Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Риториканың тармағы немесе "eidē"
Branch or "eidē" of rhetoric
Эпидеиктикалық оратория, сондай-ақ рәсімдік оратория немесе мақтау және айыптау риторикасы деп аталады, Аристотельдің "Риторика" еңбегінде баяндалған риториканың үш тармағының немесе "түрінің" (eidē) бірі болып табылады, ол рәсімдер барысында мақтау немесе айыптау үшін қолданылады.
The epideictic oratory, also called ceremonial oratory, or praise and blame rhetoric, is one of the three branches, or "species" (eidē), of rhetoric as outlined in Aristotle's Rhetoric, to be used to praise or blame during ceremonies.
Шығуы және айтылуы
Терминнің түбірі көрсету немесе тамашалаумен байланысты (deixis). Бұл грек тіліндегі ἐπιδεικτικός "көрсету үшін" деген әдеби немесе риторикалық термин. Ол әдетте /ɛ/ /p/ // '/d/ /aɪ/ /k/ /t/ /ɪ/ /k/ немесе /ɛ/ /p/ // '/d/ /eɪ/ /k/ /t/ /ɪ/ /k/ деп айтылады. Тағы бір ағылшынша түрі, қазір сирек қолданылады, эпидиктикалық /ɛ//p///'/d//ɪ//k//t//ɪ//k/.
The term's root has to do with display or show (deixis). It is a literary or rhetorical term from the Greek ἐπιδεικτικός "for show". It is generally pronounced /ɛ//p//ᵻ/'/d//aɪ//k//t//ɪ//k/ or /ɛ//p//ᵻ/'/d//eɪ//k//t//ɪ//k/. Another English form, now less common, is epidictic /ɛ//p//ᵻ/'/d//ɪ//k//t//ɪ//k/.
Сипаттамалары
Бұл – бір жағынан, рәсімдер, естелік шаралар, сөз сөйлеу, демонстрация, ал екінші жағынан, ойын-сауық, көңіл көтеру және өзін көрсету, соның ішінде жеке өзін көрсету. Бұл сондай-ақ фестивальдерде, Олимпиада ойындарында, мемлекеттік сапарларда және басқа да ресми іс-шараларда қолданылатын риторика, мысалы, ашылу және жабылу салтанаттарында, маңызды оқиғалардың жылдықтарын тойлауда, соның ішінде атақты жеңістер, туу, өлім және үйлену тойларында. Оның негізгі тақырыбы – Аристотельдің «Риторика өнері» (Фриз аудармасы) еңбегіндегі мақтау мен айыптау. Бұл риторика жақсылық, қадір-қасиет, абырой, ұят, құрмет, беделдің жоқтығы, сұлулық, ізгілік және жамандық мәселелерін қарастырады. Аристотельдің пікірінше, ізгілік немесе ізгіліктің «құрамдас бөліктері» – «әділет, батылдық, өзін-өзі ұстау, ұлылық, жомарттық, мейірімділік, практикалық және теориялық білім» немесе «ақыл». Жамандық – ізгіліктің «керісі». Жеффри Уокер «Ежелгі риторика мен поэтика» кітабында эпидеиктикалық риторика сот және саяси риторикадан бұрын пайда болғанын айтады, оның зерттеуі б.з.д. 5-ші немесе 4-ші ғасырда Софистермен басталған. Қоғамдық сөйлеудің тағы екі түрі – бұл саяси сөйлеу және сот, заңдық сөйлеу. Эпидеиктикалық риторика немесе стиль Аристотельдің пікірінше, жазылған немесе оқылған материалға ең қолайлы. Аристотель «Риторика өнері» еңбегінде былай деді: «Эпидеиктикалық стиль әсіресе жазба жұмыстарға сәйкес келеді, өйткені оның міндеті – оқу» (ІІІ кітап, 12).
