Кіріспе

Ат спортындағы қалқан – жылқы міну кезінде киілетін қорғаныш бас киімнің бір түрі. Бұл қалқанның дизайны, мінушінің басын жылқыдан құлағанда, әсіресе құлаған кезде қатты нәрсеге соғылуынан немесе жылқының тұяғымен кездейсоқ соққы алудан қорғау үшін арнайы жасалған. Сертификатталған қалқандар көптеген жарыстарда міндетті болып табылады, әсіресе жылқы мен мінуші секіргенде немесе жоғары жылдамдықпен жұмыс істегенде. Ағылшын стиліндегі мінушілер көбінесе қалқан киеді, және балалар мен жасөспірімдер үшін міндетті бас киім ретінде қабылдануда. Олар ат жарысы, көпсайыс немесе шоуға секіру сияқты салаларда да кеңінен қолданылады. Көпсайыста, төзімділікпен жүру және басқа да жарыстарда олар қажет. Жылқыларын серуендеуге немесе жолға шығаратындар кейде қалқан киеді, бірақ әртүрлі аймақтар мен мәдениеттерде қалқанды қолдануда үлкен айырмашылықтар бар. АҚШ-та, мінушілердің сегізінен біреуі ғана қалқан киеді. Флорида және Нью-Йорк сияқты кейбір штаттар, 14 жасқа дейінгі мінушілердің ат спорты орталықтарында, қоғамдық жолдарда және мемлекеттік жерлерде қалқан киюін заңмен талап ете бастады.

Дизайн

Ат спортында қолданылатын шлемнің сыртында соққыға төзімді шайыр немесе пластиктен жасалған қатты қабықша болады, кейде оның сыртын матамен жауып, көрінісін жақсартады. Шлемнің қорғағыш бөлігі өте икемді, аттан құлау кезінде ол бірден бұғылып, қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Қабықшаның астында құлау немесе соққының күшін жұмсартатын материалдар орналасқан. Шлемнің ішкі жағы астармен қапталған және көбінесе жастықпен тығыздалған, бұл атқа отырушыға қолайлы болуын қамтамасыз етеді. Желдету жүйесі әдетте шлемнің дизайнына енгізіледі, ал шлемді бастың үстінде мізгілсіз ұстап тұру үшін иінтіректер бекітіледі. Ат спорты шлемдерінің басқа спорт түрлерінде қолданылатын шлемдерден ерекшеліктері бар. Сондықтан, велосипед немесе мотоцикл шлемі сияқты басқа спорт түріне арналған шлем атпен жүруге қолайлы емес деп есептеледі. Ат спорты шлемі велосипед шлеміне қарағанда адамның басын көбірек жабады, бастың үстінен төмен, әсіресе бас сүйегінің артқы бөлігіне дейін жабысады, ал қорғаныс бастың айналасына тең бөлінеді, тек алдыңғы және үстіңгі бөлігіне шоғырланбайды. Қауіпсіздік мүмкіндіктерінен басқа, атқа отыру шлемінде аэродинамика велосипед немесе тіпті мотоцикл шлеміне қарағанда маңызды емес. Ат спорты шлемдерінің сыртқы түрі көбінесе ағылшын аңшылық қалпағының стилінде жасалады. Сонымен қатар, жақсы желдету және ыңғайлылық ат спорты шлемінің маңызды қасиеттері болып саналады. Кейбір атқа отырушылар шлем ыстық, ыңғайсыз немесе тартымсыз деп санайды және оны кигісі келмейді. Дегенмен, қазіргі заманғы шлемдерге ұқсауға тырысатын классикалық аңшылық қалпақ атқа отырушыға аз немесе ешқандай қорғаныш бермеген. Дерби, ковбой шапаны және цилиндр сияқты басқа да бас киімдер де атқа отырушылар арасында кең таралған емес. Басқа жаңадан бастаған атқа отырушылар үшін шлем кию міндетті талапқа айналып келеді, ал кейбір жауапкершілік сақтандыру полистері нұсқаушыдан оқушыларын шлем киюге міндеттеуді сұрайды.

Каскаларға қатысты заңдар мен ережелер

Әдетте, жарыста пайдалануға рұқсат беру үшін қауіпсіздік шлемдерінің бір немесе бірнеше нақты қауіпсіздік стандарттарына сай болуы тиіс.

