Кіріспе

Германияның Потсдам қаласындағы Сансуси саябағында орналасқан Оранжерея сарайы (Orangerieschloss). Ол Клаусбергтегі Жаңа Оранжерея немесе жай ғана Оранжерея деп те аталады. Бұл сарай 1851-1864 жылдар аралығында «Тәж киген романтик» патша Фридрих Вильгельм IV (Пруссияның Фридрих Вильгельм IV) бұйрығымен салынған.

Өмірбаян

Оранжереяның құрылысы биік көше немесе триумф көшесі жоспарымен басталды. Ол Сансуси саябағының шығысындағы триумф аркасынан басталып, Клаусбергтегі Белведерде аяқталуы тиіс еді. Биіктік айырмашылығын көпқұлақтармен теңестіру жоспарланған. Фридрих Ұлы заманындағы Сурет галереясының солтүстік жағы мен Жаңа бөлмелерге сүйене отырып, Фридрих IV екі шақырымдық Via Triumphalis көшесін сәндеу үшін жаңа ғимараттардың эскиздерін жасады. Алайда, сол кездегі саяси тұрақсыздық (Март революциясы) және қаражаттың жетіспеуі салдарынан бұл алып жоба іске аспады. Тек Оранжерея сарайы мен Триумфтор ғана салынды.

Сарай

Оранжерея сарайының құрылысы архитекторлар Фридрих Август Стулер, Фридрих Людвиг Персиус және олардың жобалары бойынша басталды. 300 метрлік қасбеті бар бұл ғимарат Италия Ренессансы стилінде, Римдегі Вилла Медичи мен Флоренциядағы Уффици сарайларының үлгісімен салынды. Ортаңғы ғимараттағы екі мұнарасы – нағыз сарай. Бұл ғимарат 103 метрлік және 16 метрлік ені бар Өсімдіктер залымен жалғастырылған, оның оңтүстік жағында еденнен төбеге дейін жететін үлкен терезелер орналасқан. Батыс залдағы түпнұсқа еден астындағы жылыту жүйесі әлі де жұмыс істеп тұр. Сарайдың баққа қараған жағындағы нишаларда айлар мен маусымдардың аллегориялық бейнелері орналасқан. Оранжерея залының соңындағы бұрыштық ғимаратта патшаның жеке пәтерлері мен қызметшілердің бөлмелері болған. Перстильдің алдында Фридрих Вильгельм IV-нің әйелі Елизавета 1861 жылы қайтыс болғаннан кейін корольдің есіміне арнап мүсін орнатты.

Аранжировканың ішкі көрінісі

Портиканың артында, ортаңғы ғимаратта екі қабаттан аса биік Рафаэль залы орналасқан. Ол Ватиканның Сала Региясына негізделген. Бұлт басқан биік төбедегі үлкен люкстен жарық Музей залына түседі. Қызыл жібекпен қапталған қабырғаларда Ренессанс кезеңінің суреттері мен фрескаларының елуден астам көшірмесі ілінген. Фридрих Вильгельм IV осы туындыларды әкесі, Пруссия королі Фридрих Вильгельм III-тен мұраға алған және оларды осы жерде жинақтаған. Патшалық пәтерлер екінші рококо стилінде безендірілген, Рафаэль залының екі жағына жалғасқан. Олар патша Николай I және оның әйелі Александра Федоровна үшін қонақ бөлмелері ретінде арналған. Патшайым Фридрих Вильгельм IV-тің сүйікті қарындасы Шарлотта еді, ол үйленген кезде өз атынан және туған жерінен бас тартқан. 1949-2010 жылдар аралығында сарайдың шығыс жағында Бранденбург мемлекеттік бас архивінің үй-жайлары да орналасқан.

Бағбандық құрылыс

Бақтардың стилі итальяндық Ренессанс дәуіріндегі бақтарға ұқсатып, бағбан-архитектор Питер Джозеф Ленне жасаған. Батыста, шатырдың төменгі жағында, ол 1843–1844 жылдары Жұмақ бағын жобалады. Онда көптеген экзотикалық гүлдер мен жапырақтары бар өсімдіктер өседі. Көшенің ортасында орналасқан, ежелгі стильде салынған атриум ғимараты 1845 жылы Людвиг Персиус жобасымен салынды. Қазіргі Ботаникалық бақ, жүйелі түрде орналастырылған өсімдіктерімен, Потсдам университетінің оқу бағы ретінде пайдаланылады. Шығыс жағында Скандинавия және Сицилия бақтары орналасқан. Ленне 1857–1860 жылдар аралығында осы ерекше бақтарды жобалады. Қараңғы, әсерлі Скандинавия бағы, қайың ағаштарымен, жоспарланған жеңіс алаңының бір бөлігі болуы тиіс еді. Сицилия бағы құрма пальмалары, мүрт, лавр, гүлдер, аркалар және фонтандарымен оңтүстікке қарай созылып жатыр.

Дүниежүзілік мұралық нысан

1990 жылдан бері Апельсинхана ЮНЕСКО-ның «Потсдам және Берлин сарайлары мен бақтары» әлемдік мұрасының құрамына кіреді. Сарайды «Пруссылық сарайлар және бақтар Берлин-Бранденбург» қоры басқарады.

Қосымша оқу

Пол Сигел, Сильке Демлоу, Франк Зеехаузен және Лукас Элменхорст, Потсдам сәулет нұсқаулығы, Дитрих Реймер Verlag, Берлин 2006, Герт Стрейдт, Клаус Фрам: Потсдам. Гогенцоллерн сарайлары мен бақтары. Könemann Verlagsgesellschaft mbH, Кёльн 1996, Валтрауд Волк: Потсдам. Тарихи көшелер мен алаңдар бүгінде. 2-ші басылым, 1993. Verlag für Bauwesen Berlin München 1993.