраз, Алтын қақпаның ішіндегі тасты аралда сепаратистер үшін түрме ретінде пайдаланылды, кейіннен ол әйгілі Федералдық жазалау орыны – Алькатразға айналды. Сан-Франциско шығанағын Бенисия Арсеналы, Сан-Францискодағы Сан-Хосе мүйісіндегі Форт Мейсон және Ангел аралындағы Рейнольдс лагері де қорғады. Колумбия өзенінің сағасында екі форт құрылды. 1862 жылы Вашингтон территориясында Кейп-Дезапуншменттегі Пост (кейін Форт Кейп-Дезапуншмент) лагері құрылды. Өзен сағасын қорғау үшін бекіністер салынды және артиллерия орнатылды. 1863 жылы Орегон штатында Колумбия өзенінің сағасындағы оңтүстік жағалауда Форт-Адамс (кейін Форт-Стивенс) форты құрылды, ол Форт Кейп-Дезапуншмент сияқты бірдей мақсатта жұмыс істеді. Сан-Диего, Сан-Педро шығанағы, Санта-Барбара, Нойо, Калифорниядағы Гумбольдт шығанағы және қазіргі Вашингтон штатындағы Форт-Ванкувер порттарында да посттар болды немесе құрылды. 1864 жылы Санта-Каталина аралын Федералдық күштер басып алды, пост құрылып, гарнизонмен жабдырылды, ал тұрғындары оны каперлер базасы ретінде пайдаланудың алдын алу үшін көшірілді. Бір кезде Федералдық билік оны Балд-Хиллз соғысында тұтқынға алынған үндістер үшін резервация жасауды қарастырды, бірақ бұл жоспар іске аспады.
Теңіз оқиғалары
Жаңа Мексика жорығының сәтсіз аяқталуынан кейін және Азамат соғысының соңына дейін Конфедерация Әскери-теңіз күштері Конфедерация үшін алтын мен күміс алуға немесе Тынық мұхитындағы Одақтың саудасына шабуыл жасауға әрекеттер жасады.
Дж. М. Чэпманның сюжеті
1863 жылы Асбери Харпендинг Ричмондқа құпия сапар жасап, маркалы хат алғаннан кейін, Сан-Францискодағы Алтын шеңбер рыцарларының Калифорниялық басқа мүшелерімен бірігіп, Сан-Франциско шығанағындағы Ж.М. Чэпман шкунерін Конфедерацияның жеке капері ретінде жарақтандырды. Олардың мақсаты – Тынық мұхитының жағалауында алтын мен күміс жүк тасымалдайтын кемелерге шабуыл жасап, Конфедерацияны қолдау үшін алтын мен күмісті тартып алу еді. Олардың әрекеті анықталып, 15 наурызда, жорыққа шығуға ниеттенген түні, «Cyane» кемесінің, салық инспекторларының және Сан-Франциско полициясының күштерімен ұсталды.
Шабрикті ұстап алу туралы сөз байласу
Ж.М. Чэпманды қолға түсіргеннен кейін, жағалау бойындағы одақтас адамдар қорқып, сол мақсат үшін кеме алуға жасалатын басқа әрекеттерге күшті назар аударды. Ж.М. Чэпманнан тәркіленген құжаттардың ішінде Шабрикті қолға түсіру жоспарларын ашатын бір хат болды, бірақ бұл жоспардан бас тартқан сияқты. Дегенмен, Британдық Колумбияның Виктория қаласында АҚШ консулы Аллен Френсис Шабрикті қолға түсіруге қатысты құйрық іздерін анықтады. Аллен Шабрик кемесінің капитаны мен оның бір бөлігі экипажының осы құйрық іздерге қатысы бар деп күдіктенді. Ол кемені сенімді екінші офицер мен экипаж мүшелерінің АҚШ-қа қайтаруын ұйымдастырды, ал капитан мен қалған экипаж Викторияда жағалауда болды. Кейіннен Аллен Викториядағы Конфедерация тарапынан қолдау көрсетушілердің Британдық Колумбиядан кемелер сатып алып, оларды Конфедерацияның жеке қарақшылық кемелері ретінде жабдықтауды жоспарлағанын білді. Алайда, бұл жоспар іске аспады.
Сальвадорлық қарақшылар
1864 жылдың көктемінде Конфедерация әскери-теңіз күштері капитаны Томас Эгэнтон Хоггқа және оның командасына Панама қаласындағы жағалаудағы бу кемесіне міну, оны ашық теңізде басып алу, қаруландырып, Тынық мұхитындағы Pacific Mail кемелері мен кит аулаушыларға шабуыл жасауды тапсырды. Гаванадағы американ консулы Томас Савидж бұл қастандық туралы біліп, Панамадағы контр-адмирал Джордж Ф. Пирсонға хабарлады. Адмирал Панама қаласындағы кемелерге отыратын жолаушыларды қадағалап отырды, ал Хоггтың командасы Панама теміржолының "Сальвадор" кемесінде табылған кезде Ланкастерден келген күштер оларды тұтқындап, Сан-Францискоға жеткізді. Әскери комиссия "Сальвадор қарақшыларын" дарға асуға үкім шығарды, бірақ генерал Ирвин Макдауэлл олардың жазасын жеңілдетті. Тынық мұхиты жағалауындағы кемелерді басып алуға бағытталған кез келген әрекеттердің алдын алу үшін генерал Макдауэлл американ сауда кемелеріне отыратын әрбір жолаушыдан кемеге мінер алдында барлық қаруларын тапсыруды бұйырды, сондай-ақ барлық жолаушылар мен багаж тексерілді. Барлық офицерлер өз кемелерін қорғау үшін қаруландырылды.
