Кіріспе

Артур Динтер: Артур Динтер (27 маусым 1876 – 21 мамыр 1948) – неміс жазушысы және нацистік саясаткер, Тюрингия гауынның гаулейтері.

Өмірбаян

Динтер Германия империясының (қазіргі Франция) Эльзас-Лотарингия аймағындағы Мюльхауз қаласында, кеден кеңесшісі Йозеф Динтер мен оның әйелі Бертаның (қыздығы Хоффман) отбасында дүниеге келді және католик шіркеуінде крещение алды. Мектепті бітіргеннен кейін, 1895 жылы Мюнхеннің Людвиг Максимилиан университетінде және Страсбург университетінде табиғат ғылымдары мен философияны оқуға түсті. 1901-1903 жылдары Страсбург университетінде химия ассистенты болып жұмыс істеді. 1903 жылы summa cum laude дипломымен бітірді. Оқу кезінде-ақ жазушылық қызметпен айналыса бастады. 1906 жылғы "Контрабандистер" ("Die Schmuggler") атты пьесасы бірінші жүлдеге ие болды. Бітіргеннен кейін Динтер Страсбургтегі ботаникалық бақтың директоры болды. 1904 жылы неміс мектебінің аға оқытушысы ретінде Константинопольге (Истанбул) сапарлады. 1905 жылы драма саласына ауысып, өзінің туған жері Эльзаста театр жетекшісі болды. 1906 жылдан 1908 жылға дейін Росток қалалық театрының және Берлиндегі Шиллер театрының режиссері болып жұмыс істеді, сонымен қатар Германия драматургтарының қауымдастығын (Verband Deutscher Bühnenschriftsteller немесе VDB) құрды. Режиссер ретінде 1909 жылдан 1914 жылға дейін театр баспасын басқарды. Бұған қоса, Динтер антисемиттік және паннемецтік Alldeutscher Verband ұйымының мүшесі болды, бірақ 1917 жылы одан шығарылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Динтер Бірінші дүниежүзілік соғысқа 136-шы Эльзас жаяу әскер полкінде обер-лейтенант ретінде қатысты, одан кейін резервтің гауптманына тез көтеріліп, Екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. 1915 жылы ол холераға шалдықты, ал 1916 жылы ауыр жарақаттар алғаннан кейін көп уақытын далалық госпитальдерде өткізді, содан кейін әскерден босатылды. Далалық госпитальдерде болғанда Динтер неміс ұлтшылы және мистик Хьюстон Стюарт Чемберленнің еңбектерін оқып, тез арада «фелкиш» қозғалысының жақтауына айналды.

Ең көп сатылған халық жазушысы

1919 жылы Динтер Веймар қаласында жазушы ретінде танылды, оған дейін 1917 жылы жарық көрген «Қанға қарсы күнә» атты антисемиттік бестселлерінен кейін, ол 1934 жылға дейін 260 000-нан астам дана сатылып, сол заманғы нәсілдік-ұлттық көзқарастардың стереотиптерін ашық жазбада бейнеледі. Динтердің үлкен жетістігіне қуанғаннан кейін, бұл роман «Уақыттың күнәлары» деп аталған трилогияның бірінші бөліміне айналды. Осы кітаптардың мазмұнының қысқаша сипаттамасын Ричард Штейгман Галлдың (2003) «Қасиетті рейх» еңбегінен, 30-31 беттерде табуға болады.

