Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сейлон отарлық конституциялық реформасы
Ceylonese colonial constitutional reform
Донумор комиссиясы (ДК) 1931 және 1947 жылдар аралығында Цейлон (қазіргі Шри-Ланка) үшін күшіне енген Донумор конституциясын жасауға жауапты болды. 1931 жылы халықтың шамамен 12% Цейлон тамилдері, 12% Үнді тамилдері (19 ғасырдың соңында құрылған шай плантацияларында жұмыс істеген көшіп келген және қоныс аударған жұмыскерлер), 65% сингалылар және ~3% Цейлон моры болды. Британ үкіметі тамил қауымдастығының халық санына пропорционал емес, күшті өкілдігін қамтамасыз ететін, қауымдық өкілдіктің бір түрін енгізді. Сингалылар жоғарғы және төменгі сингалылар болып екіге бөлінді.
The Donoughmore Commission (DC) was responsible for the creation of the Donoughmore Constitution in effect between 1931 and 1947 in Ceylon (now called Sri Lanka). In 1931 there were approximately 12% Ceylonese Tamils, 12% Indian Tamils (migrant and immigrant workers employed in the Tea plantations established in the late 19th century), 65% Sinhalese, and ~3% Ceylon Moors. The British government had introduced a form of communal representation which a strong Tamil representation, out of proportion to the population of the Tamil community. The Sinhalese had been divided into up country and low country Sinhalese.
Комиссия мүшелері
Комиссия мүшелері – бұл 13 қараша 1927 жылы Колониялар жөніндегі бірінші Еңбек министрі Сидней Уэбб тағайындаған төрт британдық парламентарий. Олардың міндеті – Шри-Ланканың жаңа конституциясын жасау еді, ол аралдағы барлық топтардың, оның ішінде британдық плантация иелерінің ұмтылыстарын қанағаттандырумен қатар, Шри-Ланканың Вебб көздеген социалистік британ империясындағы серіктес ретінде өз орнын алуына мүмкіндік беруі керек еді. Комиссарлардың екеуі, доктор Драммонд Шилс және Франсис Батлер, Парламентке түсуден және 1926 жылы Ллойд Джордж құраған қысқа мерзімді Либ-Лаб үкіметтік коалициясында қызмет етуден бұрын көп жылдар бойы Лондон округтік кеңесінің мүшелері болды. Олар дәстүрлі лейбористік «христиандық социалистік» үлгідегі адал адамдар еді. Ең бастысы, олар Вебб уағыздаған әділ, социалистік әлем туралы көзқарасты таратушылар, миссионерлер болды. Ал Лорд Дономор – әйелдердің университет білімі алу құқығын қорғауымен және тамаққа деген шеберлігімен танымал, жайлы мінезді либерал аристократ еді.
The commissioners were four British parliamentarians appointed by Sydney Webb, the first Labour Secretary of State for the Colonies on 13 November 1927. Their task was to draft a new constitution for Sri Lanka that would not only satisfy the aspirations of all the groups within the island, including British plantation owners, but also enable Sri Lanka to take its place as a partner in the socialist British empire that Webb envisioned. Two of the Commissioners, Dr. Drummond Shiels and Frances Butler, had been Labour Party London County Councillors for many years prior to entering Parliament and serving in the short lived Lib Lab government coalition stitched together by Lloyd George in 1926. They were serious minded men in the traditional Labour "Christian Socialist" mould. Above all, they were missionaries for the equitable, socialist vision of the world Webb was proselytising. Lord Donoughmore, on the other hand, was a genial Liberal peer, best known for championing women's right to university education and a gourmet palate.
Консультация
Дономор комиссиясы 1927 жылы Шри-Ланкаға келіп, төрт ай бойы арал тұрғындарымен әңгімелесті. Олар 34 отырыс өткізіп, 140 адамды қабылдады. Комиссия мүшелері білімді әйелдердің сайлау құқығын беру туралы өтінішін тыңдап, Шри-Ланкадағы 21 жасқа толған барлық әйелдерге сайлау құқығын берді – бұл кезде британдық суфражистер дауыс беру жасын 28 жастан төмендету үшін күресіп жатқан кез еді.
The Donoughmore Commission arrived in Sri Lanka in 1927 and spent four months interviewing islanders. They held 34 sittings and interviewed 140 people. The Commissioners listened to a plea for female suffrage for educated women, and granted suffrage to all women aged 21 in Sri Lanka – at a time when British suffragettes were still fighting to have the voting age lowered from 28.
Жүйе әзірленді
Аралда бәсекелес этностық топтар арасындағы билік күресін байқағаннан кейін, барлық мемлекеттік департаменттерді бақылайтын атқару комитеттері жүйесі құрылды. Қауымдық өкілдік принципі қабылданбады. Шри-Ланканың әрбір парламентарийі осы комитеттердің біріне мүше болып, ешбір этникалық топтың барлық билік және ықпал құралдарын бақылауына жол берілмейді. Оның орнына, барлық атқарушы шешімдер әртүрлі этникалық топтардың өкілдері арасында белгілі бір келісімді талап етеді.
Having noted that the island was riven by power struggles between competing ethnic groups, it devised a system of executive committees that would control all government departments. It rejected the principle of communal representation. Every parliamentarian in Sri Lanka would sit on one of these committees, ensuring that no one ethnic group could control all levers of power and patronage. Instead, all executive decisions would require a measure of consensus among the different ethnic representatives.
