Кіріспе

1955 жылы Эквадорда христиан дінін тарату

"Аука" операциясы – АҚШ-тан келген бес евангелистік христиан миссионерінің Эквадордың жаңбырлы ормандарындағы ваодани немесе хуарани халқына христиан дінін жеткізуге жасаған әрекеті. Хуарани тайпасы, сондай-ақ жеккөрумен айтылатын "Аукас" (кечуа тіліндегі "жабайылар" сөзінің өзгеше түрі), өз халқына да, өз территориясына кірген сыртқы адамдарға да зорлық-зомбылық көрсетуімен белгілі болды. Бұрын хабарласпаған хуарани халқына христиан дінін уағыздаушы алғашқы адамдар болу ниетімен, миссионерлер 1955 жылдың қыркүйек айынан бастап хуарани елді мекендерінің үстінен үнемі ұшып, сыйлықтар тастады, оларға хуарани халқы да жауап қайырды. Бірнеше ай сыйлықтар алмасып тұрғаннан кейін, 1956 жылдың 3 қаңтарында миссионерлер курарай өзенінің жағасындағы "Палм Бич" деген құмды аралында лагерь құрды, бұл хуарани елді мекендерінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Олардың күш-жігері 1956 жылдың 8 қаңтарында аяқталды, сол күні Джим Эллиот, Нейт Сент, Эд МакКалли, Питер Флеминг және Роджер Юдериан бес миссионер хуарани жауынгерлерінің шабуылына ұшырап, найзаланып қаза тапты. Олардың қазасы туралы хабар әлемге тарады, ал "Лайф" журналы оқиғаны фоторепортаж арқылы жариялады. Бұл трагедия АҚШ-тағы миссионерлік қызметті жандандырып, әлем бойынша дін таратуға қаржының көптеген ағынына себеп болды. Олардың еңбегі әлі де евангелистік басылымдарда жиі еске алынады, ал 2006 жылы "Найзаның соңы" атты фильм түсірілді. Миссионерлердің қазасынан бірнеше жыл өткен соң, Джим Эллиоттың жесірі Элизабет және Нейт Сенттің қарындасы Рейчел Лингвистикалық жазғы институттың (қазіргі SIL International) миссионерлері ретінде Эквадорға оралып, хуарани халқының арасында өмір сүрді. Бұл көптеген адамдардың, соның ішінде олардың өліміне қатысқандардың да, христиан дініне өтуіне әкелді.

Ваорани

Ваорани тайпасы Аука операциясы кезінде Напо және Курарай өзендері арасындағы Шығыс Эквадордың орманды аймағын, шамамен 20 000 шаршы километрді мекендеген шағын тайпа болды. Олардың саны шамамен 600 адамды құрады және үш топқа бөлінді, олардың барлығы бір-біріне қарсы жауыздар еді – Гекетаиди, Байиди және Вепеиди. Олар маньок және банан сияқты өсімдіктерді жинап, өсіру арқылы, сондай-ақ найза мен үрлемелі түтікпен балық аулау және аң аулау арқылы күн көріп өмір сүрді. Отбасы бір ер адам мен оның әйелі немесе әйелдері, үйленбеген ұлдары, үйленген қыздары мен күйеу балалары және немерелерінен тұрды. Олардың барлығы жақын туыстары тұратын басқа бір ұзын үйден бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан ұзын үйде бірге тұрды. Неке әрқашан өз ішінде (эндогамды) және көбінесе туыстар арасында жасалатын, жас адамдардың ата-аналары ұйымдастырған. 1958 жылы сыртқы адамдармен (коуди) алғашқы бейбіт байланыс жасамас бұрын, хуаорани тайпасы өз аумағын қатаң қорғады. Барлық коудилерді адам жейтін қаскөйлер деп есептей отырып, олар 20 ғасырдың басында резеңке жинаушыларды және 1940 жылдары Shell Oil Company қызметкерлерін, сондай-ақ олардың жеріне басып кірген төменгі Кечуа тайпаларын немесе басқа да сыртқы адамдарды өлтірді. Бұдан өзге, олар ішкі зорлық-зомбылыққа бейім болды, көбінесе басқа хуаорани тайпаларын өш алу үшін өлтірді. Өте ашуланған ер адамдардың топтары түнде өздерінің құрбандарына шабуыл жасап, кейін қашып кетіп, шабуылдар жасады. Олардың саны азайып, тайпалар бөлініп кеткенде, сыйлықтар беру және әйелдерді алмасу арқылы бітімгершілікке келу әрекеттері жиіледі, бірақ зорлық-зомбылық айналымы жалғасты.

