Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лерма өзені (lang es) Мексиканың екінші ең ұзын өзені. Ол Мексиканың батыс-орталық бөлігінде орналасқан, Мексика үстіртінде басталып, теңіз деңгейінен жоғары биіктікте ағып, Гуадалахара, Халиско маңындағы Мексиканың ең ірі көлі – Чапала көліне құяды. Чапала көлі сонымен қатар Сантьяго Гранде өзенінің бастауы болып табылады, оны кейбіреулер Лерма өзенінің жалғасы деп есептейді. Екеуін бірге жиі Лерма-Сантьяго өзені (lang es) деп атайды. Лерма өзені ластануымен әйгілі, бірақ су сапасы соңғы жылдары үкіметтік экологиялық бағдарламалар мен жергілікті санитарлық инфрақұрылымды жаңғыртудың кең ауқымды бағдарламасының арқасында айтарлықтай жақсарды.
The Lerma River (lang es) is Mexico's second longest river. It is a river in west central Mexico that begins in Mexican Plateau at an altitude over above sea level, and ends where it empties into Lake Chapala, Mexico's largest lake, near Guadalajara, Jalisco. Lake Chapala is also the starting point of Río Grande de Santiago, which some treat as a continuation of the Lerma River. In combination, the two are often called the Lerma Santiago River (lang es). The Lerma River is notorious for its pollution, but the water quality has demonstrated considerable improvement in recent years due mostly to government environmental programs and through a vast program of upgrading local sanitation infrastructure.
Курс
Лерма өзені Альмолая-дель-Рио маңындағы Лерма лагуналарынан бастау алады, ол теңіз деңгейінен биік орналасқан және Толука қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай жатыр. Лагуналар суын Монте-де-Лас-Крусес тауынан ағып түсетін базальттық жанартаулардан шығатын бұлақтардан алады. Бұл жерлер Толука алқабы мен Мексика ойпатының арасында орналасқан. Өзен Керетаро мен Мичоакан штаттары арасындағы қысқа шекараны құрайды, содан кейін батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай Гуанахуато штаты арқылы ағады. Оңтүстікке бұрылғаннан кейін өзен Гуанахуато мен Мичоаканды, Мичоакан мен Халисконы бөліп, шамамен 700 км жүріп өткеннен кейін Ла Барканың батыс-оңтүстігінде орналасқан Чапала көліне құяды. Оның ұзындығы 795 км. Шапала көліне құйылғанда, жүйе теңіз деңгейінен биік орналасқан. Өзінің негізгі салалары Лаха, Апасео және Турбиомен бірге Лерма Мексиканың ең үлкен өзен жүйесін құрайды. Лерма өзенінде су кемелерінде жүзуге болмайды, бірақ ол аймақтық ауыл шаруашылығын суару үшін өте маңызды. Су айдынындағы халық саны 1997 жылы 9,35 миллион адамды құрады, оның жылдық өсу қарқыны ұлттық орташа көрсеткіштен сәл төмен. Халық 6224 елді мекенге бөлінген, олардың 18-інде 50 000-нан астам адам тұрады. Қазіргі уақытта ауыл тұрғындарының саны 32 пайызды құрайды. Олардың арасында көптеген эндемиктер бар, соның ішінде бірнеше Chirostoma ("charales") silversides, бірнеше splitfins, бірнеше Poeciliopsis тірі туғышалары, бірнеше Algansea chubs, екі Yuriria chubs, бірнеше Notropis shiners, екі Ictalurus catfish, екі Tetrapleurodon lampreys және тағы да басқалары. Олардың көбі қауіп-қатерде, ал бірнеше Chirostoma silversides және барлық үш Evarra chubs қазірдің өзінде жойылған.
The Lerma River originates from the Lerma lagoons near Almoloya del Río, on a plateau more than above sea level, and southeast from the city of Toluca. The lagoons receive their water from springs rising from basaltic volcanics that flow down from Monte de Las Cruces. These are located between the Valley of Toluca and the Basin of Mexico. The river forms the short border between the states of Querétaro and Michoacán then flows west northwest through the state of Guanajuato. After turning southward, the river separates Guanajuato and Michoacán, and Michoacán and Jalisco before flowing, after a course of about , into Lake Chapala, west southwest of La Barca. It has a length of When it empties into Lake Chapala, the system stands at above sea level. With its major tributaries, the Laja, Apaseo, and Turbio the Lerma constitutes Mexico's largest river system. The Lerma River is not navigable by water craft, but it is critical to regional agricultural irrigation. The population in the watershed as of 1997 was 9.35 million with an annual growth rate slightly less than the national average. The population is distributed among 6,224 localities; 18 of these have a population greater than 50,000 inhabitants. The rural population is currently 32 per cent. Among these are many endemics, including several Chirostoma ("charales") silversides, several splitfins, a few Poeciliopsis livebearers, a few Algansea chubs, two Yuriria chubs, a few Notropis shiners, two Ictalurus catfish, two Tetrapleurodon lampreys, and more. Many of these are threatened, and a few Chirostoma silversides and all three Evarra chubs are already extinct.
Ластану
Лерма өзені созымалы түрде ластану мәселесімен күресіп келеді. Мәселенің көп бөлігі өзенге тазартылмаған және жеткілікті тазартылмаған сарқынды сулардың құйылуынан туындайды. Өзеннің өте өзгермелі ағынын реттеу үшін салынған су қоймалары көбінесе эвтрофикация салдарынан су гиацинттерімен толып кетеді, бұл тазаланбаған сарқынды сулардың әсерінен болады. Лерма өзені аймағындағы ең маңызды салалар – ет, сүт өнімдері, ауылшаруашылық өнімдері, сусындар, қағаз және целлюлоза, былғары тауарлары, мұнай-химия және химия өнімдерін өндіру. Бұл экономикалық қызметтерге қатысты сарқынды суларды тазарту және қайта пайдалануға көңіл жеткіліксіз немесе мүлдем қарастырылмаған. Лерма-Чапала бассейнінің Лерма өзені бөлігі ең ластанған аймақ деп есептеледі, әсіресе Алмолоя-дель-Риоға жақын бастау тұсында. 2005 жылдан бері өнеркәсіптік ластағыштар, сондай-ақ өзен мен оның төңірегіндегі өсімдіктердің жоғалуы үлкен алаңдаушылық тудырып отыр. 2005 жылы Гуанахуато штатының Пеньямо муниципалитетіндегі өзеннің сол бөлігіндегі оттегінің азаюына байланысты мыңдаған балық кенеттен қырылды. Чапала көліне жақын орналасқан өзеннің төменгі бөліктері жақсы жағдайда, себебі ондағы қалалану деңгейі төмен.
The Lerma River has had chronic problems with pollution. Most of the problems are due to untreated and under treated wastewater being discharged into the river. Reservoirs constructed to control the highly varied flow of the river are often choked with water hyacinths due to eutrophication caused by the untreated effluents. The most important industries in the Lerma River area are those that produce meat, dairy, produce, beverages, pulp and paper, leather goods, petrochemical and chemical products. Little or no emphasis on wastewater treatment and recycling has been imposed upon these economic activities. The Lerma River portion of the Lerma–Chapala basin is considered to be the most polluted, especially in stretches closest to its source near Almoloya del Río. Since 2005, industrial contaminants have become a serious concern as well as the continuing loss of plant life in and around the river itself. In 2005, thousands of fish suddenly died in the river in the municipality of Pénjamo in Guanajuato state when effluent flow depleted the oxygen in that part of the river. The lower parts of the river, closer to Lake Chapala are in better shape because there is less urbanization there.