Кіріспе

Латын сөзі, күш немесе қабілетті білдіреді.

Рим құқығындағы ұғым. Potestas – күш немесе қабілетті білдіретін латын сөзі. Бұл Рим заңдарының маңызды түсінігі.

Тұжырымдаманың пайда болуы

Потестас идеясы бастапқыда римдік магистраттың мәжбүрлеу арқылы жарлық шығару, дауласушыларға іс жүргізу құқығын беру және т.б. билігін білдірген. Римнің саяси және құқықтық теориясында бұл билік әскери биліктен кем болғанымен, осы сипаттағы аналог ретінде қарастырылған. Ең маңызды магистраттар (мысалы, консулдар мен преторлар) империумға ие болған, ол potestas-тың жоғары деңгейі болып саналады және тікелей әскери билікке қатысты. Potestas Сенат пен prudentes билігімен қатысты үлкен айырмашылықты көрсетеді, prudentes римдік құқықтанушыларды атаудың жиі қолданылатын тәсілі. Магистраттардың potestas болса, prudentes auctoritas-ты жүзеге асырған. Аукторитас – қоғамдық тұрғыдан мойындалған білімнің көрінісі, ал potestas – қоғамдық тұрғыдан мойындалған биліктің көрінісі. Римдік саяси теориясында екеуі де res publica-ны басқару үшін қажет болды және бір-бірін толықтырып, хабардар етуі тиіс болған.

Орта ғасырлардағы ұғымның дамуы

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Римнің көптеген мемлекеттік құқық институттары қолданыстан шығып қалды, бірақ Римнің саяси теориясының көп бөлігі сақталды. Папа Геласий I Duo Sunt атты хатында христиан әлемін дін қызметкерлері мен князьдер басқаратынын, теориялық тұрғыда айтты. Алғашқылары рухани билікке ие болды, ол auctoritas деп аталатын, ал екіншілері уақыттық билікке ие болды, ол potestas деп аталатын. Бастапқыда, Папа Стефан II 754 жылдың қаңтарында франк корольі Пепин Ұсқаққа тәж кигізгеннен кейін, папалар әлемдік билеушілерді тәждіретін, ал әлемдік билеушілер көбінесе жергілікті епископтар мен аббаттарды тағайындаушы еді, бірақ Инвеститура дауларынан кейін Папаны Кардиналдар коллегиясы сайлап, кемінде теориялық тұрғыда епископтық тағайындамаларды бекітетін болды. Киелі Рим империясының ықпалы төмендеген сайын, корольдықтар өз тәуелсіздіктерін жариялады. Мұны істеудің бір жолы – король өзінің корольдығында императордың империядағы билігімен бірдей билікке ие екенін және король potestas атрибуттарын қабылдағанын мәлімдеу болды. 13 ғасырдағы Еуропада "plena in re potesta" тұжырымы жиі қолданылды, ол меншік иесінің өзінің мүлкімен қалағанын жасауға "толық билігі" бар екенін білдірді. Бұл догманы Эдуард I де қолданды. Оның нақты мақсаты түсініксіз болғанымен, ол парламент депутаттарына парламентте шешімдер қабылдау құқығын (толық өкілеттіктер) беру үшін пайдаланды. Бұл өз кезегінде Эдуард I-ге округтік өкілдерді салық төлеуге мәжбүрлеуге көмектесті.

Подста

Италияның кейбір қала-мемлекеттерінде "Potestas" термині магистраттың өкілеттігін, кейін "Podestà" болып дамыған бас магистрат лауазымын білдіреді.