Миссионерлер

Джим Эллиот алғаш рет 1950 жылы Эквадордағы бұрынғы миссионерден уағыздау туралы естіді, содан кейін Құдай оны Эквадорға уағыздау үшін шақырғанын білдірді. Ол досы Пит Флемингпен хат алмасып, Эквадорда миссионерлік қызмет атқаруға деген ниетін талқылай бастады. 1952 жылы екеуі Плимут бауырларының миссионерлері ретінде Гуаякилге сапарлады. Олар испан тілін үйрену үшін алты ай бойы Китода тұрды. Содан кейін Эквадордың тым терең орманды аймағындағы кечуа миссионерлік станциясы Шандияға көшіп барды. Олар Уилфред Тидмарштің жетекшілігімен жұмыс істеді, ол Көптеген елдердегі Христиан миссиясының өкілі болған. Олар кечуа тілін үйреніп, оның мәдениетін зерттеді. Команданың тағы бір мүшесі – Эд МакКалли, Джим Эллиоттың Уитон колледжінде танысып, дос болған адамы. Бітіргеннен кейін ол Марилу Хоболтқа үйленді және Лос-Анджелестегі Миссионерлік медицина мектебінде бір жылдық негізгі медициналық курстарға қатысты. 1952 жылдың 10 желтоқсанында МакКалли отбасымен бірге Плимут бауырларының миссионері ретінде Китоға келді, жақын арада Эллиот пен Флемингке Шандияда қосылуды жоспарлады. Алайда, 1953 жылы Шандиядағы станцияға су тасқыны келді, осыдан олардың көшуі сол жылдың қыркүйек айына дейін кешіктірілді. Команданың ұшқышы Нейт Сент Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметте болды, ол Армия Әуе корпусының мүшесі ретінде ұшқышқа оқытылды. 1946 жылы запасқа шыққаннан кейін ол Уитон колледжінде оқыды, бірақ бір жылдан кейін тастап, 1948 жылы Миссиялық авиациялық бірлестікке қосылды. Ол және оның әйелі Мардж жыл соңына қарай Эквадорға сапар шегіп, Шеллдегі MAF штаб-пәтерінде орналасты. Келгеннен кейін көп ұзамай Сент орманның түкпір-түкпіріне тараған миссионерлерге жабдықтар мен керек-жарақтарды жеткізе бастады. Осы жұмыс оны тағы төрт миссионермен таныстырды, олармен бірге ол Аука операциясына қатысты. Командада 1953 жылдан бері Эквадорда жұмыс істеп жүрген 33 жасар Роджер Юдериан да болды. Ол әйелі Барбара және қызы Бетпен бірге Эквадордың оңтүстік орманды аймағындағы Макума миссионерлік станциясына көшіп барды. Олар шуар халқына миссионерлік қызмет көрсетіп, олардың тілін үйреніп, жазбаға түсірді. Олармен шамамен бір жыл жұмыс істегеннен кейін Юдериан мен оның отбасы шуар тайпасымен туысқан ачуар халқына уағыздай бастады. Ол Нейт Сентпен бірге маңызды медициналық жабдықтармен жұмыс істеді; бірақ олармен қарым-қатынас орнатуға тырысқаннан кейін, ешқандай оң нәтиже көре алмады, көңілі түсіп, Америка Құрама Штаттарына оралуды ойлады. Алайда, осы уақытта Сент оған Хуаорани тайпасымен кездесу үшін олардың командасына қосылуды ұсынды, ол келісті.

