Кіріспе

Халықаралық еңбек ұйымының конвенциясы

1969 жылғы Медициналық көмек және ауру ақысы туралы конвенция – Халықаралық еңбек ұйымының конвенциясы. Ол 1927 жылғы C24 Науқасты сақтандыру (кәсіпорын) конвенциясы мен 1927 жылғы C25 Науқасты сақтандыру (ауыл шаруашылығы) конвенциясының 1969 жылы жаңартылған нұсқасы болып табылады.

1-бап

Осы конвенцияда нақты мағынасы бар бірнеше термин мен сөз қолданылады. «Заңнама» термині – әлеуметтік қамсыздандыру ережелерінің, заңдарының және қағидаларының кез келгенін білдіреді. «Белгіленген» дегеніміз – ұлттық заңнамамен анықталған. «Өнеркәсіптік кәсіпорын» фразасы тау-кен өндірісі, өндіріс, құрылыс, электр энергиясы, газ және су, көлік, сақтау және байланыс салаларындағы барлық қызметті қамтиды. «Тұру орны» – мүше мемлекет аумағындағы кез келген тұрақты тұру орны, ал «тұрғын» – мүше мемлекет аумағында тұратын адам. «Тәуелді» термині – белгіленген жағдайларда бар деп есептелетін жағдайды білдіреді. «Әйел» термині күйеуіне тәуелді әйел ретінде, ал «бала» термині 15 жасқа дейінгі балаларды немесе мектепті бітіргендерді қамтиды. Созылмалы ауруға немесе денсаулығы нашарлығына байланысты кез келген табыс әрекетінен мүгедек болған адамдар, оқушылар мен студенттер бұл ережеге жатпайды. «Стандартты алушы» – екі баласы бар үйленген ер және әйел. «Құқық беру кезеңі» термині – жарна төлеу, жұмыс істеу, тұру орны немесе олардың кез келген комбинациясы мерзімін білдіреді. «Ауру» термині – кез келген сырқатты жағдайды білдіреді.

2-бап

1, 11, 14, 20 және 26-баптар бойынша, егер медициналық мекемелер мен экономика жеткіліксіз болса, мүше уақытша ерекшеліктер сұрауға құқылы. Мұндай кез келген ерекшелік мүше тарапынан негізделуі және мерзімімен шектелуі керек. Әрбір мүше ерекшеліктерді жариялағаннан кейін, қорғалатын адамдар шеңберін, медициналық көмек көлемін кеңейтуге және ауру демалысы төлемдерінің мерзімін ұзартуға міндеттенеді.

3-бап

Әрбір мүше ратификациялау туралы қосымша мәлімдеме жасау арқылы, белгілі бір шарттарда ауыл шаруашылығы секторындағы жұмыскерлерді осы Конвенцияның қолданылуынан босата алады. Қосымша мәлімдеме жасаған кез келген мүше Халықаралық Еңбек Ұйымына (ХЕҰ) осы Конвенцияның ауыл шаруашылығы секторындағы жұмыскерлерге қатысты қолданылуы және ілгерілеуі туралы есеп ұсынады. Қосымша мәлімдеме жасаған кез келген мүше ауыл шаруашылығы секторындағы қорғалатын жұмыскерлер санын жағдайларға қарай мүмкіндігінше жылдам арттыруға тиіс.

4-бап

Кез келген мүше ратификацияға қосымша мәлімдеме жасау арқылы осы конвенциядан теңізшілерді, теңіз балықшыларын және мемлекеттік қызметкерлерді шығарып тастауға құқылы. Егер қосымша мәлімдеме ұсынылған болса, мүше 5, 10, 11, 19 және 20-баптардағы көрсеткіштерді есептеу кезінде шығарылған адамдарды ескере алмайды. Қосымша мәлімдеме жасаған кез келген мүше кейіннен ХЕҰ Бас директорына осы конвенциядағы шығарылған топтарға қатысты міндеттемелерді қабылданатынын хабарлауға болады.

5-бап

Кез келген мүше конвенциядан уақытша жұмыс істейтін қызметкерлерді, жұмыс берушіде жұмыс істейтін және оның отбасында тұратын мүшелерді, сондай-ақ басқа да санаттағы қызметкерлерді шығарып тастауға құқылы, бірақ мұндай шығару қызметкерлердің 10 пайызынан аспауы тиіс.

