Кіріспе

Құс түрлері

Титикака көбелі (Rollandia microptera), сондай-ақ Титикакада ұшпайтын көбелі немесе қысқа қанатты көбелі деп те аталады, Перу мен Боливияның жотасында (альтиплано) таралған көбелі. Атынан көрініп тұрғанындай, оның басты популяциясы Титикака көлінде шоғырланған. Уру-Уру және Пупо көлдері, Десагуадеро өзені, сондай-ақ ылғалды жылдары Титикака көліне қосылатын шағын көлдер "қосымша" аймақтар болып табылады. Бұрын оның саны көп болған, және осы көлдердің бірнешесі – мысалы, Умая және Арапа көлдері – тұрақты, ірі колонияларға ие болған, және қазір де болуы мүмкін (BirdLife International 2006). Кейде оны Podiceps туысына немесе Centropelma монотиптік туысына жатқызады. Оның жергілікті атауы – "зампуллин дель Титикака".

Сипаттама

Бұл 28-45 см аралығындағы орташа мөлшердегі су құсы. Оның салмағы 600 граммға дейін жетеді. Оның түсі өте ерекше. Оған ең жақын түр – Оңтүстік Америкада кездеспейтін, туыс емес қызыл мойынды су құсы. Өзге туысы, ақ тақиялы су құсы, одан мүлдем өзгеше көрінеді. Титикака су құсының түс схемасы қызыл мойынды су құсына ұқсас, бірақ оның құрсағы қараңғырақ, ал мойыннан төсқаушаға дейін созылатын мойын дабылы ақ (ақшыл сұр емес). Қанаттары қысқа болғандықтан, қызыл қоңыр бүйірлері көбінесе көрінеді. Басындағы әшекей қауырсындары ақ тақиялы су құсының қауырсындарының қалдық түрі, бірақ қара. Көздің қабықшасы және төменгі мүсік сары түсті. Жастар мен көбеймейтін ересек құстардың түсі солғын, әшекей қауырсындары жоқ, ал жастардың басының екі жағында қызыл қоңыр жолақтары және мойнында көбірек ақ түс болады, сондықтан суда жүзгенде қызыл төсі көрінбейді. Ол ұша алмайды, бірақ қанаттарының көмегімен ұзақ қашықтыққа жүгіре алады. Ол өте жақсы суға сүңгігіш, шарықтап жүзу жылдамдығы 3,5 км/сағ (2 теңіз шақырымы) жетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Титикака ұшпайтын гребе салыстырмалы түрде терең емес суларда (шамамен 10 м / 35 фут тереңдікте) тіршілік ету ортасының мозаикасында кездеседі. Қамыс белдеуі 4 метрге дейін (13 фут) тереңдіктегі суларда табалады және көбею ортасын құрайды. Ол негізінен тотора (Schoenoplectus californicus ssp. tatora) тұқымдасынан тұрады. Басқа өсімдіктер – су астындағы Myriophyllum elatinoides және Hydrocharitaceae су арамшөптері, сондай-ақ жүзбелі қазылқан мен Azolla. Потамогетон 14 метрге дейін (шамамен 45 фут) тереңдіктегі су асты өсімдіктерінің басым бөлігін құрайды. О’Доннел мен Фьелдсаның зерттеуінде гребелер қоршаған ортаның өзгеруіне күшті әсер ететіні және оған сезімтал екені анықталды.

Диета

Бұл түр, барлық гребтер сияқты, негізінен балықпен қоректенеді. Жемінің шамамен 95% Титикака су алабындағы Орестиас балықтарынан тұрады. Сырттан әкелінген Odontesthes bonariensis (пежерри) көкпарлы балығы көбінесе ауланбайды. Гребтер шамамен 15 см-ден кіші балықтарды ғана жейтіндіктен, коммерциялық маңызы бар ересек пежеррилер олардың рационына кірмейді, себебі олар тым ірі.

Көбею

Аумақты иеленетін әрбір жұп жылына бір рет көбейіп көбейтуге тырысады. Ата-аналар балапандарға күтім жасайтын кезең, әдетте, ұзаққа созылады, және белгілі бір көбейту маусымы болмауы мүмкін. Жас құстар шамамен бір жасқа жетпей тәуелсіз болады, әдетте бір жұпта 2 балапан болады, бірақ 4-ке дейін де болуы мүмкін. Барлығында, декабрь айында басқа уақыттарға қарағанда көбірек құстар жұмыртқа басатыны анықталғанмен, ересектердің шамамен жартысы кез келген уақытта көбейіп немесе балапандарға күтім жасайтын сияқты.