Бастапқы байланыс

Аука операциясының бірінші кезеңі 1955 жылдың қыркүйегінде басталды. Сент, Маккалли, Эллиот және олардың серігі Джонни Кинан хауарандықтармен байланыс орнатуды шешті және оларды әуе арқылы іздеуді бастады. Айдың соңында олар орман ішінде бірнеше кеңістіктерді анықтады. Осы уақытта Эллиот, Нейт Сенттің қарындасы Рейчел Сентпен дос болған, хауарандық әйел Даюмадан хауаран тіліндегі бірнеше сөздер мен тіркестерді үйренді. Миссионерлер хауарандықтарға үнемі сыйлықтар беріп, олардың тілінде сөйлесу арқылы оларды достастыра аламыз деп үміттенді. Хауарандықтармен жерде кездесу қиын және қауіпті болғандықтан, миссионерлер сыйлықтарды ұшақтан түсіруді жөн көрді. Нейт Сент әзірлеген түсіру техникасы ұшақтың сыйлықты арқанмен төмен түсіріп, түсіру орнының үстінен тікшең айналудан тұрды. Бұл сыйлықтың жерге жақындағанда шамамен бір тұста қалуын қамтамасыз етті. 1955 жылдың 6 қазанында Сент алғашқы сыйлықты түсірді – ішіне түймелер мен тас тұзы салынған кішкентай қазандық. Келесі апталарда сыйлық беру жалғасты, миссионерлер хауарандықтарға мачетелер, ленталар, киімдер, қазан-қастрөлдер және түрлі әсемдіктер таратты. «Терминал қаласы» деп аталатын хауарандықтардың ауылына бірнеше рет барғаннан кейін, миссионерлер олардың сыйлықтарға қуанғанын байқады. Осыған ынталанып, олар айналып ұшқанда хауаран тіліндегі қарапайым сөздерді дауыстап айтуды бастады. Бірнеше сыйлықтан кейін, қараша айында хауарандықтар миссионерлер берген сыйлықтарды алып, оларды арқанға байлай бастады. Миссионерлер мұны достық белгісі деп қабылдап, хауарандықтармен жерде кездесу жоспарларын жасады. Сент көп ұзамай Терминал қаласынан 7 шақырым қашықтықтағы Курарай өзенінің бойындағы 200 метрлік құмды жағалауды анықтады, ол ұшу-қону жолағы және лагерь ретінде пайдалануға жарамды болды және оны «Палм Бич» деп атады.

Палм Бич

Осы кезде Пит Флеминг операцияға қатысуға әлі шешім қабылдамаған еді, ал Роджер Юдериан оңтүстікке қарайғы джунглиде жұмыс істеп тұрды. 23 желтоқсанда Флемингтер, Сенттер, Эллиоттар және Маккаллилер бірге Палм-Бичке қонуды және 1956 жылдың 3 қаңтарында лагерь құруды жоспарлады. Олар қару-жарақ алуға келісті, бірақ егер шабуыл болса, уаоранилерді қорқыту үшін ғана ауаға оқ атуға шешім берді. Олар келген кезде құрастырылатын ағаш үй жасады, сыйлықтар, алғашқы медициналық жәрдем құралдары және тілдік жазбаларды жинады. 2 қаңтарда Юдериан келді, Флеминг қатысқанын растады, сондықтан бесіз Аражунода ертеңгі күні жолға шығуға дайындалды. Ұшақтағы шағын техникалық бұзылыстардан кейін Сент пен Маккалли 3 қаңтарда сағат 8:02-де ұшып, Курарай өзенінің жағасындағы құмды жағажайға сәтті қонды. Сент Эллиот пен Юдерианды лагерьге жеткізді, содан кейін бірнеше рет ұшып, жабдықтарды тасыды. Соңғы жүкті жеткізгеннен кейін, ол уаоранилердің елді мекенінің үстінен ұшып өтіп, мегафон арқылы миссионерлер лагеріне келуге шақырды. Содан кейін ол Аражуноға қайтып келді, ал келесі күні Флемингпен бірге Палм-Бичке ұшып кетті.