6-бап

Осы конвенцияның мақсаттары үшін, мүшелік ел ресми бақылаудағы сақтандыру арқылы қамтамасыз етілген қорғанысты ескере алады, егер ол сақтандыру білікті ер адамдардан құралған жұмысшылардың көп бөлігін қамтыса немесе осы конвенциядан туындайтын қорғаныспен байланысты болса.

7-бап

Осы конвенция немесе сақтандырумен қамтылған жағдайларға емдік немесе профилактикалық мақсатта медициналық көмек қажеттілігі және ауруға байланысты жұмыс істеуге жарамсыздық кіреді.

8-бап

Әрбір мүше қорғалатын тұлғаларға 7-бапта аталған жағдайларды емдеу немесе алдын алу мақсатында күтім көрсетеді.

9-бап

8-бапқа сәйкес медициналық көмек қорғалатын адамдардың денсаулығын жақсарту немесе қалпына келтіру, сондай-ақ олардың еңбек ету қабілетін арттыру үшін беріледі.

10-бап

7-бап бойынша барлық жұмысшылар, олардың жұбайлары мен балалары, сондай-ақ оқушылар қорғалады.

11-бап

Егер қосымша мәлімдеме жасалса, 7-бапта аталған адамдар тобы барлық қызметкерлердің, олардың жұбайлары мен балаларымен бірге кемінде 25 пайызын құрауы тиіс. Бұған қоса, өнеркәсіптік кәсіпорындардағы барлық қызметкерлердің кемінде 50 пайызын құрайтын қызметкерлер тобы, олардың жұбайлары мен балаларымен бірге қорғалады.

12-бап

7-бап бойынша қорғалатын тұлғаларға мүгедектік, егделік, күтіп бағуға жауапты адамның қайтыс болуы немесе жұмыссыздық себепті әлеуметтік қамсыздандыруға құқығы бар адамдар да кіреді.

13-бап

8-бапқа сәйкес медициналық көмекке бастапқы медициналық көмек, стационарлық мамандандырылған көмек, фармацевтикалық көмек, жатаққа жатқызу, стоматологиялық көмек және медициналық реабилитация кіреді.

14-бап

Қосымша мәлімдеме жасалған жағдайда, 8-бап бойынша медициналық көмекке бастапқы медициналық көмек, мамандандырылған көмек, фармацевтикалық көмек және стационарлық ем кіруі тиіс.

15-бап

Егер 8-бап бойынша медициналық көмек көрсету қорғалатын адамдардың күту мерзімін сақтауына байланысты болса, бұл шарттар олардың жәрдемақы алу құқығын жоққа шығармау үшін орындалуы керек.

16-бап

8-бапта көрсетілген медициналық көмек квотаның барлық мерзімі бойына қамтамасыз етіледі. Егер күтім алушы қорғалатын тұлға статусын жойса, медициналық көмекке құқығы белгіленген мерзімге дейін, бірақ 26 аптадан кем емес мерзімге дейін шектелуі мүмкін, егер ауру демалысы тоқтатылмаса. Ұзақ емдеуді қажет ететін ауруларға қатысты медициналық көмек мерзімі белгіленген мерзімге қарамастан ұзартылады.

17-бап

Егер мүше 8-бапта көрсетілген медициналық көмек шығындарына үлес қосуға міндетті болса, осындай үлес салу қағидалары қиындық тудырмай және медициналық және әлеуметтік қорғаудың тиімділігіне кедерес келтірмейтіндей етіп есептелуі керек.

18-бап

Осы конвенцияның әрбір қатысушысы 7-бап бойынша қорғалатын тұлғаларға ауру ақысын төлеуге міндетті.

19-бап

7-бап бойынша қорғалатын тұлғаларға барлық қызметкерлер мен оқушылар, экономикалық жағынан белсенді халықтың кемінде 75 пайызын құрайтын топтар және 24-баптың талаптарына сай келетін барлық тұрғындар кіреді.

