Кіріспе

Дамусыздықтың естеліктері (испан тілінде - Memorias del Subdesarrollo) – 1968 жылы кубалық режиссер Томас Гутьеррес Алеаның жазып, түсірген драмалық фильмі. Сюжеті Эдмундо Десноестің "Басқарылмайтын естеліктер" (Memorias del Subdesarrollo) романының негізінде құрылған. Бұл Гутьеррес Алеаның бесінші фильмі және, мүмкін, әлемдегі ең танымал туындысы. Фильм халықаралық кинофестивальдерде бірнеше жүлде алды. Sight & Sound журналының 2012 жылғы сауалнамасында барлық уақыттағы ең үздік 144 фильмнің қатарына енді. "Нью-Йорк Таймс" газеті оны 1968 жылғы ең үздік 10 фильмнің бірі деп атады.

Сюжет

Серджио, жазушы болуға ниеттенген бай буржуа, әйелі мен достары Майамиге қашқан күйі Кубада қалуға шешім қабылдайды. Серхио Кубадағы өзгерістерді – Куба революциясынан бастап зымыран дағдарысына дейін, өзі «дамымаған ел» деп атаған жерде өмір сүрудің әсерін, сондай-ақ Елена мен Ханна атты қарындастарымен қарым-қатынасын еске алады. «Дамудың естеліктері» – әлеуметтік өзгерістердің қайнаған кезеңіндегі бөтендік сезімін зерттейтін күрделі кейіпкерлік талдау. Фильм жоғары субъективті көзқараспен, естеліктердің жұмыс істеу тәсіліне ұқсас фрагменттелген повество арқылы айтылады. Фильм бойында Серхио оқиғаларды баяндайды, ал кейде ол Кубадағы сол кездегі жағдай туралы саяси ақпаратты жеткізу құралы ретінде пайдаланылады. Бірнеше эпизодта фильмге наразылық акциялары мен саяси оқиғалардың деректі түсірілімдері енгізіліп, Серхионың баяндауымен бірге көрсетіледі, бұл көрерменге революцияның шындығын ашып көрсетеді. Фильмнің уақыт шеңбері шамалы екіұшты, бірақ оқиға бірнеше айдың ішінде өрбуі мүмкін.

Өндірістің егжей-тегжейі

Фильм шығар алдында режиссер Томас Гутьеррес Алеа да, басты рөлдегі актер Серхио Корриэри де фильмнің сәтті болмайтынынан қаушады. Фильмді жасау көп шығын талап етпеді, себебі ол көптеген технологиялық және экономикалық ресурстарсыз түсірілді.

Романнан фильмге бейімделу

Фильмдік бейімдеу әдетте романнан жақсырақ деп есептелді. 1999 жылғы сұхбатында Серджо Корриэри былай деді: "Менің ойымша, "Естеліктер" - фильмнің романнан жақсырақ шыққан сирек жағдайлардың бірі, себебі көбінесе керісінше болады. Романның кино нұсқасы көбінесе кемшіліктерге толы болады, бірақ мұнда фильм романнан өзгеше деңгейге көтерілді." Гутьеррес Алеа 1977 жылы Cineaste журналына берген сұхбатында, фильм ретінде сәтті болу үшін романның белгілі бір кезеңде "пайдасызға айналдырылып, жоққа шығарылып, басқаша өзгертілуі керек" екенін түсіндірді.

Қабылдау

Бұл фильм өнер мен саясатты үйлестіру тұрғысынан өз елінің және заманының ең жақсы фильмдерінің бірі деп мойындалды, ал Джон Кинг оны "кез келген мәдени ортадағы мәселенің ең қызықты зерттелуі" деп атады. Фильм шыққан кезде көптеген кубалықтардың революциялық көзқарасы қалыптасқандықтан, ол көне ойлардың көрінісі ретінде қарастырылды. "Дамудың тежелуі туралы естеліктер" Америка Құрама Штаттарында танымал болды. 1977 жылы Cineaste журналына берген сұхбатында Гутьеррес Алеа: "Естеліктер жалпы алғанда АҚШ-та жақсырақ түсінілді және бағаланды, себебі адамдар оны буржуазиялық сананы сынау әрекеті деп қабылдады" деді.