Бірінші кездесу

6 қаңтарда миссионерлер бірнеше күн күтіп, джунглиге уаорани тіліндегі қарапайым сөздерді айқайлап шығарғаннан кейін, алғашқы уаорани қонақтары келді. Сағат 11:15 шамасында өзеннің қарсы жағалауынан жас жігіт пен екі әйел пайда болды, жақын арада миссионерлердің лагеріне қосылды. Екі әйелдің кішісі отбасының қарсылығына қарамастан келді, ал оған романтикалық сезімде болған Нанкиви есімді ер адам оның соңынан ерді. Үлкен әйел (шамамен отыз жаста) өзін-өзі бақылаушы ретінде таныстырды. Олар оларға бірнеше сыйлықтар, соның ішінде модельді ұшақ сыйлады. Қонақтар тез арада сергіп, еркін сөйлесе бастады, ал миссионерлердің тіл білімінің нашар екенін түсінбеді. Миссионерлер "Джордж" деп лақап берген Нанкиви ұшаққа қызығушылық танытты, сондықтан Сент онымен бірге ұшып кетті. Олар лагерь айналасында бір айналым жасады, бірақ Нанкиви екінші сапарға асығысқандай көрінді, сондықтан олар Терминал қаласына қарай ұшты. Таныс далаға жеткенде Нанкиви көршілерін танып, ұшақтан еңкейіп, оларға шулап айқайлады және қолдармен сәлемдеді. Кейін сол күні жас әйел мазасыз болып, миссионерлер қонақтарға ұйықтауға орын ұсынса да, Нанкиви мен жас әйел жағадан түсіндірмей кетіп қалды. Үлкен әйел миссионерлермен сөйлесуге көбірек қызығушылық танытқандықтан, түннің көп бөлігінде сол жерде қалды. Нанкивиді ұшақта көргеннен кейін, уаорани халқының шағын тобы Палм-Бичқа сапар шегуге шешім қабылдады және келесі күні, 7 қаңтарда таңертең жолға шықты. Жолда олар Нанкиви мен қызды кездестіріп, екеуі де өздері ғана қайтып келе жатқандарын көрді. Қыздың ағасы Нампа бұған ашуланды. Нанкиви жағдайды басып тастау және назарды өзіне аудару үшін, шетелдіктер жағажайда оларға шабуыл жасағанын және қашуға асыққанда олар өздерінің бақылаушысынан айырылып қалғанын мәлімдеді. Топтың үлкен мүшесі Гикита, сырттан келгендермен тәжірибесі болғандықтан, оларға сенуге болмайтынын білді, олар шетелдіктерді өлтіруді ұсынды. Үлкен әйелдің оралғаннан кейінгі миссионерлердің мейірімділігі туралы айтқан сөздері оларды тоқтатуға жеткіліксіз болды, және олар жағажайға қарай жалғастырды.

Шабуыл

8 қаңтарда миссионерлер үлкен топтағы уаоранилардың сол күні кешке, тіпті ұшаққа отыру үшін ғана болса да, келетінін күтіп отырды. Сент уаорани елді мекендеріне бірнеше рет сапар жасады, ал ертесі күні таңда Палм-Бичке қарай келе жатқан уаорани еркектерінің тобын байқады. Ол сағат 12:30-да радио арқылы әйеліне бұл ақпаратты қуанышпен жеткізіп, сағат 17:30-да қайта хабарласатынын уәделеді.