Қорғау мәртебесі

IUCN оны жойылып бара жатқан түр ретінде жіктейді, ересектер саны 750-ден кем (BirdLife International 2006). 20-ғасырдың соңындағы санақтар көрсеткендей, 1990-жылдары монофиламент желілі торлардың пайдауына байланысты популяция бірнеше мыңнан азайды. Осы торларда суға батып қалған құстардың өлімі жоғары екені расталды (Martinez et al. 2006), 2003 жылы жыл сайын мыңдаған жекелеген құстар қаза болды. Әрине, 2001 жылғы санауда тіркелген өте төмен сан қате болуы мүмкін, себебі мұндай жоғалтуды көтеру үшін түрдің саны көп болуы керек. 2003 жылы құстардың саны 2500-ден асып, 750-ден астам ересек құстар, тіпті 1500-ге дейін жетеді деп есептелді. Бұл көрсеткіш 1990-жылдарға дейінгі көрсеткіштерден әлдеқайда төмен. Қазіргі уақытта IUCN оның қауіп-қатер статусын EN A2cde+3cde; D деп тізімдейді. Бірақ соңғы нәтижелерге сәйкес, "D" белгісі орынды емес. Ол 2001 жылғы далалық зерттеулерге негізделген пессимистік сценарийға байланысты қосылды (Титикака көлінде құс жойылып кетуі мүмкін еді, ол кезде жеткілікті дерек болмады). Оның орнына, жіктеме EN A3cde; C2a(i) немесе EN C1+2a(i) болуы мүмкін, бұл популяция санының содан бергі дамуына байланысты. Дегенмен, 2003 жылғы зерттеу көрсеткендей, субпопуляциялар фрагменттелген, ал әрбір аймақта шамамен 100 жұптан аспайды. Құстардың көбею аумақтарын анықтағанға дейін қаншалықты жылдам қозғалатыны белгісіз, бірақ олардың ұшу қабілетінің болмауына байланысты, түрдің көшпеуші болуы мүмкін.

Қауіптер

Жаңқалы торларда батып кетуден басқа қауіптер, қысқа мерзімде, жергілікті түрде немесе бірнешеуінің бірдей орын алуы мүмкін. Жұмыртқаларын жергілікті тұрғындар аз мөлшерде жинайды, бұл, әдетте, тұрақты болып табылады. Ересек құстарды әдетте ауламайды, себебі олардың барлық гребтер сияқты дәмі сарыған балыққа ұқсайды. Жергілікті жерде (мысалы, Пуно маңында) ластану мен қайықтардың қозғалысы салдарынан олар мекен ету ортасын тастауы мүмкін; алайда, Пуно шығанағының солтүстік жағындағы Рио Коата дельтасы, кемінде маусымдық түрде, өте қолайлы мекен болып көрінеді (Мартинес және басқалар, 2006). Қамыстың шамадан тыс жиналуы да құстарды аймақтан қууы мүмкін, бірақ тотораны тұрақты емес пайдалану қаупі, кем дегенде, қысқа мерзімде одан аз маңызды. Бұл түрдің көлде пайда болып, қалыпты ENSO-дан өзге, климаттың бірнеше айқын өзгеру кезеңдерін бастан өткергені байқалады. Ол, көрінетін нәрсе, популяцияның азаюынан кейін қалпына келуге қабілетті, бұл тіршілік ортасының өзгеруіне бейімделудің белгісі болып көрінеді, тіпті тұрақты климат кезеңдерінде де, көлдің әдетте суға толуы мен тартылуы салдарынан кең аумақтардағы өзгерістерге қарамастан. 1997/1998 жылдардағы "мега ENSO"дан кейінгі ауыр құрғақшылықтан кейін 1999 жылы популяция саны ең төменгі деңгейге жетті және содан бері біршама қалпына келді. Пехерей балық аулау көбінесе гребтерге қол жетімсіз терең суларда жүзеге асырылады. Пехерей балық аулауға қолданылатын қалың торлар, техникалық тұрғыдан алғанда, үлкен гребтерге қарағанда қауіптірек болғанымен, соңғылары да жас және тәжірибесіз құстарды ұстап, батыруы мүмкін, тіпті оларды сүйікті тағамдары бар жерге тартып алуы да мүмкін. O. bonariensis – жергілікті балық шаруашылығының екі негізгі түрінің бірі ғана емес, сонымен қатар Орестиас қорына да қысым түсіреді. Осыған байланысты, балықшылардың Орестиас балығынан күміс балыққа көшуі оларға, гребтерге және жалпы көл экожүйесіне пайдалы болуы мүмкін.