Кіріспе

Notitiae Episcopatuum (бірлік: Notitia Episcopatuum) – Шығыс елдері үшін шіркеудің митрополиттері мен суфрагандық епископтарының тізімі мен иерархиялық дәрежесін ұсынатын ресми құжаттар еді. Рим шіркеуінде (көбінесе латын обряды бойынша Римнің Батыс Патриархаты) архиепископтар мен епископтар киеліленуінің ескілігіне сәйкес, ал Африкада жасы бойынша жіктелетін. Алайда, Шығыс патриархаттарында әр епископтың иерархиялық дәрежесі ол қызмет ететін орынға байланысты анықталатын. Осылайша, Константинополь патриархатында бірінші митрополит ең ұзақ қызмет еткені емес, Кесария тақтың иесі болған адам еді; екіншісі – Ефес архиепискобы, және т.б. Әрбір шіркеу провинциясында әр суфраганның (орын) дәрежесі осылайша белгіленетін, және тізім кейіннен өзгертілмесе, өзгеріссіз қалатын. Иерархиялық тәртіпке ең алдымен Патриарх кіретін; содан кейін «ірі митрополиттер», яғни суфрагандық епископтары бар архиепископтықтар; одан кейін «автокефалиялық митрополиттер», оларда суфрагандық епископтар болмаған және тікелей Патриархқа бағынышты болған; содан кейін басқа архиепископтар, олар функционалдық тұрғыдан автокефалиялық митрополиттерден ешқандай айырмашылығы жоқ, бірақ олардың орындары олардан төмен иерархиялық дәрежеде болған және сонымен қатар Патриархқа бағынышты болған; содан кейін «қарапайым», яғни босатылған епископтар, архиепископ та, суфраган да емес; және соңында суфрагандық епископтар, олар (ірі) митрополиттік архиепископтыққа тәуелді болған. Бұл өте көне тәртіпті кім орнатқаны белгісіз, бірақ бастапқыда митрополиттік орындар мен қарапайым босатылған епископтықтар олардың құрылған күніне сәйкес жіктелуі керек, ал бұл тәртіп кейіннен саяси және діни факторларға байланысты өзгертілген. Басты құжаттар (шіркеу бойынша):

Антиохия патриархаты

Антиохия шіркеуі үшін белгілі жалғыз Notitia episcopatuum – VI ғасырда Патриарх Анастасий жасаған тізім (Vailhe, Échos d'Orient, X, 90–101, 139–145, 363–8 беттерде қараңыз).

Иерусалим мен Александрия патриархаттары

Иерусалим Патриархатының мұндай құжаты жоқ, Александрия Патриархатының да жоқ, бірақ соңғысы үшін Гелцер кемшілікті жоюға көмектесетін құжаттарды жинады (Byzantische Zeitschrift, II, 23–40). Де Руже (Бассе Египеттің ежелгі географиясы, Париж, 1891, 151–61) әлі зерттелмеген копт құжатын жариялады. Болгарияның Акрида шіркеуі туралы Gelzer, Byzantische Zeitschrift, II, 40–66 және Der Patriarchat von Achrida (Лейпциг, 1902) еңбектерін қараңыз. "Notitiae" құжаттарына ие басқа шіркеулер – Кипр Православие шіркеуі, Сербия Православие шіркеуі, Ресей Православие шіркеуі және Грузия Православие шіркеуі.