20-бап

2-бап бойынша қосымша мәлімдеме жасалған жағдайда, 7-бап бойынша қорғалатын тұлғаларға барлық қызметкерлердің кемінде 25 пайызын немесе өндірістік кәсіпорындардағы барлық қызметкерлердің кемінде 50 пайызын құрайтын қызметкерлер тобы кіреді.

21-бап

18-бап бойынша ауру демалысына берілетін жәрдемақылар 22-бап немесе 23-баптың талаптарын қанағаттандыруға және ауру жағдайында 24-баптың шарттарына сәйкес есептеліп, үнемі төленіп тұруы керек.

22-бап

Қайталанатын ауру демалысы төлемдері кезінде, жәрдемақы мөлшерлемесі алушының бұрынғы табысының жалпы сомасының кемінде 60 пайызына және стандартты жәрдемақы алушымен бірдей отбасылық міндеттері бар қорғалатын тұлғаға тиіс отбасылық жәрдемақы сомасына жетуі керек. Алушының бұрынғы негізгі табысы оның бұрынғы жұмыс тобына сәйкес есептеледі. Егер жәрдемақы мөлшерлемесі ер адамның жалақысынан аспаса, оның ең жоғарғы шегі белгіленуі мүмкін. Алушының бұрынғы табысы, білікті ер адамның жалақысы, жәрдемақы және бар болған жағдайда отбасылық жәрдемақы бірдей кезеңде есептеледі. Басқа алушылар үшін жәрдемақы стандартты алушыларға берілетін жәрдемақыға пропорционалды болуы тиіс. Білікті ер адам – машина жасау саласындағы құлыпшы немесе токар, әдеттегі білікті жұмысшы саналатын, жылдық табысы барлық қорғалатын тұлғалардың 75 пайызынан жоғары немесе табысы орташа табыстан 125 пайыздан асып түсетін адам. Әдеттегі білікті жұмысшы – бұл саланың ең ірі тобына және мекемедегі ең көп ер адамдар жұмыс істейтін бөлімге жататын адам. Егер жәрдемақы мөлшерлемесі аймақтар бойынша өзгеше болса, 6 және 7-баптарға сәйкес әрбір аймақ үшін білікті ер адам анықталуы мүмкін. Білікті ер адамның жалақысы ұжымдық шарт, ішкі заңнама немесе әдет-ғұрыптық құқықпен белгіленген жұмыс уақыты үшін бекітіледі. Егер мөлшерлеме аймақтар бойынша өзгеше болса, 8-бапқа сәйкес орташа мөлшерлеме белгіленеді.

23-бап

Қайталанатын ауру ақысы төленген кезде, жәрдемақы мөлшері 7-бап бойынша алушыға еңбек ақының және отбасылық төлемдердің жалпы сомасының кемінде 60 пайызын қамтамасыз ету үшін есептелуі керек. Осы ретте, еңбек ақы мен отбасылық төлемдер бірдей кезең үшін есептеледі. Басқа алушылар үшін жәрдемақы стандартты жәрдемақыға пропорционалды болуы тиіс. Кәдімгі ересек ер адам жұмысшы машина жасауда қарапайым жұмысты атқаратын немесе 7-баппен қорғалған ерлер еңбек күшінің көп бөлігі жұмыс істейтін саланың жұмыскері деп есептеледі. Осы мақсатта Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің 1948 жылғы 27 тамыздағы жетінші сессиясында қабылданған Барлық экономикалық қызмет түрлерінің халықаралық стандарттық өнеркәсіптік жіктелуі қолданылады. Егер жәрдемақы мөлшері аймақтар бойынша өзгеше болса, әр аймақ үшін кәдімгі ересек ер адам жұмысшы анықталуы мүмкін. Кәдімгі ересек жұмысшының жалақысы ұжымдық шарт, ұлттық заңнама немесе дәстүрлі құқық негізінде анықталуы тиіс. Егер әртүрлі аймақтарда мөлшерлемелер әртүрлі болса, орташа мөлшерлеме қолданылады.