Конституцияны қабылдау
Көптеген Цейлон басшыларының, сингальдықтар мен тамилдердің, ең үлкен алаңдаушылығы DC-нің барлық азаматтарға сайлау құқығын ұсынуы болды (Джейн Расселлдің егжей-тегжейлі зерттеуінде көрсетілгендей). Жаффна жастар конгресінің басшылары, радикалды топ, сонымен қатар DC-ге қарсы болды, бірақ консервативті тамилдерден мүлдем өзгеше себептермен. Олар Неру мен Гандидің ізбасарлары болды және 1925 жылы касталық жүйені жоюды, сингальдықтармен ынтымақтастық орнатуды, ұлттық киімді және ағылшын тілінің орнына "свабаша" тілін қабылдауды талап етті. Олар Дономор конституциясын толық бойкоттауға шақырды. 1931 жылдың 25 сәуірінде Жаффна жастар конгресі «Бұл конференция «Сварадж» әрбір халықтың бұрыннан берілген, алынбас құқығы екенін жариялайды. DC «Сварадж»ға қол жеткізуге кедері келтіргендіктен, бұл конгресс осы жоспарды бойкоттауға міндеттенеді» деген қаулы қабылдады (29-бет, бірақ кейін бұл қателік болғанын мойындады). Бойкотқа қатыспаған тамил көшбасшылары: доктор Сараванамутту (Коломбо-Солтүстік), М. Субраманиум (Тринкомали-Баттикалоа), С. М. Анантхан (Маннар), Пери Сундарам (Хаттон), С. П. Витилингам (Талавуакелле). Коломбодан шыққан, бұрынғы тамил көшбасшыларының элиталық тобына жатпайтын, амбициялы католик заңгері Г. Г. Поннамбалам да бойкотты қабылдамады. Ақырында ол тамилдердің басшылығын өз қолына алды. Үнді тамилдері (шай плантацияларының жұмысшылары, жыл сайын көшіп келушілер немесе 19 ғасырдың соңынан бері көшіп келушілер) бірінші Мемлекеттік кеңестен сайлау құқығын алмады. Сингальдық депутаттардың көпшілігі де DC-ні кабинеттік үлгімен алмастыру үшін көп күш жұмсады. Олар 1947 жылы Соулбери конституциясы қабылданғанда, 1948 жылы тәуелсіздік алғанда, одан арылуға қол жеткізді. Шри-Ланка Дономор конституциясы бойынша іс жүзінде тәуелсіз болды, ішкі істерді толық бақылауда ұстады, жалпыға бірдей сайлау құқығын пайдаланып ұлттық үкіметті сайлауға мүмкіндік алды. Бұл мүмкіндік сол кезде тек Еуропа империясындағы ақ нәсілді елдерде ғана болды және 16 жыл бойы ешқандай ірі этникалық қақтығыстарсыз салыстырмалы өркендеуге қадам басты. Аралдың кейінгі конституцияларының негізінде Шри-Ланка қауымдық зорлық-зомбылықтан зардап шекті.
The greatest misgiving of many of the Ceylonese leaders, both Sinhalese and Tamil, was the recommendation of universal franchise by DC. Jane Russell in her detailed study). The leaders of the Jaffna Youth congress, a radical group, also opposed the DC, but for reasons entirely different from those of the conservative Tamils. They were followers of Nehru and Gandhi, and in 1925 called for the abolition of the caste system, cooperation with the Sinhalese, adoption of the national dress and "swabasha" in place of English. They called for a complete boycott of the Donoughmore Constitution. On 25 April 1931 the Jaffna Youth congress adopted the resolution that "this conference holds 'Swaraj' to be the inalienable birth right of every people Whereas the DC militates itself against the attainment of 'Swaraj', this congress further pledges itself to boycott the scheme"(p 29 but later admitted that it was a grave mistake. Tamil leaders who did not take part in the boycott were Dr. Saravanamuttu (Colombo North), M. Subramanium (Trincomalee Batticaloa), S. M. Ananthan (Mannar), Peri Sundaram (Hatton), S. P. Vytilingam (Talawakelle). G. G. Ponnambalam, an ambitious catholic lawyer from Colombo who did not belong to the elit group of the earlier Tamil leaders, also rejected the boycott. He eventually took control of the leadership of the Tamils. The Indian Tamils (Tea plantation workers who were annual immigrants or immigrants since the late 19th century) were not granted the franchise by the first State Council. The majority Sinhalese MPs also worked hard to replace the DC by a cabinet model. They finally managed to get rid of it in 1947 when the Soulbury constitution came into being with independence in 1948. Sri Lanka remained virtually independent under the Donoughmore constitution, with full control over domestic affairs, using the mechanism of universal suffrage to elect a national government at a time when only white countries in the European empires had that privilege, and continue its passage to relative prosperity without any major ethnic clashes for 16 years. Under the island's several subsequent constitutions, Sri Lanka has suffered communal violence.
Фикциядағы Доногмор комиссиясы
Автор Шям Селвадурай өзінің "Даршын бақтары" романында Дономор комиссиясы туралы көркем әңгіме береді.
Author Shyam Selvadurai offers a fictionalized account of the Donoughmore Commission in his novel Cinnamon Gardens.