This is rhetoric of ceremony, commemoration, declamation, demonstration, on the one hand, and of play, entertainment and display, including self display. It is also the rhetoric used at festivals, the Olympic games, state visits and other formal events like the opening and closing ceremonies, and celebrations of anniversaries of important events, including illustrious victories, births, deaths, and weddings. Its major subject is praise and blame, according to Aristotle in the limited space he provides for it in the Art of Rhetoric (Freese translation). This rhetoric deals with goodness, excellence, nobility, shame, honor, dishonor, beauty, and matters of virtue and vice. The virtues or the "components" of virtue according to Aristotle, were "justice, courage, self control, magnificence, magnanimity, liberality, gentleness, practical and speculative wisdom" or "reason". Vice was the "contrary" of virtue. In his book Rhetoric and Poetics in Antiquity, Jeffrey Walker claims that epideictic rhetoric predates the rhetoric of courts and politics, the study of which began in the 5th or 4th century BC with the Sophists. The other two kinds of public speech were deliberative or political speech, and forensic, judicial, or legal speech. Epideictic rhetoric or style is according to Aristotle most appropriate for material that is written or read. In the Art of Rhetoric, Aristotle stated that "The epideictic style is especially suited to written compositions; for its function is reading." (Book III, 12).
Аристотель эпидейксис туралы
Аристотель мақтау немесе айыптау сөзін құрастыруда автор тыңдаушылардың көзқарасын ескеру керектігін айтады: олар мақтау нысанына (адам немесе нәрсе болсын) жаңаша қарайтын болар ма, әлде ол "хорға уағыз айтып" уақытты текке жұмсап жатыр ма? Осы аудитория қандай құндылықтар мен мінез-құлықты мақтауға лайық деп санайды? Тыңдаушылардың мақтау нысанына немесе айыптауға қатысты көзқарасы – жанашырлық, қарсылық немесе бейжайлық – алдындағы міндеттің қаншалықты қиын екенін анықтайды. Аристотель оқырманға: «Сократ айтқандай, афиналықтарды Афинада мақтау қиын емес» (Риторика, 1367б) деп еске салады. Аристотельдің эпидеиксис жөніндегі түсінігіне сәйкес, «қазіргі заман ең маңызды; барлық спикерлер қазіргі қасиеттерге қатысты мақтау немесе айыптайды, бірақ олар көбінесе басқа да нәрселерді пайдаланады, [аудиторияға] өткенді еске түсіріп, болашақты болжайды» (Rhet. 1358б) делінген. Эпидеиксис – Аристотельдің ең аз ұнаған және нақты анықталған тақырыбы. Қазір ол үгіт-насихаттар, панегирикалар, энкомиялар, жерлеу сөздері және шешендік шеберліктің көркемдігімен байланысты рәсімдердің мазмұны саналады. Эпидеикалық риторика көптеген адамдарға тереңдіксіз, стильге ғана баса назар аударатын сөз ретінде көрінеді. Дегенмен, «Риторика өнері» эпидеикалық еңбектің үлгісі ретінде келтіріледі. Эпидеиксис тереңдіксіз деген айыптамаға толық келісуге болмайды. Риториканың бұл саласының тереңдігі жетіспейді деген пікірге, оның құндылықты (заттарға, адамдарға немесе ұғымдарға) жүйелі түрде тағайындау қабілетін мойындау арқылы қарсы тұруға болады. «Жақсы» және «жаман» немесе «адамгершілік» және «адамгершіліксіздік» тұрғысынан құндылықты 1) қабылдауға, 2) сезімдерге, 3) ойлауға, 4) іс-әрекетке және 5) мақсаттарға жатқызу – 1) эстетика, 2) адамгершілік, 3) интеллект, 4) этика және 5) даналық туралы салыстырмалы түсініктердің негізгі құралы болып табылады. Мысалы, эпидеиксисті «адамдық қабылдауға» қолдану эстетиканы, ал «адамдық іс-әрекетке» қолдану – негізгі релятивистік этиканы тудырады. Дегенмен, эпидеиксис әрқашан жаратылыстардың, құрылғылардың, ұғымдардың (және т.б.) оң немесе теріс сипаттамаларын аудиторияға қалай жеткізуді зерттеуге келтірілуі мүмкін. Эпидеикалық риторика жеке және мәдени құндылықтарға сүйенеді және оларға әсер етеді, ал таза ойластыру және сот риторикасы тек ақылға жүгінеді. Сонымен қатар, Локвуд «Оқырманның бейнесі» еңбегінде оқырманның оқу арқылы қалыптасатынын, оқу оқырманды қалыптастыратынын, оқырманның есептерін қабылдауға және өзінің өткен мен қазіргі уақыттағы есептерін ұмытуға болатынын, ал ритордың есебі тіл арқылы жасалатынын сипаттайды.