Уаоранилар Палм-Бичке шамамен сағат 15:00-де келді, ал шетелдіктерді шабуылдау үшін бөлу мақсатында үш әйелді өзеннің екінші жағына жіберді. Бір әйел, Дава, орманда жасырынды, ал қалған екеуі өздерін көрсетті. Екі миссионер оларды қарсы алу үшін суға кірді, бірақ Нампа оларға артынан шабуыл жасады. Алғашқы болып найзаланған миссионер Эллиот оларды қорқытуға тырысып, тапаншасын шығарып, атуға кірісті. Оның атуының бірі орманда жасырынып тұрған Даваны жеңіл жаралады, ал екіншісі әйелдердің бірінен ұсталғаннан кейін миссионерге шабуыл жасаған адамды сығырып өткен. Өзендегі екінші миссионер Флеминг, найзаланғанға дейін, достық ниеттерін қайта-қайта білдіріп, уаоранилардан неге оларды өлтіріп жатқанын сұрады. Осы уақытта Гикита басқаратын уаорани жауынгерлері жағажайда қалған үш миссионерге шабуыл жасап, алдымен Сентті, содан кейін Маккаллиді тоқтатуға асыққан кезде найзалады. Юдериан ұшаққа жетіп, шабуыл туралы хабарлау үшін радионы қосты, бірақ қоңырауды күтіп тұрғанда найзаланды. Содан кейін уаоранилар ер адамдардың денелерін және олардың заттарын өзенге лақтырып, ұшақтағы маталарды жыртып тастады. Олар өздерінің ауылына қайтып, жазадан қорқып, оны өртеп, джунглиге қашып кетті.

Іздеу

Сағат 16:30-да Мардж Сент және Пит Флемингтің әйелі Олив Сенттен келетін қоңырауды күтіп отырды. 16:30-да хабар келмегені Марджды бірден алаңдатты, бірақ Мардж бен Олив сол кешке дейін ешкімге байланыс болмағанын айтпады. Міссияның құпиялылығын сақтау үшін, іске тікелей қатысы жоқ барлық адамдардан мәлімет жасырылды, бұл хабарламаны жариялау уақытын қиындатты. Келесі күні, 9 қаңтарда Джонни Кинан лагерьге ұшып келді және сағат 9:30-да радио арқылы әйелдерге ұшақтың қаптамасының алынып тасталғанын және адамдардың жоқ екенін хабарлады. Кариб теңізіндегі бас қолбасшы, генерал-лейтенант Уильям К. Харрисонға хабарласты, ал Китодағы HCJB радиостанциясы Хуаорани аумағында бес адамның жоғалып кеткені туралы жаңалықты таратып, хабарлады. Ұзақ өтпей, Панамадағы АҚШ Әуе құтқару қызметінің ұшақтары ормандардың үстінен ұшып өтті және миссионерлер мен әскери қызметкерлерден тұратын іздеу тобы құрылды. Денелердің бірінші екеуі 11 қаңтарда табылды, ал 12 қаңтарда Эд МакКаллидің денесі кечуа тайпасының өкілдерімен анықталды. Олар оның сағатын табылғанын растау үшін алды, бірақ оның денесін Курарай өзенінің жағалауынан жылжытпады; кейін су ағысымен кетіп қалды. 12 қаңтарда тағы екі дене табылды. Іздеушілер табылған денелердің бірі МакКаллиге тиесілі болар деп үміттенеді, мүмкін біреу қашып кеткен шығар деп ойлады. Алайда, 13 қаңтарда табылған төрт дене де сағаттары мен үйлену жүзіктері арқылы анықталды, ал МакКаллидің денесі олардың арасында болған жоқ, бұл барлығының қайтыс болғанын растады. Тропикалық дауыл кезінде олар 14 қаңтарда Palm Beach-те ортақ қабірге жерленді.

