Кіріспе

Микроспоралар – еркек гаметофиттерге дамитын құрлық өсімдіктерінің споралары, ал мегаспоралар – әйел гаметофиттерге дамиды. Еркек гаметофит сперматозоидтарды (жыныс жасушаларын) құрайды, олар жұмыртқа жасушасын ұрықтандырып, зиготаны қалыптастыруға қолданылады. Мегаспоралар – көптеген тұқымсыз тамырлы криптогамдардың, барлық голосеменділердің және барлық гүлді өсімдіктердің ұрпақ алмасуының бір бөлігі болып табылатын құрылымдар. Микроспоралар мен мегаспораларды пайдаланатын гетероспоралық тіршілік циклдарына ие өсімдіктер девон кезеңінде бірнеше өсімдік топтарында тәуелсіз түрде пайда болған. Микроспоралар гаплоидты және мейоз арқылы диплоидты микроспороциттерден түзіледі.

Морфология

Микроспораның қабырға қабаттары үш түрлі болады. Сыртқы қабаты периспора, одан кейінгісі экзоспора, ал ішкі қабаты эндоспора деп аталады. Периспора үш қабаттың ең жуан қабаты, ал экзоспора мен эндоспораның қалыңдығы шамалы ғана ерекшеленеді.

Тұқымсыз тамырлы өсімдіктер

Гетероспоралы тұқымсыз тамырлы өсімдіктерде микроспорофиль деп аталатын өзгертілген жапырақтар микроспорангияларды тасиды, олардың ішінде көптеген микроспорациттер мейозға ұшырайды, олардың әрқайсысы төрт микроспораны жасайды. Әрбір микроспора микроспора қабырғасының ішіндегі дөңгелек келген антеридиумнан тұратын еркек гаметофитке дамуы мүмкін. Әр антеридиумда 128 немесе 256 қамшылы сперматозоидтар түзіледі. Мегаспоралар өз кезегінде, ұрықтанғаннан кейін тұқымға айналатын жұмыртқа жасушаларын өндіретін қысқартылған әйел гаметофиттеріне айналады. Тозаң конустары немесе микростробилдер әдетте төменгі бұтақтардың ұштарына 50 немесе одан да көп санында жиналады. Гимнопермалардың микроспорангиялары қабыршақтардың негіздеріне қарай жұптармен дамиды, сондықтан оларды микроспорофильдер деп атайды. Микроспорангиядағы микроспорациттердің әрқайсысы мейозға ұшырап, төрт гаплоидты микроспораны құрайды. Бұлар тозаң дәндеріне айналады, олардың әрқайсысы төрт жасушадан тұрады және, қылқан жапырақтарында, екі сыртқы ауа қапшығынан тұрады. Ауа қапшықтары тозаң дәндеріне желмен таралуға көмектесетін қосымша иілімділік береді. Жылу немесе аштық сияқты белгілі бір стресс факторларының әсерінен өсімдіктер микроспоралық эмбриогенезді таңдайды. 250-ден астам түрлі гүлді өсімдік түрлері осылай әрекет ететіні анықталды.