Вьелкиш қозғалысы мен НСДАП

Динтердің соғыстан кейінгі жылдарындағы ойлауы қатаңдап, нәсілшілдікке ұшырады. 1919 жылы ол Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund ұйымын құруға қатысып, 1922 жылы оған тыйым салынғанға дейін басшылық етті. Содан кейін ол Deutsch Völkische Freiheitspartei ("Германия халқының бостандық партиясы") құрылтайшы мүшесі болды және Адольф Гитлермен байланысын нығайтты. 1924 жылдың ақпанында Динтер Тюрингия Ландтагына Völkisch Sozialer Block ("Халықтық әлеуметтік блогы") сайлау альянсының өкілі ретінде сайланды және Ландтаг фракциясының жетекшісі болды. Бірақ, партия мүшелерімен туындаған даудың нәтижесінде шілде айында оны қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Ол нацистік партияның ұстанымдарына жақындады, ал Гитлер 1924 жылдың желтоқсанында Ландсберг түрмесінде тұрғанда Динтерді Тюрингияның нацистік партиясының аймақтық басшысы етіп тағайындады. Тюрингия 1923 жылы Мюнхендегі сыра залы төңкерісінен кейін нацистік партияны тыйым салған жалғыз неміс штаты болды. Осымен қатар, Динтер Веймар қаласында шығарылатын Der Nationalsozialist газетінің редакторы болды. Ол бұрынғы ВСБ серіктестерімен арасы суысып, 1924 жылдың желтоқсанында партиядан қуылды. 1925 жылдың ақпанында Гитлер түрмеден мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін, Мюнхендегі сәтсіздіктен кейін таратылған нацистік партия қайта құрылды. Партияға адалдығы үшін Динтер 1925 жылдың сәуірінде қайта тіркелгенде бір таңбалы "5" нөмірін алды. 1925 жылдың 6 сәуірінде Гитлер оны ресми түрде Тюрингияның аймақтық басшысы (Landesleiter), кейіннен гаулейтер етіп тағайындады.

Неміс халық шіркеуі

Көп ұзамай Динтердің саяси емес, басымдықпен діни мақсаттары анық көріне бастады. 1927 жылы ол Geistchristliche Religionsgemeinschaft ("Рухани христиан дін қауымдастығы") құрды, ал 1934 жылы оған "Deutsche Volkskirche" (Герман халық шіркеуі) деген жаңа атау берілді. Оның мақсаты – христиандық ілімді "жұдайыландырудан" тазарту болды. Ескі өсиетті еврейлік деп есептеді. Динтердің ерекше курсы Гитлермен қақтығысқа тез әкелді. Динтердің нацизм діни реформаға жетекшілік етуі керек деген пікірі Партияда үнемі аз қолдау тапты және Гитлердің қолдаған діни бейтараптығына қауіп келтірді. 1927 жылдың 30 қыркүйегінде Гитлер Динтерді гаулейтер қызметінен алып тастап, оның орнына Фриц Саукельді тағайындады. Динтер терең қысылғандықтан қарсылығын күшейтіп, "Das Geistchristentum" журналында Гитлерге шабуыл жасай бастады. 1928 жылдың 2 тамызында өткен мүшелер жиналысында Динтер Гитлерге барлық маңызды саяси мәселелер бойынша кеңес беру үшін Партия Сенатын құруды ұсынды. Гитлер бұл ұсынысқа қарсы шығып, өзінің жалғыз басшылық құқығын талап етті. Ұсыныс наразылық дауысының шуылымен бірауыздан қабылданбады. Динтер Гитлердің жалғыз билігіне бағынудан бас тартып, жазбаша шабуылдарын жалғастырды. Бұл 1928 жылдың 11 қазанында Партиядан ресми түрде шығарылуына әкелді. Одан кейінгі жылдары да Гитлерге қарсы пікір таластары жалғасты. 1932 жылы ол тіпті "Динтербунд" бірлестігімен бірге НСДАП-тың сайлаудағы қарсыласына айналды.

Кейінгі өмірі

1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін, Динтер сәуір айында НСДАП-қа қайта қосылуға тырысты. Оған рұхсат берілмеді және Гестапо 1930 жылдары оны қадағалауды күшейтті, тіпті оны қысқа мерзімге қамауға алды. Генрих Гиммлер 1937 жылы Динтердің «Deutsche Volkskirche» атты туындысына тыйым салды. Екі жыл өткен соң, нацистік Германияның ресми жазушылар одағы – Рейхсшифттумскамер Динтерді қатардан шығарды, ол оның жарияланым жасауына тиіс болды, себебі мүше болу қажет еді. 1942 жылы ол Фрайбург им Брейсгаудағы арнайы сотқа (Сондергирт) шақырылды, онда қоғамдық жазуға қатысты тыйымды бұзғаны үшін сотталды. 1945 жылы Оффенбургтегі тазарту соты оны 1935 жылғы Нюрнберг заңдарының идеялық негізін қалыптастыруға көмектескен антисемиттік жазбалары үшін 1000 рейхсмарка сомасында айыппұл төлеуге үкім шығарды. Динтер 1948 жылы Бадендегі Оффенбург қаласында 71 жасында қайтыс болды.