Конфедерацияның сауда-саттыққа жасаған рейдтері
CSS Alabama Тынық мұхитында небары бірнеше апта бойы, оңтүстік-батыс аймағында үш кемеге шабуыл жасады. CSS Shenandoah Тынық мұхитына кірген екінші және соңғы Конфедерация шабуылшысы болды. Дегенмен, оның шабуылдары соғыстың соңында немесе одан кейін болды, соғыс аяқталғаннан кейін көптеген зиян келтірді, негізінен кит аулаушылардың 38 кемесін басып алды. Шабуыл туралы хабар келген соң, Тынық мұхиты эскадрильясы шабуылшыны іздеу үшін кемелер жіберді, бірақ оны таба алмады. 1865 жылдың 21 маусымында "Шенендоа" Уильям Томпсон кит аулаушы кемесін басып алды. Кеменің капитаны Фрэнсис Смит, сенбеген командир Джеймс Уодделлге соғыс бірнеше апта бұрын аяқталғанын хабарлады. Соғыс аяқталғанына нақты дәлел болмағандықтан, Конфедерация кемесі шабуылдарын жалғастырды. Соңында, 2 тамызда Сан-Францискодан Ливерпульге қайтып келе жатқан британдық кемедегі теңізшілер Аппоматтокстағы капитуляция, Джефферсон Дэвистің тұтқынға алынуы және соңғы Конфедерация күштерінің тапсырылуы туралы жаңалық әкелді. Осы айғақталған дәлелдерге сүйене отырып, командир Уодделл американдық кемелерге қарсы барлық операцияларды тоқтатуға бұйрық берді және "Шенендоа" теңізшілерінің қақтығысқа түсуіне жол бермеу үшін Ұлыбританияға бет бұрды.
Тынық мұхит департаментіндегі үнді соғыстары
АҚШ Ұлттық паркі қызметі белгілеген кампаниялар жіктелімінде осы аймақта тек бір ірі кампания мен шайқас тіркелген – Медведь өзені шайқасы. Дегенмен, шығыс шошондардан өзге, төменде сипатталғандай, түрлі үнді тайпаларына қарсы бірнеше кампаниялар жүргізілді. Солтүстік Калифорнияда Чилула, Лассик, Хупа, Маттоле, Нонгаттл, Синкионе, Цнунгве, Вайлаки және Уилкут тайпаларына қарсы Балд Хиллс соғысы (1858–1864) үздіксіз жүріп тұрды. 1861 жылдың 12 желтоқсанынан бастап бұл аймақ Гумбольдт округінің құрамына енді, штаб-пәтері Форт Гумбольдтте орналасқан. Балд Хиллс соғысы көбінесе ұзаққа созылған, жүйесіз соғыс сипатында болды, ол елді мекендерді қорғауға гарнизондық әскерлерді, керуендерді сүйемелдеуге, сондай-ақ кейде шағын қақтығыстарға әкелетін ұзақ мерзімді патрульдерді қажет етті. Калифорниялық бөлімшелер Азамат соғысынан кейін, 1866 жылы федералдық әскерлермен алмастырылғанға дейін, Жаңа Мексика территориясында және Батыс Техаста Конфедерацияның қайта оралуына қарсы аймақты қорғап, Навахо және Апачи соғыстарында күресті. 1862–1863 жылдары Оңтүстік Калифорния округінің кавалериялық бөлімшелері Оуэнс аңғарының индей соғысында Оуэнс аңғарының пайюттарына (Нума) және олардың батыстағы Сьерра тауларындағы Кавайису тайпасымен жасаған одағына қарсы шайқасты. Азамат соғысы кезеңінде Орегон және Калифорния ерікті патрульдері Орегон, Вашингтон (кейін Айдахо), Юта және Невада (1863 жылдан бастап Невада штаты) территорияларында Уте, Гошут, Пайют, Баннок және Шошон тайпаларымен бірнеше рет қақтығысты. Алайда, 1863 жылы алтын іздеушілердің жыландықтардың жеріне басып кіргенінен кейін Жылан соғысы басталды. Калифорния, Орегон және Вашингтон территориясының еріктілері 1865 жылдың соңында федералдық әскерлермен алмастырылғанға дейін Жылан тайпаларымен шайқасты, соғыс 1868 жылға дейін жалғасты. Роки тауларынан шығысқа және Миссисипи өзенінен батысқа қарай жүргізілген басқа операциялар транс-Миссисипи аймағына кіреді.