Америка Құрама Штаттары

Флорида және Нью-Йорк штаттары атпен жүру кезінде қауіпсіздік шлемдерін киюді талап ететін заңдар қабылдады: 2009 жылы Флорида штаты 16 жасқа дейінгі жастар үшін шлем киюді міндетті етті; ал Нью-Йоркте 1999 жылдан бері белгілі бір жағдайларда 14 жасқа дейінгі жастарға қатысты шлемдерге қатысты заңдар бар. АҚШ Ат спорты федерациясы (USEF) шлем кию міндетті болған жарыстарда шлемнің ASTM/SEI стандартына сәйкес сертификатталғанын талап етеді. АҚШ-тағы Иелік спорты қауымдастығы (USEA) барлық қатысушылардың ASTM/SEI стандартына сәйкес дұрыс таңдалған бас киімдерін талап етеді. Басқа ат спорты жарыстарында шлем кию міндетті емес, бірақ соңғы жылдары ережелер өзгеріп, кез келген жарыста шлемді қосымша бас киім ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Барлық аттегендер Hunter, Jumpers және Hunt Seat Equitation жарыстарында, сондай-ақ Hunter Hack сияқты секірулер бар кез келген жарыста сертификатталған шлем киюі керек. Олар шлемнің иірімдерін бекітіп, шлемнің қолданыстағы стандартқа сай екенін немесе одан жоғары екенін және SEI таңбасы бар екенін тексеруі тиіс.

Эстетика және символика

Ат үстіндегі қалқандар дәстүрлі түрде киімнің консервативті стилін көрсетеді, бұл бұрынғы қорғанышсыз ағылшын бас киімдеріне тән еді. Классикалық салт аттылық қалқаны қара бархат немесе бархатпен қапталған (алынып тасталатын қақпақ арқылы немесе тұрақты жабыстырылған), ал оның жиегі кішкентай, икемді, визор сияқты болады. Соңғы уақытта матадан жасалған қақпақсыз, тегіс аяқталған қалқандар жиі қолданылады. Жақында жарыс әлемінде танымал болған стильдің ортасында сәнді желдеткіш жолақты, аздап текстуралы (жарқырамайтын) пластик қабықшасы бар. Бұл дизайн көптеген брендтермен белгілі, бірақ желдеткіш жолағы болғандықтан, оны бейресми түрде "скунк қалқаны" деп атайды. Жарысқа қатысатын жокейлер шеті жоқ қалқан киеді, оған иелерінің жарыс түстерінің бөлігі болып табылатын түрлі-түсті қаптама қосады, сыртқы түрі үшін жалған шетпен. Жарыс стиліндегі түсті қалқанды пайдалану басқа да спорт түрлеріне, әсіресе, жарысқа қатысушылар арасында кең тарады. Күнделікті салт аттылар әртүрлі түстердегі "жаттығу" немесе "мектеп" қалқандарын киеді, ал кейбіреулерінде тіпті суреттер (жұлдыздар немесе жолақтар) бар. Көзге жарасатын түстердегі және жарқын дизайндағы матадан жасалған қаптарды алуға болады, олар көбірек әртүрлілік береді, бірақ ат спорты жарысында (мұнда қара, қоңыр немесе сұр түс стандартты болып саналады) оларға қарсы тұрады (кейде заңсыз). Каубой шапанына ұқсайтын немесе басқа "батыс" стиліндегі, мысалы, қоңыр түсті немесе кордурадан жасалған сыртқы қаптамасы бар қалқандар да бар. Бірақ батыс салт аттыларының оларды қабылдауы әсіресе баяу болды, әсіресе АҚШ-та, мұнда қалқандар көбінесе жолға, жарысқа және төзімділікпен жүруге қолданылады, ал родеоларда сирек кездеседі (мұнда оларды қолдануға кеңес берілгені жөн) немесе батыс стиліндегі ат спорты жарыстарында. Кейбір қалқандардың артқы жағында әскери аңшылықтан бастау алған символдық лента бар. Дәстүрлі түрде, түлкі аулау немесе жалпы аң аулау үшін қара лента, ал бұғы аулау немесе арме бланш аулау кезінде қызыл лента қолданылған. Лента "қарапайым" салт аттылар үшін "тігілген" (яғни, қалқанның түбінде доғамен және лентаның ұштары қалқанның денесіне жоғары қарай кесілген немесе жабыстырылған). Аң аулау шебері мен оның командасы үшін лента "төмен тігілген" (яғни, лентаның ұштары қалқанның шетінен төмен, доғаның астына ілінген). Кез келген салт атты тігілген қара лента киюге құқылы болғандықтан, бұл заманауи қалқандардың стандарты болып табылады. АҚШ-та лентаға құқығы жоқ адамдар "төмен тігілген" ленталарды қолдануы кейде кездеседі, бірақ дәстүршілдер оны ауыр қылмыс деп санайды. Кейбір елдерде ат әскері күміс, ал ұлттық спортшылар алтын ленталар киеді. Ленталар әскерлер мен қарапайым салт аттыларға тігіледі, ал елдерін Олимпиадада немесе Әлемдік ат спорты ойындары сияқты чемпионаттарда көрсеткен офицерлер мен салт аттыларға төмен тігіледі.