Aristotle instructs that in creating a speech of praise or blame, the author should consider the attitude of their audience: Will they be moved to see his object of praise (be it a person or a thing) in a new light, or will he be wasting everyone's time by "preaching to the choir"? What values and behavior does this particular audience find praiseworthy? Whether the audience is sympathetic, hostile, or indifferent to their object of praise or blame determines how difficult the task is that lies before them. As Aristotle reminds the reader, "[F]or as Socrates used to say, it is not difficult to praise Athenians in Athens" (Rhetoric, 1367b). According to Aristotle's conception of epideixis, “the present is the most important; for all speakers praise or blame in regard to existing qualities, but they often make use of other things, both reminding [the audience] of the past and projecting the course of the future” (Rhet. 1358b). Epideixis is Aristotle's least favored and clearly defined topic. Now considered to be the stuff of ceremonies with its exhortations, panegyrics, encomia, funeral orations and displays of oratorical prowess, epideictic rhetoric appears to most to be discourse less about depth and more attuned to style without substance. Still, the Art of Rhetoric is cited as an example of epideictic work. Epideixis may not deserve the charge of lacking depth. The charge that this branch of rhetoric lacks depth can be countered by the recognition that it systematizes the successful attribution of value (to things, people, or concepts). Attributing value (whether in terms of "the good" and "the bad" or of "virtue" and "vice") to 1) perception, 2) emotions, 3) thought, 4) action, and 5) goals is the fundamental basis of relativistic conceptions of 1) aesthetics, 2) human character, 3) intelligence, 4) ethics, and 5) wisdom. For instance, applying epideixis to 'human perceptions' yields aesthetics, and its application to 'human action' yields fundamental relativistic ethics. Nevertheless, epideixis can always be reduced to simply the study of how best to preach the positive or negative characteristics of creatures, contraptions, concepts (etc.) to an audience. Epideictic rhetoric appeals to and serves to sway personal and cultural values, whereas pure deliberative and judicial rhetoric appeal to reason alone. And, Lockwood, also in The Reader's Figure, describes how readers are figured by their readings, and how readers figure their readings, and that readers can accept the readers' account, and forget their own account of their present and past, and that the rhetor's account is produced by language.
Эпидеиксис туралы қазіргі заманғы авторлар
Ғасырлар бойы эпидеиктикалық оратория даулы термин болды, себебі ол сот-медициналық және кеңес беру формаларында айқын байқалады, бірақ оны үстемдік құратын сөздік стиль ретінде қашан пайда болатынын анықтау қиын. Хаим Перлеман мен Люси Олбрехтс Титеканың айтуынша, эпидеиктикалық сөзді қолданатын спикер педагогқа жақын. Оның айтқандары дау тудырмайды, себебі бұл жерде бірден практикалық мүдделер қатысты емес, шабуылдау немесе қорғау туралы сөз жоқ, тек қауымдастықта ортақ құндылықтарды насихаттау туралы болады (52). Эпидеиктикалық сөз үшін ерекшеленетін терминдердің кейбіреулері: декламация, демонстрация, жеке тұлғаны мақтау немесе айыптау, тыңдаушыға ұнайтын немесе шабыттандыратын сөздер. Лоуренс В. Розенфилд эпидеиктикалық тәжірибе қарапайым мақтау мен айыптаудан асып түседі және риторикалық шеберліктің әдемі көрсетілімінен гөрі артық нәрсе: «Эпидеиктиканың түсінігі бізді қоғаммен бірге куә болған нәрселерге ой жүгіртуге шақырады, ал мұндай ойлы қарау естелік құруды құрайды». Эпидеиктикалық риторика сондай-ақ оқиғалардың куәсі болуды, уақыттың өтетінін және жағдайдың өзгеретінін мойындауды талап етеді (140). Алайда, Розенфилд күдіктенгендей, бұл сөздің сирек түрі, себебі оның қажетті құрамдас бөліктері – ашық ой, шындыққа құрмет, өмірге құштарлық, есте қаларлық тілде маңызды оқиғаларды бейнелеу қабілеті – сирек кездеседі (150). Филолог Эрнст Курций оның тарихы мен Еуропа әдебиеті мен латын орта ғасырларындағы көптеген мысалдарды келтіреді. Ол Аристотель мақтау мен айыптауды «қайтаруға» айналдырғанын жазды; және жақында тағы бір автор оны «кемшіліксіз жанр» деп атады. Ол және Локвуд бұрын риторика деп аталған нәрсе кейін әдебиет деп аталғанын айтады. Курций орта ғасырлық әдебиетті дұрыс түсінбеудің себебі оның көп бөлігі эпидеиктикалық болғандықтан, ал эпидеиктикалық