24-бап

Қайталанатын төлем жағдайында, жәрдемақы мөлшерлемесі тиісті мемлекеттік орган белгілеген белгілі бір шкала бойынша анықталады. Мұндай мөлшерлеме тек қана алушы отбасының басқа да ресурстары анықталған сомалардан асып кеткен жағдайда ғана төмендетілуі мүмкін. Жәрдемақының және басқа да ресурстардың азайтылғаннан кейінгі жалпы сомасы отбасының денсаулығы мен моральдық жағдайына кепілдік беруі керек және 23-бапта есептелген жәрдемақыдан кем болмауы тиіс. Бұл шарт орындалған болып есептеледі, егер жәрдемақылардың жалпы сомасы 23- және 19-баптар бойынша есептелген сомадан кем дегенде 30 процентке жоғары болса.

25-бап

Егер қорғалатын адам 18-бапқа сәйкес күту мерзімін сақтау қажет болса, бұл мерзім оның жәрдемақы алу құқығын жоғалтпауы үшін осылай есептелуі керек.

26-бап

Ауру жағдайында 18-бапта қарастырылған төлемдер аурудың соңына дейін толығымен төленеді, ал жұмысқа жарамсыздық жағдайында кем дегенде 52 аптаға дейін беріледі. Егер 2-бап бойынша қосымша мәлімдеме күшіне енетін болса, 18-бап бойынша төлем алу құқығы кем дегенде 26 аптаға дейін шектелуі мүмкін. Жұмысқа жарамсыздықтың бастапқы кезеңінде еңбекақы алу құқығы заңмен тоқтатылған жағдайда, ол үш күндік мерзімнен аспауы керек.

27-бап

18-бап бойынша ауру ақшасы алуға құқығы бар адамның қайтыс болуы жағдайында, оның мұрагерлеріне немесе жаназа шығындарын төлейтін тұлғаларға қайтыс болған соң төленетін жәрдемақы беріледі. Егер мүше мүгедектік, қарттық және асыраушысынан айрылғандарға берілетін төлемдер бойынша міндеттемелерді қабылдаса, егер ол өзінің заңнамасына сәйкес ауырған кезде жұмыс ақшасының кемінде 80 пайызын алуға құқылы болса, және егер ол жаназа шығындарын қамтитын ерікті сақтандырумен қамтылған болса, онда ол осы ережені бұзуға құқылы.

28-бап

Қорғалатын тұлғаға берілетін жәрдемақы, егер зардап шеккен адам мүше елдің аумағында болмаса; егер адам үшін үшінші тарап толық өтема төлесе; егер адам алаяқтық жасаса; егер оқиға зардап шеккен адамның қылмыстық әрекеті салдарынан туындаса; егер сақтандырылған оқиға зардап шеккен адамның қасақана жасаған әрекетінен туындаса; егер тиісті адам медициналық жәрдемақыны талап етпесе немесе себепсіз талаптарды орындамаса; егер 18-бапта қарастырылған ауру жәрдемақы мемлекеттік қаражат есебінен төленсе; және егер тиісті адам 18-баптағы ауру жағдайындағы стандартты жәрдемақыдан жоғары әлеуметтік қамсыздандырудан ақшалай төлем алса, тоқтатылуы мүмкін. Мұндай жағдайларда және шектеліп, алимент алуға құқығы бар адамдарға тиісті жәрдемақының бір бөлігі төленеді.

29-бап

Қызметтің сапасы немесе көлеміне қатысты наразылық туған жағдайда, әрбір үміткер шағымдануға құқылы. Егер осы конвенцияны қолдану барысында медициналық көмек мемлекеттік органның жауапкершілігінде болса, шағымдану құқығы тиісті органмен қаралуы мүмкін.

30-бап

Әрбір мүше кепілдік берілген пайдаларды қамтамасыз етуге жауапты болады және осы мақсатта барлық қажетті шараларды қолданады. Әрбір мүше осы конвенцияны қолдануды басқаруға жауапты болады.

31-бап

Егер басқару функциясы агенттікке жүктелсе, қорғалатын тұлғалардың өкілдері, ал кейбір жағдайларда жұмыс берушілердің және қоғамдық өкілдердің қатысуы мүмкін.

32-бап

Әрбір мүше өз аумағында шетелдік және жергілікті жұмысшыларға бірдей осы көзделген мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге міндетті.

