Польша-Литва саяхатышы Сымон Конарский: 1831 жылғы қараша көтерілісінің жетекшісі

Кіріспе

Польша-Литва саясаткері Шимон Конарски (1808–1839) – 19 ғасырдағы поляк-литвалық радикалды демократиялық саясаткер және революционер, 1831 жылғы қараша көтерілісінің жетекшілерінің бірі. Саясаткер ретінде ол барлық адамдар үшін әлеуметтік және экономикалық теңдік, сондай-ақ саяси және ұлттық бостандық, өздік басқару құқығын қолдады. Конарски жер реформасын, ақсүйектердің жерлерін кедей шаруаларға бөлу арқылы жүзеге асыруды жақтады және дін қызметкерлеріне қарсы шықты.

Өмір

Шимон Конарский 1808 жылдың 5 наурызында Варшава герцогтығының Лт (Добкишки) ауылында кальвинист жер иеленуші отбасында дүниеге келді. Конарскийлер Польшаның оңтүстігіндегі Конарыдан шыққан және өз тегін Грифон әулетіне дейін жегізген. Оның әкесі, Ежи, Польша Корольдігі армиясының офицері және Кальвария Зебрзидовскадағы бейбіт сот судьясы болған. Оның әкесі, Ежи Станислав, бейбіт сот судьясы, Добкишки және Бучницкий старостасының иесі болды. Ол Польша армиясында полковник болып қызмет етті және Конституцияны қорғау соғысы мен Костюшко көтерілісінің қатысушысы болды. Ол Шимон бала кезінде қайтыс болды. Конарскийдің анасы Паулина Вишневская да бұрынғы Польша-Литва одағының тәуелсіздігі үшін күресте белсенді болды және Литваның Жоғарғы Ұлттық Кеңесіне (ЖҰК) қатысты. 9 жасында Шимон Сейнидегі жергілікті кальвинистік мектепке, содан кейін Ломжадағы сауда мектебіне оқуға түсті. Бітірген соң, 1826 жылдың 22 наурызында Польша Корольдігі армиясына қосылды. Жаяу әскер полкінде қызмет еткен Конарский оның қатарында жылдам өрледі және келесі жылы ол қатардан сержантқа дейін көтерілді. Императорлық Ресейге қарсы қараша көтерілісі кезінде Конарскийдің полкі соғыстың ең қатал шайқастарына қатысты, соның ішінде Окунев, Вавер, Грохов және Лив шайқастары. Подпоручик (2-ші лейтенант) шеніне көтерілген Конарский генерал Дезидери Хлаповскийдің Литваға жасаған шабуылына да қатысты, нәтижесінде ол Шығыс Пруссияда тұтқындалды. Босатылғаннан кейін, 1832 жылдың наурыз айында Конарский Франциядағы Безансонға келді, онда ол сағат жасаумен айналысты. Сонымен қатар, ол француз республикалық ой-пікірін зерттеді және француз революциясының классиктерінің еңбектерімен танысты. Радикалды демократия мен республикашылдыққа қызығушылық танытқан Конарский масондық ложаға қосылып, Ұлы эмиграция қозғалысында, әсіресе Иоахим Лелевелдің шеңберінде белсенді болды. Ол Францияның Луи-Филипп патшасын радикалды республикашылдар ұсынған биліктен құлату жоспарларына қатысты. Революция Германия, Италия және Польша сияқты басқа елдерге таралуы керек еді. Бұл идея поляк эмигранттары тарапынан қабылданды, олар Жозеф Заливскийдің Польшаға шабуылдауына және тағы бір ұлттық көтеріліске дайындық бастады. Осылайша Конарский Кальвария және Мариямполе аймақтарындағы революционерлердің өкілі болды. Ресейліктердің қууынан қашқан Конарский 1833 жылдың басында Польшаға жасырын түрде келіп, дайындық бастады. Алайда, қоғам үнемі соғыспен шаршады, соңғы көтеріліс екі жыл бұрын ғана аяқталды. Конарскийдің әрекеттері аз қолдау тапты және ол Пруссияға қашуға мәжбүр болды. Пруссиялықтар оны тұтқындағаннан кейін, Бельгияға өтуіне рұқсат берілді. Ол біраз уақыт Брюссельде болды, бірақ 1833 жылдың соңында Швейцариядағы Бьеннеге тағайындалды. Ол жерде ол жас Италия қозғалысымен байланысқан поляк эмиграциясының тағы бір радикалды қанатымен байланысқа келді. Содан кейін Конарский итальяндықтармен бірге Сардиния королі Карл Альбертке қарсы күресуге кірісетін поляк әскери бөліміне қосылды. Алайда, науқан басталғаннан кейін көп ұзамай генерал Антонио Жироламо Раморино корпусы толық жеңілді. Жеңіліске қарамастан, Конарский "Жас Польша" қозғалысының поляк фракциясымен одақтасты. Принц Адам Ежи Чарторискимен келіспеушілікке ұшыраған ол, жалпы алғанда радикалдыққа бейім поляк эмигранттары арасында шеттетілді. Ол аристократиялық фракцияны ашық сынады және Павел Пестельдің ресейлік декабристерінің ықпалымен Польша халқының балалары одағының құрылуына қатысты. 1835 жылы Конарский бірнеше радикалды демократтармен, соның ішінде Ян Чиньский, Леон Залески және Адам Сперчинскиймен бірге "Полноч" демократиялық апталығын шығара бастады. Олар Польшаға көшіп барып, революцияға дайындық бастауды жоспарлаған еді, бірақ француз полициясы оларды ұстап, Ұлыбританияға депортациялады, мүмкін Чарторискинің интригасы салдарынан. Содан кейін Конарский Брюссельге оралып, Жоахим Лелевелмен байланысқа келді. Соңғысының нұсқауы бойынша 1835 жылдың шілдесінде Конарский Кракёв еркін қаласына тағы бір жалған есіммен, Бурхардт Сиверспен барды. Ол жерде ол поляк халқының қауымдастығына, поляк радикалдарының тағы бір революциялық одағына қосылды. Конарский Польшаның ресейлік бөлігінің өкілі болды және революциялық идеяларды насихаттады. Ол жалған есіммен шекарадан өтіп, Волынь облысының Олыка қаласына (қазіргі Олыка) орналасты. Тікелей үгіт-насихаттан гөрі, Конарский Ресей билігіндегі Польшаның барлық құпия қоғамдарын мен саяси партияларын Польша халқының одағына біріктіруге кірісті. Ұйым тез өсіп, Ресейдің басқа аймандарының поляк құпия қоғамдарын, әсіресе Санкт-Петербург университетінің студенттерін де қамтыды. Алайда, ұйым француз және ресейлік құпия полициясымен (Охрана) тыңшылыққа түсті.