Салдары

Ер адамдардың өлімі 1956 жылдың 30 қаңтарында шыққан "Life" журналында фоторепортажбен жарияланды, онда Корнелл Капаның түсірген суреттері мен осы бес адамның өлімінен бұрынғы суреттері болды. Содан кейін, 16 ай өткен соң, 1957 жылғы 20 мамырдағы осы журналдың санында Капа Эквадорда күйеулерінің миссионерлік жұмысын жалғастыру үшін қалған бес жесірдің төртеуі туралы фотоэссе жариялады. Бұл оқиғаға байланысты дүниежүзілік жариялану бірнеше миссионерлік ұйымдардың, әсіресе АҚШ және Латын Америкасындағы беделін арттырды. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Элизабет Эллиот пен Рейчел Сент жұмыс істеген Лингвистика институты (SIL) еді. Ағасының шейіт болғанына байланысты Сент өзін уаорани тайпасымен рухани байланыста сезінді, оның уаорани үшін жасаған құрбандығы Мәсіхтің адамзатты құтқару үшін берген өлімін еске салады деп сенді. 1957 жылы Сент пен оның уаорани досы Дайума АҚШ-ты аралап, "This Is Your Life" телешоуына қатысты. Екеуі Нью-Йоркте Билли Грэмның миссионерлік жиынында да болды, бұл Сенттің евангелистік христиандар арасындағы танымалдығын арттырып, SIL үшін маңызды қаржылық көмектер жинауға көмектесті. Сент пен Эллиот 1958-1960 жылдары Эквадорға оралып, уаорани тайпасымен жұмыс істеді, бұрынғы уаорани қонысының жанында Тихуэно деген лагерь құрды. Рейчел Сент пен Дайума ортақ қайғылары мен Рейчелдің Дайуманы әпкесі ретінде қабылдауы арқасында уаорани тайпасының арасында жақын байланыс орнатты, Рейчел Дайуманың кіші қарындасының есімін – Немоны алды. Уаорани тайпасы Немоны "жұлдыз" деп атады және оны өздерінің нұры деп санады. Тихуэноға алғаш қоныстанғандар негізінен Guiquetairi тайпасының әйелдері мен балалары болды, бірақ 1968 жылы оларға Baihuari тайпасы қосылды. Эллиот 1960 жылдардың басында АҚШ-қа қайтып келді, сондықтан Сент пен Дайума туындаған жанжалды реттеу үшін жұмыс істеді. Олар көптеген тайпалық үйлену тойларын ұйымдастырып, екі тайпаның бірге өмір сүруін қамтамасыз етті, бұл тайпалар арасындағы соғысты тоқтатты, бірақ әр тайпаның мәдени ерекшеліктерін жойды. Сент пен Дайума, SIL-мен бірлесіп, 1969 жылы ресми уаорани резерваты құру туралы келісімге келді, бұл уаорани тайпасын біріктірді және аймақты сауда мен мұнай барлауға ашты. 1973 жылы Тихуэнода 500-ден астам адам тұрды, олардың жартысынан астамы соңғы алты жылда келген. Елді мекен SIL-дің көмегіне сүйенді және христиандық қауым ретінде уаорани мәдениетіне жат ережелерді сақтады, мысалы, адам өлтіруге және көп әйел алуға тыйым салды. 1970 жылдардың басында SIL уаорани тайпасына тигізген әсерінің оңдығына күмән келтірді, сондықтан олар жағдайды бағалау үшін штаттық антрополог Джеймс Йостты жіберді. Ол экономикалық тәуелділіктің күшті екенін және мәдени ассимиляцияның артып жатқанын анықтады. Нәтижесінде SIL 1976 жылы елді мекенге қолдау көрсетуді тоқтатты, бұл оның ыдырауына және уаорани тайпасының айналаға тарауына әкелді. SIL уаорани тайпасының жиырма жыл бұрынғы оқшауланған өмір салтына оралуын үміттене білді, бірақ олар сыртқы әлеммен байланыс орнатып, Эквадор үкіметі мойындаған көптеген ауылдар құрды.

