Осман әкімі Дамат Ибраһим Паша: Өмірбаяны мен мансабы

Кіріспе

Осман империясының ұлы визирі (1596, 1596–1597, 1599–1601)

Демат Ибрагим Паша (Damat İbrahim Paşa, ; 1517–1601) – үш рет ұлы визир қызметін атқарған Осман әскерінің қолбасшысы және мемлекет қайраткері. Ол Кание жаулап алушысы ретінде танымал. 1517 жылдың 28 мамырында Мехмед Каниеде туған ол, Осман империясының бірнеше қалаларындағы әскери мектептерде оқығаннан кейін Осман әскеріне қабылданды. Бітірген соң, 1596 жылдың қазанында Керестес шайқасында қатысып, 1601 жылы қайтыс болғанға дейін III Мехмед сұлтанның ұлы визирі қызметін атқарды. Ол «дамат» (күйеу бала) атағымен де белгілі, себебі ол сұлтанның қызы Айше Сұлтанға үйленіп, Осман әулетіне күйеу бала болды. Олардан Сұлтанзаде Мехмед бей (ерте жасында қайтыс болған) ұл және (жаңа туған шағында қайтыс болған) қыз дүниеге келді. Оны Ұлы Сүлейменнің көрнекті ұлы визирі, басқа бір девшірме және Осман сарайының өкілі Парғалы Ибрагим Пашамен, немесе Осман империясының Тюльпан дәуірінде 18 ғасырдың басында қызмет еткен Невшехирли Дамат Ибрагим Пашамен шатастырмау керек.

Өмірбаян

Түрік дереккөздеріне сәйкес, ол «босниялық немесе хорват» болған және Devşirme жүйесінен өткен. Қазіргі итальяндық тарихшы Джованни Минадойдың мәлімдемесінше, Ибрагим Паша қазіргі Хорватиядағы Рагузадан екенін білген соң, Алепподағы венециялық консулдың орынбасары Крестеферо де Бонимен танысқан. Ол Соколлу Мехмед Пашаның билік және ықпалының шағында жоғары дәрежеге көтерілген. 1581 жылы Мехмед Пашаның қайтысынан кейін көп ұзамай, Ибрагим Паша биліктегі Мұрат III-нің қызы Айшеге үйленіп, Египеттің губернаторы болды. Алайда, астанадан алыс болуы мен Соколлу Мехмед Пашаның қайтысынан кейін Мұрат III-нің билігінің соңына дейін оның ықпалы әлсіреген. Ол Мехмед III тұсында қайтадан көзге түсіп, 1596 жылы алғаш рет ұлы визир болды. Оның лауазымынан алынуына, негізінен, Осман империясы мен Габсбург монархиясының шекаралық аймақтарындағы жерлердің жоғалтуы себеп болды. Ол дереу әрекет етуге асықпай, тәртіпті, әдепті және салмақты мемлекет қайраткері ретінде көзге түсті. Ол Австрияға қарсы жорықтың негізгі бағытына бағытталған Осман империясының әкімшілік жүйесін толық қарап шығудан бастауды жөн көрді. Бұл жорық сәтті аяқталды және Ибрагим Паша өзінің сұлтаны үшін «Егерді жаулап алушы» (Будапешттің солтүстік-шығысында) атағын алды, бірақ оның өзі нақты басшылық жасады. Ол австриялықтарды қуудың орнына мемлекеттік құрылымды нығайтуға және қол жеткізген табыстарды сақтауға басымдық бергендіктен, 1596 жылдың соңында қырық бес күнге, содан кейін келесі жылдың соңында екінші рет ұлы визир лауазымынан босатылды. 1599 жылы ол Австрияға қарсы жорық бастау шартымен ұлы визир лауазымына қайта тағайындалды. Ол жорығын Венаға тікелей қауіп төндіретіндей етіп, Эстергомға (Сүлейман Шаншалы 1543 жылы басып алған, бірақ 1595 жылы жоғалтқан) қарай бағытталды, бірақ қысты Белградта өткізді. Содан кейін ол Оңтүстік бағыт арқылы Австрияға қысым көрсетуді бастады, Каниже бекінісін қоршауға алды. Бекініштегі Осман құлдары оқ-дәрі қоймаларын жарып, қабырғаларға ауыр зақым келтірді. Алайда, бекініс әлі де берілмеген еді және қоршауға алынғандарға көмекке Меркёр герцогы Филипп Эммануэль басқаратын 20 000 сарбаздық әскер келді. Бірақ Осман әскері екі әскерді де жеңіп, бекініс берілді. Тиряки Хасан Паша жаңадан басып алынған қаланың губернаторы болып тағайындалды. Каниже Орталық Еуропадағы Осман шабуылдарының орталығына айналды. 1601 жылдың қыркүйегінде австриялық әскердің бекініссізді қайтарып алуға жасаған әрекеті губернатор Тиряки Хасан Пашаның күшімен сәтсіз аяқталды. Дамат Ибрагим Паша сол жылы қайтыс болды. 1605 жылы Осман империясы Сұлтан Ахмет I басшылығымен Эстергомды қайта басып алды.

According to Turkish sources, he was "Bosnian or Croatian" and went through the Devşirme system. According to the contemporary Italian historian Giovanni Minadoi, Ibrahim Pasha became acquainted with the Venetian deputy consul of Aleppo, Chrestefero de Boni, once Ibrahim Pasha discovered they were both from Ragusa in modern Croatia. He rose in the ranks during the period when virtual authority and influence was held by Sokollu Mehmed Pasha. In 1581, shortly after Mehmed Pasha's death, Ibrahim Pasha married Ayşe, daughter of the reigning Murad III and became governor of Egypt. But due to his absence from the capital and with Sokollu Mehmed Pasha dead, his influence waned for the rest of the reign of Murad III. He made a comeback under the reign of Mehmed III, becoming grand vizier in 1596 for the first time. His recall was particularly due to the loss of territories in the border regions between the Ottoman Empire and the Habsburg monarchy in Hungary. Rather than dashing toward immediate action, he distinguished himself as an orderly, methodical, and prudent statesman who preferred to start by conducting a review of the entire Ottoman administrative system based on the focal point of the prepared campaign against Austria. The campaign as such proved a success and the Ibrahim Pasha acquired the title of "the conqueror of Eger" (north east of Budapest) for his sultan, although he was the one who held the effective command. Since he favored solidifying the state structure and the gains acquired rather than pursuing Austrians, for which he has been dismissed from the post of grand vizier, at first for a short interval of forty five days at the end of 1596, and then for a second time at the end of the following year. He was called back to the grand vizier post in 1599 on the condition that he was to launch a campaign against Austria. He started his campaign by feigning to menace Vienna directly by heading toward Esztergom (conquered by Suleiman the Magnificent in 1543 and lost back in 1595) but finally spent the winter in Belgrade. Then he began to put pressure on Austria through a more southern route by besieging the castle of Kanije. The Ottoman slaves in the castle exploded the powder magazines and very badly damaged the walls. But the castle had still not surrendered and an army of 20,000 soldiers commanded by Philippe Emmanuel, Duke of Mercœur arrived to the assistance of the besieged. But the Ottoman Army finally defeated both of the armies and the castle surrendered. Tiryaki Hasan Pasha had been appointed as the governor of the newly conquered city. Kanije had been transformed into the centre of new Ottoman attacks in Central Europe. In September 1601, an attempt by a huge Austrian army to take back the castle was thwarted by the governor Tiryaki Hasan Pasha. Damat Ibrahim Pasha died the same year. Esztergom was retaken by the Ottoman Empire in 1605 under Sultan Ahmed I.