бүгінгі күні бізге жат деп сенді. Орта ғасырларда ол батыста саяси белсенділік орындары азайғандықтан «мектеп пәніне» айналды, және ғасырлар өте келе «мақтау» сөзі жазылған нәрсені білдірді. Осы кезеңдегі әдебиет (әсіресе тарих, өмірбаян, автобиография, география) мақтау деп аталды. Бен Уизерлингтон III қасиетті насихат туралы Киелі кітап тұрғысынан жазғанда, «жалпы алғанда, эпидеиктикалық риторика өте эмоционалды және аудиторияны бір нәрсені немесе біреуді бағалауға немесе керісінше, бір нәрсені немесе біреуді жек көруге шақыруға бағытталған. Эпидеиктикалық риторика сүйкімділікке ұмтылады немесе наразылық тудырады». Мақтау өлеңдері – эпидеиктикалық жазудың бір түрі. Ренессанс және ерте заманауи Еуропа дәстүрінде ол авторын да, оған арналған адамды да даңқтап көрсетті. Осындай алғы сөздер, мысалы, кітаптың алғы сөзі ретінде басылғандары, кітап саудасында жарнаманың танымал түріне айналды.
For centuries, epideictic oratory was a contested term, for it is clearly present in both forensic and deliberative forms, but it is difficult to clarify when it appears as a dominant discursive form. According to Chaïm Perelman and Lucy Olbrechts Tyteca, “The speaker engaged in epidictic discourse is very close to being an educator. Since what he is going to say does not arouse controversy, since no immediate practical interest is ever involved, and there is no question of attacking or defending, but simply of promoting values that are shared in the community . .” (52). Some of the defining terms for epideictic discourse include declamation, demonstration, praise or blame of the personal, and pleasing or inspiring to an audience. Lawrence W. Rosenfield contends that epideictic practice surpasses mere praise and blame, and it is more than a showy display of rhetorical skill: “Epideictic’s understanding calls upon us to join with our community in giving thought to what we witness, and such thoughtful beholding in commemoration constitutes memorializing”. Epideictic rhetoric also calls for witnessing events, acknowledging temporality and contingency (140). However, as Rosenfield suspects, it is an uncommon form of discourse because of the rarity of “its necessary constituents — openness of mind, felt reverence for reality, enthusiasm for life, the ability to congeal significant experiences in memorable language . .” (150). The philologist Ernst Curtius provides an account of its history, and many examples, in European Literature and the Latin Middle Ages. Praise and blame were "reduced" to praise by Aristotle, he wrote; and recently another author called it a "blameless genre". He and Lockwood seem to say that what was in the past called rhetoric was later called literature. Curtius believed that misinterpretations of medieval literature occur because so much of it is epideictic, and the epideictic is so alien to us today. During the Middle Ages it became a "school subject" as the sites for political activity diminished in the West, and as the centuries went on the word "praise" came to mean that which was written. During this period literature (more specifically histories, biographies, autobiographies, geographies) was called praise. Ben Witherington III, writing from a biblical perspective on sacred exhortation, noted that "in general, epideictic rhetoric is highly emotional and meant to inspire the audience to appreciate something or someone, or at the other end of the spectrum, despise something or someone. Epideictic rhetoric seeks to charm, or to cast odium." Commendatory verse is a genre of epideictic writing. In the Renaissance and Early Modern European tradition, it glorified both its author and the person to whom it was addressed. Prefatory verses of this kind— e. g. those printed as preface to a book—became a recognised type of advertising in the book trade.
Өлеңде
Қытай поэзиясындағы эпидеикалық жазудың маңызды мысалы – ерте Хань әулеті кезеңінде дамыған фу рапсодиясы. Бұл өте әсемделген стиль дерлік кез келген тақырыпты бейнелеу үшін қолданылды және көбінесе сирек кездесетін заттардың кеңінен тізімі мен түсініксіз тілді қамтыды, бәрі де әртүрлі ұйқас және жол ұзындығындағы өлеңдерде жазылған.
A significant example of epideictic writing in Chinese poetry is the fu rhapsody that developed in the early Han dynasty. This highly ornamented style was used for almost any subject imaginable, and often incorporated obscure language with extensive cataloguing of rare items, all in verse of varying rhyme and line length.