Евангелистік христиандық көзқарастар

Евангелистік христиандар арасында бес адам әдетте шейіттер мен миссионерлік батырлар деп есептеледі. Олар туралы көптеген өмірбаяндар жазылды, ең белгілісі Элизабет Эллиоттікі. Олардың қаза тауының жылдық мерейтойлары ірі христиандық басылымдарда жарияланған оқиғалармен бірге өтті, ал олардың тарихы, сондай-ақ уаорани тайпасының христиандықты қабылдауы бірнеше фильмге түсірілді. Дегенмен, христиандар уаорани тайпасының дәстүрлі мәдениетінің бұзылуына және тайпаның батыстықтандыруына алаңдаушылық білдірді, бұл Нейт Сенттің 1955 жылғы күнделігіне жазған жазбасынан басталып, бүгінге дейін жалғасуда. Бірақ көптеген адамдар «Аука операциясын» және Рейчел Сенттің одан кейінгі миссионерлік еңбегін, сондай-ақ Миссиялық авиациялық серіктестік, Уиклиф Киелі кітап аудармашылары, HCJB Дүниежүзілік радиосы, Авант министрліктері (бұрынғы Евангелиялық миссионерлік одақ) және басқа да миссионерлік ұйымдарды жағымды деп санайды. Олар тайпа мүшелері арасындағы зорлық-зомбылықтың азайғанын, көптеген адамдардың христиан дініне көшкенін және жергілікті шіркеудің өркендегенін атап көрсетеді.

Антропологтардың көзқарасы

Кейбір антропологтар Аука операциясы бастаған миссионерлік жұмыстың жағымсыз бағасын береді, бұл араласуды уаорани мәдениетінің соңғы және кеңінен танылған құлдырауына себеп деп санайды. Жетекші уаорани зерттеушісі Лора Риваль SIL жұмысының 1960 жылдары уаорани халқын бейбіттендіргенін айтады және миссионерлік араласу уаорани қоғамының негізгі құрамдас бөліктерінде маңызды өзгерістерге әкелгенін көрсетеді. Көп әйел алуға, зорлық-зомбылыққа, ән салуға және билеуге қойылған тыйымдар мәдени нормаларға тікелей қайшы келді, ал уаорани халқының қоныс аударуы және бұрынғы жауласқан топтардың араласуы мәдени ерекшелікті жойды. Басқалары одан аз сынға толы – Брыск миссионерлердің жұмысы аймақты сыртқы ықпалға ашқандығын және мәдениеттің нашарлауына әкелгенін атап өткен соң, SIL уаорани халқын олардың заңдық құқықтары туралы хабардар етіп, мүдделерін дамытушылардан қалай қорғау керектігін үйреткенін айтады. Бостер одан да әрі барып, уаорани халқын бейбіттендіру миссионерлердің таңуы емес, уаорани халқының өзінің белсенді әрекеттерінің нәтижесі болғанын ұсынады. Оның пікірінше, христиандық уаорани халқы үшін олардың қауымдастығындағы зорлық-зомбылықтан құтылудың жолы болды, себебі ол кісі өлтіруден бас тартуға ынталандырды.

БАҚ-тағы бейнелеулер

Аука операциясы бірнеше рет экранда бейнеленді. 2004 жылғы "Байондад де Гейз оф Сплендор" деректі фильмінде уаорани тайпасының өкілдерімен және миссионерлердің отбасынан аман қалған мүшелерімен сұхбаттасулар ұсынылды. 2006 жылғы "Сыңқырдың соңы" драмалық фильмі 12 миллион доллардан астам қаржы тапты. Джоан Томас жазған, марапатқа ие болған "Бес әйел" романы миссионерлердің аман қалған жұбайларына арналған.