33-бап

Бірнеше шарттар орындалғаннан кейін және жұмыс берушілер мен жұмысшылардың өкілді ұйымдарымен кеңескеннен кейін, мүше осы конвенцияның белгілі бір ережелерінен уақытша бас тарта алады, егер мұндай бас тарту осы конвенцияның негізгі кепілдіктеріне зиян келтірмесе. Кез келген мүше, бас тартқан жағдайда, ХЕҰ-ға 22-бапта көрсетілген есептерде өз практикасы мен заңнамасының жай-күйін және конвенцияның ережелерін қолдану жолындағы прогресті көрсетуге міндетті.

34-бап

Осы конвенция конвенция күшіне енгенге дейін болған сақтандырылған оқиғаларға және оның төлемдері конвенция күшіне енгенге дейінгі кезеңдерге қатысты сақтандырылған оқиғаларға қолданылмайды.

35-бап

Осы конвенция 1927 жылғы «Ауруға байланысты сақтандыру (кәсіптік) конвенциясын» және 1927 жылғы «Ауруға байланысты сақтандыру (аграрлық) конвенциясын» жаңартады.

36-бап

1952 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыру (Ең төменгі стандарттар) конвенциясының 75-бабына сәйкес, осы конвенция мүше мемлекет үшін күшіне енген кезде және 3-бап бойынша қосымша жариялау күшінде болмаған жағдайда, 18-ден 27-ге дейінгі баптар мен осы конвенцияның басқа да бөлімдері қолданылмайды. Егер 3-бап бойынша жариялау күшінде болмаса, 1952 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыру (Ең төменгі стандарттар) конвенциясы бойынша міндеттемелерді қабылдау осы конвенцияның 2-бабын орындауға қатысты қолданылады.

37-бап

Егер конференция осы Конвенцияның бір бөлігін қарастыратын келесі Конвенцияны қабылдаса, онда осы Конвенцияның ережелері оны ратификациялаған әрбір мүшеге сол Конвенция күшіне енген күннен бастап қолданылады.

38-бап

Осы конвенцияның ратификациясы туралы хабарламалар Женевадағы Халықаралық еңбек ұйымының Бас директорына жіберіледі.

39-бап

Бас директор мүшелерді тіркегеннен кейін осы конвенция міндетті болады. Конвенция алғашқы екі мүше тіркелгеннен кейін 12 ай өткен соң күшіне енеді. Содан кейін, әрбір мүше тіркелгеннен кейін 12 ай өткен соң күшіне енеді.

40-бап

Мүше ратификацияланғаннан кейін, осы конвенция күшіне енген күннен бастап он жыл өткен соң одан бас тарту туралы хабарлама бере алады. Бас тарту тіркелген күннен бастап бір жыл өткен соң күшіне енеді. Ратификациялаған, бірақ бас тарту құқығын пайдаланбаған кез келген мүше осы конвенциямен тағы он жылға міндетті болады.

41-бап

МЕҰ Бас директоры МЕҰ-ның барлық мүшелеріне оған жеткізілген барлық ратификациялар мен денонсациялар туралы хабардар етеді. Бас директор мүшелерге хабарлағанда конвенцияның күшке ену күнін көрсетеді.

42-бап

ХЕҰ Бас директоры БҰҰ Жарғысының 102-бабына сәйкес тіркеу үшін барлық ратификациялар мен денонсациялар туралы толық мәліметтерді БҰҰ Бас хатшысына жібереді.

43-бап

МЕҰ Басқарушы органы конвенцияның іске асырылуы және оның мақұлдығы туралы есепті Бас конференцияға белгілі бір мерзімдерде ұсынады.

44-бап

Конференция қолданыстағы конвенцияны толық немесе ішінара өзгертетін жаңа конвенцияны қабылдаған жағдайда, жаңа конвенцияны ратификациялау ескі конвенцияны тоқтатуға әкеледі. Жаңа конвенция күшіне енгеннен кейін, ескі конвенция мүшелерге қолжетімді болмайды. Осы конвенция оны ратификациялаған, бірақ жаңа конвенцияны ратификацияламаған барлық мүшелер үшін өз күшінде қалады.

45-бап

Осы конвенцияның ағылшын және француз тілдеріндегі мәтіндері теңдей заңды күшке ие.