Szymon Konarski was born on 5 March 1808 in the village of lt (Dobkiszki), Duchy of Warsaw, to a Calvinist landowning family. The Konarskis originated from Konary in southern Poland and traced their lineage to the House of Griffin. His grandfather, Jerzy, was an officer in the Polish Crown Army and a justice of the peace in Kalwaria Zebrzydowska. His father, Jerzy Stanisław, was a justice of the peace, the owner of Dobkiszki and Buchnicki starosta. He served as a colonel in the Polish Army and was a veteran of the War in Defense of the Constitution and the Kościuszko Uprising. He died when Szymon was a child. Konarski's mother, Paulina née Wiszniewska was also active in the struggle for independence for the former Polish–Lithuanian Commonwealth and took part in the Lithuanian Highest National Council (RNNL). At the age of 9 Szymon joined a local Calvinist school in Sejny and then a trade school in Łomża. Upon graduating, on March 22, 1826 he joined the army of the Kingdom of Poland. Serving in the foot rifle regiment, Konarski quickly advanced through its ranks and the following year he rose from the rank of Private to NCO. During the November Uprising against Imperial Russia Konarski's regiment took part in some of the fiercest battles of the war, including those of Okuniew, Wawer, Grochów and Liw. Promoted to the rank of podporucznik (2nd Lieutenant), Konarski also took part in Gen. Dezydery Chłapowski's raid into Lithuania, which resulted in his internment in East Prussia. Released, in March 1832 Konarski arrived in Besançon, France, where he took up clock making as a trade. At the same time he studied the French republican thought and came in touch with the works of some of the classics of the French Revolution. Fascinated with radical democracy and republicanism, Konarski also joined a masonic lodge and became active among the Great Emigration movement, notably in the circle of Joachim Lelewel. He became involved in the preparations for the ousting of Louis Philippe of France, proposed by radical republicans. The plan was for the revolution to then spread to other countries, including Germany, Italy and Poland. The concept was soon accepted by the Polish emigrants who started preparations for Józef Zaliwski's raid into Poland and another national uprising. Thus Konarski became the representative of the revolutionaries for the areas of Kalvarija and Marijampolė. Konarski, pursued by the Russians, reached Poland clandestinely in early 1833 and commenced preparations. However, the society was tired of constant warfare, the last uprising having ended only two years before. Konarski's activities met with little support and he was forced to yet again flee to Prussia. Arrested by the Prussians, he was allowed to pass on to Belgium. He spent some time in Brussels, but in late 1833 he was appointed to Bienn in Switzerland. There he came into contact with yet another radical wing of Polish emigration, allied with the Young Italy movement. Konarski then joined a Polish military unit which was to start a fight alongside the Italians against King Charles Albert of Sardinia. However, soon after the start of the campaign, the corps of Gen. Antonio Girolamo Ramorino was utterly defeated. Not discouraged by the defeat, Konarski allied himself with Young Poland, a Polish faction of Young Europe movement. Conflicted with Prince Adam Jerzy Czartoryski, he was alienated within generally less radical Polish emigrants. He openly criticized the aristocratic faction and became involved in the creation of Union of Children of the Polish People, under heavy influence of the Pavel Pestel's Russian Decembrists. In 1835, together with several radical democrats, among them Jan Czyński, Leon Zaleski and Adam Sperczyński, Konarski started to publish a democratic bi weekly "Północ". They were to yet again move to Poland and start preparations for a revolution, but were arrested by the French police and deported to the United Kingdom, possibly due to Czartoryski's intrigue. Konarski then moved back to Brussels, where he came in touch with Joachim Lelewel. On the latter's instructions, in July 1835 Konarski reached the Free City of Kraków under yet another false name, Burhardt Sievers. There he joined the Association of the Polish People, yet another revolutionary union of all sorts of Polish radicals. Konarski became one of its representatives of the Russian partition of Poland and was to promote revolutionary ideas. He crossed the border under a false name of Janusz Hejbowicz and settled in Ołyka in Volhynia (modern Olyka). Instead of direct agitation, Konarski began to unite all of the secret societies and political parties in Russian held parts of Poland into the Związek Ludu Polskiego. The organization quickly grew and included Polish secret societies in other parts of Russia as well, most notably the students of the university of St. Petersburg. However, the organization, with its French supporters, were infiltrated by the French and Russian secret police (Ochrana).

