Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бөлінетін етістік – лексикалық түбірден және бөлінетін жұрнақтан құралған етістік. Кейбір сөйлемдерде түбір етістік пен жұрнақ бір сөзде келеді, ал басқаларында олар бөлек тұрады. Бұл жұрнақ дәстүрлі түрде "бөлінетін префикс" деп аталады. Немец, голланд, идиш, африкаанс және венгр тілдері көптеген бөлінетін етістіктерге ие екенімен белгілі.
A separable verb is a verb that is composed of a lexical core and a separable particle. In some sentence positions, the core verb and the particle appear in one word, whilst in others the core verb and the particle are separated. The particle is traditionally referred to as a "separable prefix". German, Dutch, Yiddish, Afrikaans and Hungarian are notable for having many separable verbs.
Ағылшын тіліне ұқсастық
Ағылшын тілінде ажыратылатын етістіктерге ұқсас көптеген фразеологиялық немесе құрама етістік түрлері бар. Дегенмен, ағылшын тілінде бөлшек әрқашан жеке сөз болып келеді (мысалы, give up), екеуінің арасында грамматикалық талапқа байланысты ауысу мүмкіндігі жоқ. Бөлшек етістіктен араласатын сөздермен бөліне алады (мысалы, фразеологиялық етістікте screw up, тікелей толықтырма, яғни заттар, сөйлемде ол әрқашан нәрселерді бұзады, дегеннен кейін келеді). Етістіктердің өзі префикс пен жеке сөз ретінде ауыспаса да, бұл ауысу кейде туынды сөздерде кездеседі (мысалы, outstanding ↔ stand out) (префикс out ↔ бөлшек out).
English has many phrasal or compound verb forms that are somewhat analogous to separable verbs. However, in English the particle is always a separate word (e. g. give up), without the possibility of grammatically conditioned alternations between the two. An adverbial particle can be separated from the verb by intervening words (e. g. up in the phrasal verb screw up appears after the direct object, things, in the sentence He is always screwing things up). Although the verbs themselves never alternate between prefix and separate word, the alternation is occasionally seen across derived words (e. g. outstanding ↔ stand out) (prefix out ↔ particle out).
Құрылымдық талдау
Бөлек етістіктер мағыналық құрастырмалылықты түсінуге қиындық тудырады, себебі олар бөлінген кезде екі бөлігі де бір құрамдас бөлік құрамайды. Сондықтан, форма-мағына сәйкестіктері синтаксистік құрамдас бөліктер арқылы түсіндірілуі керек деген синтаксис теориялары қиындыққа кезеседi, өйткені етістік пен оның қосымшасы қандай синтаксистік бірлік құрайтыны анық емес. Осы қиындықты шешудің бір жолы – орын ауыстыру. Неміс және голланд тілдері сияқты тілдер іс жүзінде субъект-объект-етістік (SOV) тілдері болып табылады (SVO-ға қарағанда), сондықтан бөліну кезінде лексикалық етістік сөйлемнің соңғы орнынан сол жаққа жылжуы керек, мысалы, неміс тілінде kommt етістігі өзінің an қосымшасымен бірге пайда болған позициядан бастап, кейін сол жаққа қарай V2 позициясына жылжиды.
Separable verbs challenge the understanding of meaning compositionality because when they are separated, the two parts do not form a constituent. Hence theories of syntax that assume that form–meaning correspondences should be understood in terms of syntactic constituents are faced with a difficulty, because it is not apparent what sort of syntactic unit the verb and its particle build. One prominent means of addressing this difficulty is via movement. Given that languages like German and Dutch are actually subject–object–verb (SOV) languages (as opposed to SVO), when separation occurs, the lexical verb must have moved out of the clause final position to a derived position further to the left, e. g. in German
The verb kommt is seen as originating in a position where it appeared with its particle an , but it then moves leftward to the V2 position.
Әр түрлі мағынасы
Префикс жеке-жеке де, біріктіріліп те қолданыла алатын болса, кейде бір етістіктің мағынасы оның префиксі жекелене ме, жекеленбей ме дегенге байланысты өзгеруі мүмкін (ағылшын тіліндегі соған ұқсас мысал – take over мен overtake) (prefix over ↔ particle over).
When a prefix can be used both separably and inseparably, there are cases where the same verb can have different meanings depending on whether its prefix is separable or inseparable (an equivalent example in English would be take over and overtake) (prefix over ↔ particle over).