Стандарттар

Жарыста пайдалану үшін қалқандар белгілі бір стандартқа сай болуы керек, содан ғана сертификатталады. Процедуралар елден елге өзгеше. Бірақ, жалпы алғанда, жобалау стандарттарын осы қызмет саласындағы қауіптерді жақсы білетін стандарттау ұйымы әзірлейді, ал нақты қалқандарды сынақтан өткізу және сертификаттауды сынақ саласында тәжірибесі бар жеке сәйкестік бағалау ұйымы жүзеге асырады. АҚШ және Жаңа Зеландиядағы сынақ стандарттары басқа елдерге қарағанда қатаң деп есептеледі. 2003 жылы Ұлыбританияда Британдық ат спорты сауда қауымдастығы жүргізген тәуелсіз сынақтар көрсеткендей, ең танымал және беделді үш британдық өндірушінің "дәстүрлі" үлгілері құлау кезінде тиісті қорғаныс қамтамасыз ететінін анықтауға арналған бірқатар сынақтардан өтпеді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы санкциялайтын ұйымдар қолданатын ең көп таралған стандарт ASTM F1163 деп аталады. Ол мерзімді түрде жаңартылып отырады, соңғы нұсқасы – ASTM F1163 13 (2013). Бұл стандарт ат спорты шлемдерін өндіретін компанияларды ұсынушы адамдар мен осы шлемдерді пайдаланушылардың ерікті комитетімен жазылған және ASTM International ұйымы тарапынан жарияланған. Стандарт, шлемдердің қажетті деңгейде жұмыс ілу критерийлерін және сынау әдістерін анықтайды, бірақ шлемнің дизайнын белгілемейді. Бұл Америка Ұлттық Стандарттар Институты (ANSI) қабылдаған ағымдағы стандарт. Мотоцикл шлемдерінің қауіпсіздігін тексеру стандарттарымен әйгілі ANSI, ат спорты шлемдеріне арналған E2001 қауіпсіздік сынақ стандартын да жариялайды. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін ешбір ұлттық санкцияланған ат спорты ұйымы Snell стандартын қабылдаған жоқ, ASTM стандарты көбірек қолданылады.

Ұлыбритания

Өнімнің бекітілген сипаттамасы (PAS) 015 – ат спорты шлемдеріне арналған британдық қауіпсіздік стандарты. Ол соққыны сіңіру, тесілуге қарсы тұру, беріктік және ұстап тұру жүйесінің тиімділігін, жылдам босату механизмдерінің тұрақтылығын және қалқанның иілуін бағалауға арналған сынақ әдістерін анықтайды. Тағы бір стандарт – BS EN 1384:1997. EN 1384 және PAS 015:1998 стандарттары қазіргі таңдағыда көбінесе бірдей.

Еуропа

Еуропалық нормалар EN 1384 (Ат спортына арналған қалқандар) және EN 14572 (Жоғары өнімділік ат спортына арналған қалқандар) – Брюссельдегі Еуропалық нормалар орталығы жариялаған және Еуропада сәйкестікті растау үшін кеңінен қолданылатын стандарттар.

Халықаралық

Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) 65:1996 нұсқаулығы SEI және INSPEC сияқты сертификаттау бағдарламаларын іске асыратын ұйымдар үшін кең танылған халықаралық үздік тәжірибе стандарты болып табылады.

Салыстырмалы стандарттар

PAS 015:1998 және BS EN 1384:1997 стандарттарының жаңа нұсқалары дерлік толықтай бірдей. Алайда, ASTM стандарты мен EN стандарты арасындағы ағымдағы пікірталас негізінен ASTM стандартында рұқсат етілген желдету тесіктеріне байланысты. Пікірталас өткір заттардан қорғанудың нақты қажеттігі бар-жоғын анықтауға бағытталған. Бұл SEI – ISO ережелеріне сәйкес келетін бірнеше сынақ бағдарламасының бірі екенін көрсетеді.