Тұтқындалу және өлім

Луи Филипптің құпия агенттері Конарскидің нағыз кім екенін орыстарға жеткізді және ол 1838 жылдың 27 мамырында Вильня (қазіргі Вильнюс) маңында тұтқындалды. Бұрынғы Базилиан монастырында түрмеге алынған Конарски өзінің көптеген серіктерінің келесі айларда тұтқындалғанын көруден басқа ештеңе істей алмады, себебі князь Алексей Трубецкой Конарскидің бірнеше адамын Одақтың басқа мүшелері туралы мәлімдеуге мәжбүр етті. Мемлекеттік қасақаналық жасады деген айыппен сотталған Конарски бар кінәні өзіне тартуға тырысты және серіктерін манипуляцияға ұшыраған немесе ақыл-есі дұрыс емес деп көрсетуге әрекет етті. Ол күзетшілердің бірі, бұрынғы декабрист лейтенанты Аглай Кузьмин Караваевпен (Аглай Константинович Кузьмин Караваев) байланысқа түсті, ол Конарскидің қашуын жоспарлады, бірақ Кузьмин Караваев қашу жоспары сатқындыққа ұшырағаннан кейін өзі тұтқындалды (тағы 30 шамасында көмекшілері мен қолдаушыларымен бірге). Соңында Конарскиге оқ ату жазасы берілді және ол 1839 жылдың 27 ақпанында Вильняда атылды. Оның қабірін жылқылармен таптап, ешқашан таба алмады. Өлім жазасына кесілген күні ол: "Мен жұмаққа бағынғым келмейді, мен жұмаққа түкіремін, отандастарым құлдықта болып жатқанда!" деп жазды. [ ] "Уа, Раббым, Польшаны құтқар, Уа, Раббым, Польшаны кешір!".